Diş ağrısı geceleri neden artar?

Dişin içi dolu değil. Mine ve dentinden oluşan sert duvarların ortasında pulpa denen yumuşak bir doku bulunur: damarlar ve sinir. Bu doku iltihaplandığında vücudun her yerinde olduğu gibi şişmek ister. Ama pulpa şişemez, çünkü onu çevreleyen duvarlar esnemez. Dışarı çıkamayan sıvı kapalı bir odacıkta basınç yaratır ve o basınç doğrudan sinir uçlarına biner. Diş ağrısının o zonklayan, nabız gibi atan karakteri buradan gelir.

Yatınca değişen şey basıncın kendisidir. Ayaktayken başınız kalbinizin üstündedir ve yer çekimi baş bölgesindeki kanın geri dönmesine yardım eder. Uzandığınızda bu yardım ortadan kalkar, baş ve çene bölgesindeki damarlarda kan hacmi artar. Zaten sınırda olan bir pulpada bu küçük artış eşiği aşar. Aynı diş gün boyu sızlarken gece zonklamaya başlar.

İkinci sebep dikkattir. Gündüz beyin sürekli başka bir şeyle meşguldür; ağrı sinyali aynı şiddette gelir ama sıraya girer. Gece o sıra boşalır ve sessiz bir odada tek kalan uyarı ağrının kendisi olur. Üçüncüsü ilaçtır: akşam yemeğinden sonra alınan ağrı kesicinin etkisi gecenin ortasında biter, siz de tam o saatte uyanırsınız. Dördüncüsü gece diş sıkmadır; sıkma zaten iltihaplı olan dişe her gece fazladan yük bindirir.

Bunlar ağrının neden gece arttığını açıklar, neden var olduğunu açıklamaz. Sebepler birkaç tanedir ve hepsi aynı noktada buluşur: pulpaya ulaşmış bir iltihap. Pulpaya dayanmış derin bir çürük, kırılmış ya da çatlamış bir diş, altından çürümüş eski bir dolgu, yenilenmesi gereken bir kanal tedavisi, kök ucunda oturmuş bir apse. Bir ihtimal daha dişin dışındadır: sinüs iltihabında üst arka dişler yatınca ağrır, çünkü sinüs boşluğundaki basınç da uzanınca artar.

Ağrının karakteri tabloyu ele verir. Soğuk bir şey değdiğinde başlayan ve uyaran kalkınca saniyeler içinde biten ağrı, sinirin henüz tahriş aşamasında olduğunu gösterir; o diş gece kendiliğinden ağrımaz. Kendiliğinden başlayan, dakikalarca süren, sıcakla artan ve yatınca şiddetlenen ağrı geri dönüşsüz pulpit tablosudur: sinir dokusu iltihabı artık taşıyamıyor. Isırınca gelen keskin ağrı, dişin uzamış gibi hissedilmesi ve diş etinde şişlik ise iltihabın kök ucundan çıkıp kemiğe geçtiğini, yani apseyi gösterir.

Gece ağrısının kendisi acil servis sebebi değildir; ona eşlik eden birkaç bulgu acil servis sebebidir. Yüzde büyüyen şişlik, ateş, ağzı açamamak ve yutkunurken zorlanmak enfeksiyonun yumuşak dokuya yayıldığını gösterir; bu tablo saatler içinde ilerler ve sabahı beklemez. Diğer her durumda plan aynıdır: geceyi doğru yöneteceksiniz, ertesi gün hekime gideceksiniz.

Kararı ağrının şiddeti değil, iltihabın nereye kadar ulaştığı belirliyor. Ayrım muayene, canlılık testi ve röntgenden sonra netleşiyor; en şiddetli ağrıyan diş kurtarılabilirken, hiç ağrımayan bir diş çekim sınırında bulunabiliyor.

Aşağıdakiler tedavi değil. Amaç sabaha kadar ağrıyı yönetmek ve bu arada dişe zarar vermemek. Sıralamayı olduğu gibi uygulayın.

1. 1

   Başınızı yükseltin

   İki yastıkla ya da yatağın baş tarafını yükselterek uyuyun. Baş kalp seviyesinin üstünde kaldığında bölgeye giden kan azalır ve dişin içindeki basınç düşer. Gece ağrısında en hızlı işe yarayan adım budur ve hiçbir maliyeti yoktur. Aynı sebeple ağrıyan taraf üstüne yatmayın.

