Kemoterapi ve radyoterapi sonrası implant yapılabilir mi?

Kemoterapi kan yoluyla bütün vücuda yayılan bir tedavi; hızlı bölünen hücreleri hedef alırken kemik iliğini de etkiler. Radyoterapi ise tam tersi bir mantıkla çalışır: yalnızca ışının hedeflendiği bölgeyi etkiler. Baş boyun kanseri için verilen bir radyoterapi çeneyi doğrudan ilgilendirirken, göğüs ya da karın bölgesine verilen bir radyoterapinin implant kararıyla neredeyse hiç ilgisi yoktur. Bu yüzden ilk sorduğumuz şey 'kanser tedavisi gördünüz mü' değil, 'hangi tedaviyi, nereye, ne zaman aldınız' oluyor.

Kemoterapi sırasında kemik iliğinin ürettiği beyaz küre ve trombosit sayısı geçici olarak düşer. Bu dönemde vücudun enfeksiyonla savaşma gücü ve kanı pıhtılaştırma kapasitesi azaldığı için elektif cerrahi işlemler ertelenir. Diş çekimi, implant gibi işlemler acil değilse kan tablosu toparlanana kadar beklenir. Toparlanma onkoloji ekibinin takip ettiği bir süreç; diş hekiminin tek başına karar vereceği bir eşik değil.

Radyoterapi tablosu farklı işliyor. Baş boyun bölgesine verilen ışın, çene kemiğindeki damarları ve kemik hücrelerini kalıcı olarak etkiler. Bu etki tedavi bittikten sonra da sürer; radyoterapiden yıllar sonra bile aynı bölgeye yapılan bir cerrahi işlem sorun çıkarabilir. Kemoterapinin aksine burada beklenen bir 'toparlanma' yok, kalıcı bir değişiklik var.

Bu kalıcı değişikliğin en ciddi sonucu osteoradyonekroz: ışın alan bölgede kemiğin iyileşme gücünü kaybetmesi ve açığa çıkan kemiğin kapanmaması. Diş çekimi, en sık tetikleyici işlemlerden biri olarak biliniyor; çünkü kemiğe verilen travmaya, zaten zayıflamış kanlanma yetişemiyor. Bu yüzden baş boyun radyoterapisi planlanan hastalarda mevcut diş sorunları, mümkünse ışın başlamadan önce çözülmeye çalışılıyor.

Risk her radyoterapi hastasında aynı değil. Belirleyici olan iki şey var: çeneye giden toplam doz ve ışın alanının implant yapılacak bölgeyi kapsayıp kapsamadığı. Düşük doz alan ya da ışın alanı çenenin dışında kalan bir hastayla, çenesine yüksek doz almış bir hasta aynı kategoride değerlendirilmiyor. Bu bilgi radyasyon onkolojisi raporunda yer alıyor ve implant kararının merkezinde duruyor.

Kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ayrı bir başlık. Kemik metastazı ya da kanla ilgili bazı kanserler için verilen yüksek doz bisfosfonatlar ve bazı antianjiyojenik ilaçlar, çene kemiğinde ilaca bağlı osteonekroz riski taşıyor. Bu, osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaç grubuyla aynı aileden ama çok daha yüksek dozda kullanılıyor ve risk de buna göre değişiyor. Osteoporoz ilacı kullanan hastalar için ayrı bir sayfamız var; iki durumu karıştırmamak önemli.

Bütün bunlar kapının kapalı olduğu anlamına gelmiyor. Kemoterapisi tamamlanmış, kan değerleri düzelmiş bir hastada ya da çeneyi kapsam dışında bırakan düşük dozlu bir radyoterapi almış hastada implant konuşulabiliyor. Karar tek bir kurala değil, onkoloji raporunuza ve muayeneye bakılarak veriliyor. Bazı hastalarda ise implant şu an için uygun değil; bu durumda alternatif çözümler ve zamanlama birlikte konuşuluyor.

Aşağıdaki ayrım genel bir çerçeve. Kesin karar onkoloji raporunuz, radyoterapi alan bilginiz ve muayene birlikte değerlendirildikten sonra veriliyor.

Kanser tedavisi geçmişi olan hastada plan, standart implant değerlendirmesinin üzerine ek bir katman olarak kuruluyor.

1. 1

   Onkoloji raporunuzu getirin

   Epikriz, tedavi tarihleri, kullanılan ilaçlar ve varsa radyasyon onkolojisi raporu. Bu belgeler olmadan güvenli bir değerlendirme yapılamaz.

2. 2

   Radyoterapi aldıysanız ışın alanını netleştirin

   Hangi bölgenin, hangi dozla ışınlandığı radyasyon onkolojisi raporunda yazar. Elinizde yoksa tedaviyi veren merkezden isteyebilirsiniz; bu bilgi kararın merkezinde duruyor.

3. 3

   Kan değerleri onkoloji ekibiyle değerlendirilir

   Kemoterapi geçmişi varsa beyaz küre ve trombosit sayılarının hangi seviyede güvenli olduğu tek bir evrensel eşikle değil, sizin tedavi protokolünüzü bilen onkoloji ekibiyle birlikte belirlenir.

4. 4

   Tomografi ile çene kemiği görüntülenir

   Işın gören bölgede kemiğin güncel durumu üç boyutlu görüntüyle değerlendirilir. Bu, kararın dayandığı en somut veri.

5. 5

   Onkoloji ekibiyle yazılı görüş alınır

   Cerrahi zamanlaması, gerekiyorsa antibiyotik koruması ve varsa ek riskler onkoloji ekibinin görüşüyle birlikte netleştirilir.

6. 6

   Uygun bulunursa plan, bulunmazsa alternatif kurulur

   Değerlendirme sonunda implant için uygun bir zaman varsa plan buna göre kurulur. Uygun değilse bunu açıkça söylüyor ve alternatif çözümleri konuşuyoruz.

Aşağıdakiler kanser tedavisi geçmişi olan hastalarda gündeme gelen yollar. Hangisinin doğru olduğunu onkoloji geçmişiniz ve mevcut ağız durumunuz belirliyor.

Aşağıdakiler, özellikle radyoterapi ve kemoterapi geçmişi olan hastalarda daha sık karşılaşılan, önceden bilinmesi gereken tablolar.

Kanser tedavisi geçmişi olan hastada iyileşme süreci daha sık ve daha dikkatli izlenir.

1. İlk günler

   Şişlik ve hassasiyet olağan seyrinden farklı değil, ama bu dönemde yara bölgesi ve genel durumunuz normalden daha sık kontrol edilir.

2. İlk hafta

   Enfeksiyon ya da kanama belirtisi açısından yakın takip sürer. Beklenenin dışına çıkan her bulgu erken bildirilmeli.

3. İlk aylar

   Kontrol aralıkları kanser öyküsü olmayan hastalara göre daha sık tutulur. Işın alanındaki dokuların durumu her kontrolde yeniden değerlendirilir.

4. Uzun vade

   Radyoterapi etkisi kalıcı olduğu için ışın alanındaki implant çevresi yıllar boyunca düzenli izlenir. Osteoradyonekroz riski zamanla azalmaz, bu yüzden takip süreklilik ister.