Çekilen dişin yerine diş yapılmazsa ne olur?

Ağzınızdaki her diş, komşularının ve karşı çenedeki dişin baskısıyla dengede durur. Bir diş çekildiğinde bu dengeden bir parça eksilir; kalan dişler artık eskisi gibi birbirine yaslanmaz. Değişim aniden değil, yıllar içinde, çoğu zaman fark edilmeden ilerler.

Boşluğa en yakın komşu dişler, özellikle arka azı dişleri, zamanla boşluğa doğru eğilmeye başlar. Bu eğilme çiğneme kuvvetinin yönünü de değiştirir; eğik duran bir dişin üzerine gelen yük artık dişin ekseninde değil, yan tarafındadır ve bu da dişin daha hızlı yıpranmasına yol açar. Ön bölgede aynı süreç dişlerin aralanması ya da öne doğru kayması şeklinde görülür.

Karşı çenedeki diş de bu boşluktan etkilenir. Normalde her diş, karşısındaki dişle temas ederek belirli bir sınırda durur; karşısı boşaldığında o sınır ortadan kalkar ve diş yavaşça çene kemiğinden dışarı doğru uzar. Buna aşırı sürme denir. İlerlediğinde diş, karşı boşluğa öyle uzar ki üzerine köprü ya da implant yapılacak yer kalmayabilir; bu yüzden karşı boşluk yıllarca doldurulmadan bırakıldığında bir gün kendi tarafınızdaki tedavi de zorlaşır.

Çene kemiği, üzerine binen çiğneme kuvvetiyle kendini korur; bu kuvveti dişin kökü taşır. Diş çekildiğinde o bölgedeki kemik artık bu uyarıyı almaz ve zamanla hem genişliğini hem yüksekliğini kaybetmeye başlar. Kayıp ilk yıl daha hızlı, sonraki yıllarda daha yavaş ilerler ama tamamen durmaz. Bu, ileride implant düşünüldüğünde belirleyici olan asıl etkendir: kemik ne kadar erken değerlendirilirse plan o kadar basit kalır.

Eksik dişin çiğneme payı kalan dişlere dağılır. Tek bir diş eksikken bu fark küçük olabilir, ama art arda birkaç diş eksikse kalan dişler normalden fazla yük taşır; bu da aşınmayı, hassasiyeti ve bazı hastalarda çene ekleminde rahatsızlığı hızlandırabilir.

Bütün bunlar her boşluğun mutlaka doldurulması gerektiği anlamına gelmez. Örneğin yirmi yaş dişi çekildiğinde ve karşısındaki diş de yoksa ya da çekilecekse, bu boşluğun doldurulmaması sık karşılaşılan ve makul bir tercihtir; sürme ve eğilme riski düşüktür çünkü genellikle çekim hattının en ucundadır. Diş teli tedavisi planında bilerek bırakılan ya da kapatılacak boşluklar da bu istisnalara girer. Buradaki ortak nokta, boşluğun karşısında baskı yapacak bir dişin olmaması ya da boşluğun tedavi planının bir parçası olmasıdır.

Doldurmanın gerekip gerekmediğine karar verirken hekim üç şeye bakar: boşluğun ön mü arka mı ve görünür mü olduğu, karşı çenede baskı yapacak bir dişin olup olmadığı, kaç dişin birden eksik olduğu. Tek başına arka bölgede, karşısı da boş bir boşluk düşük riskli sayılabilirken, ön bölgede ya da karşısında sağlam bir dişin bulunduğu bir boşluk genellikle yakın zamanda doldurulmalıdır. Bu üç kriter birlikte değerlendirilmeden verilen bir 'bekleyin' ya da 'hemen yapın' cevabı eksik bilgiye dayanır.

Aşağıdaki ayrım boşluğunuzun kısa vadede doldurulmasının gerekip gerekmediğine dair genel bir çerçeve verir; kesin karar muayene ve röntgenle netleşir.

Bu sıralama, boşluğunuzun doldurulup doldurulmayacağına ve ne zaman doldurulacağına nasıl karar verildiğini gösterir.

1. 1

   Boşluğun hikâyesi

   Diş ne zaman ve neden çekildi, ne kadar süredir boş, bu sürede fark ettiğiniz bir değişiklik var mı konuşulur. Aylar önce çekilen bir diş ile yıllar önce çekilen bir diş aynı noktada değildir.

2. 2

   Klinik muayene

   Komşu dişlerin eğilip eğilmediği, karşı dişin uzayıp uzamadığı ve boşluğun genişliği doğrudan bakılarak değerlendirilir.

3. 3

   Röntgen ya da tomografi

   Boşluktaki kemiğin ne kadarının kaldığı, komşu köklerin açısı ve karşı dişin kök seviyesi görüntüyle netleşir. Bu, doldurmanın aciliyetini de belirler.

4. 4

   Karşı çenenin ayrıca değerlendirilmesi

   Karşı dişin baskı yapıp yapmadığı, o dişte de sürme başlamış mı kontrol edilir; bazen asıl aciliyet çekilen dişin kendisinde değil, karşısındaki diştedir.

5. 5

   Seçeneklerin ve zamanlamanın konuşulması

   Doldurmak gerekiyorsa hangi yöntemin uygun olduğu ve ne kadar beklenebileceği; gerekmiyorsa izlem aralığının ne sıklıkta olacağı netleştirilir.

Boşluk doldurulacaksa yöntem birkaç kritere göre seçilir; doldurulmayacaksa da bir izlem planı gerekir.

Amaç sizi korkutmak değil, boşluğu neden takvime bağlı bir konu olarak görmeniz gerektiğini göstermek.

Bu zaman çizelgesi boşluk doldurulmadan bırakıldığında genel eğilimi gösterir; hız kişiden kişiye, boşluğun yerine göre değişir.

1. İlk aylar

   Genellikle gözle görülür bir değişiklik olmaz; komşu ve karşı dişlerde hareket henüz başlamamış ya da çok azdır.

2. Altı ay ile birkaç yıl

   Karşı diş varsa aşırı sürme belirginleşmeye başlar, komşu dişlerde hafif eğilme fark edilebilir hâle gelir.

3. Birkaç yıl sonra

   Kemik hacmindeki azalma belirginleşir, dişlerin konumundaki değişiklik artık aynada da görülür; ileride düşünülecek bir tedavi planı bu noktada daha karmaşık hâle gelmiştir.

4. Yıllar içinde, birden fazla boşluk birikince

   Çiğneme düzeni bozulur, kalan dişler üzerindeki yük daha da artar; bu noktada tedavi tek bir dişi değil, ağzın genelini kapsayan bir plan gerektirebilir.