2. 2

   Ağrı kesiciyi yatmadan hemen önce alın

   Parasetamol ya da ibuprofeni prospektüsündeki dozda ve yatağa girmeden hemen önce alın; böylece ilacın etkisi gecenin en ağrılı saatlerine denk gelir. Mide, böbrek ya da kan sulandırıcı kullanımıyla ilgili bir durumunuz varsa hangisini alacağınızı eczacınıza sorun.

3. 3

   Soğuk uygulayın, sıcak uygulamayın

   İnce bir beze sarılmış buzu yanağınızın dışına on beş dakika tutun, sonra ara verin. Sıcak kompres, sıcak duş ya da yüze tutulan sıcak havlu bölgeye giden kan akışını artırır: şişlik büyür, basınç yükselir, ağrı şiddetlenir. Apse varsa ısı yayılmayı hızlandırır.

4. 4

   Aspirini yutun, dişin üstüne koymayın

   Ağrıyan dişin üstüne ya da diş etine bastırılan aspirin tableti ağrıyı kesmez. Asit mukozayı yakar ve geride beyaz, acıyan bir yara bırakır; ertesi gün hekim hem dişle hem o yanıkla uğraşır. Ağrı kesici yalnızca yutulduğunda çalışır. Aspirini 16 yaşın altındaki hiç kimseye vermeyin; bu yaş grubunda parasetamol ya da ibuprofen kullanılır.

5. 5

   Bölgeyi temizleyin ve tuzlu suyla çalkalayın

   Diş etinin altına ya da çürük boşluğuna sıkışan yemek artığı basıncı artırır. Yumuşak fırçayla o bölgeyi nazikçe temizleyin; ağrıyan dişin çevresinde diş ipi kullanmayın, iltihaplı diş etine ip bastırmak ağrıyı ve şişliği artırır. Arada çıkmayan bir artık kaldıysa kendiniz uğraşmayın, ertesi gün hekiminize gösterin. Sonra bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz koyup çalkalayın. Ağrıyor diye o bölgeyi fırçalamayı bırakmak tabloyu kötüleştirir.

6. 6

   Sabah ilk iş randevu alın

   Ağrı kesiciyle geçirilen her gece, iltihabın ilerlemesi için kazanılmış zamandır. Sabaha ağrı geçmiş olsa bile randevuyu iptal etmeyin: ağrının susması sık sık sinirin ölmesi anlamına gelir ve o sessiz dönemde apse hazırlanır.

Gece ağrısını bitiren tek şey kaynağındaki basıncı ortadan kaldırmaktır. Aşağıdakiler ağrının nereden geldiğine göre sıralanıyor; en az müdahaleli olan başta.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruyu sorabilmeniz için yazıyoruz. Bir hekim bunları kendiliğinden anlatmıyorsa siz sorun.

Aşağıdaki akış, kanal tedavisi ya da apse boşaltmayla ilerleyen yol için geçerli. Diş çekildiyse süreç daha kısa, sonrasındaki plan daha uzun soluklu.

1. İlk 24 saat

   İltihaplı doku çıkarılıp basınç kalktığında gece ağrısı biter; en belirgin fark ilk gece uyuyabilmektir. Diş ısırırken birkaç gün hassas kalır, bu kök ucundaki dokunun sakinleşmesiyle geçer.

2. İlk hafta

   Şişlik varsa üçüncü günden sonra geriler ve ağrı kesici ihtiyacı azalır. Bu hafta içinde ağrının yeniden yükselmesi işlemin tamamlanmadığını gösterir; beklemeden hekiminize haber verin.

3. Dişin üstünün kapatılması

   Kanal tedavisi biten diş geçici dolguyla aylarca bırakılmaz. Geçici dolgu sızdırır, bakteriler kanala geri döner ve kaplaması gecikmiş diş çatlar. O noktada bütün tedavi boşa gider ve elde kalan tek seçenek çekim olur.

4. Diş kurtarılamadıysa

   Çekim yapılan bölgede kemik ilk aylarda hızla erir; bu yüzden yerine ne konacağı çekimden önce planlanır. Çok sayıda dişi eksik olan hastalarda ağzın tamamını tek planda çözüyoruz: implantlar çenenin derinindeki sert bazal ve kortikal tabakaya mekanik olarak kilitleniyor; klasik implantın yerleştiği üst bölge, yani diş kaybıyla birlikte eriyen alveol kemiği, taşıyıcı olarak kullanılmıyor. Kemik ekleme ve aylarca bekleme gündeme gelmiyor; üç klinik günün sonunda sabit dişlerinizle çıkıyorsunuz.