Diş ağrısı nasıl geçer?

Dişin ortasında pulpa denen yumuşak bir doku bulunur; içinde sinir ve damar vardır. Çürük, çatlak ya da aşınma bu dokuya yaklaştığında ya da ulaştığında pulpa tepki verir. Bu tepkinin şekli, yani ne kadar sürdüğü, neyle tetiklendiği ve ne zaman geldiği, bir hekime görünmeden önce bile kaynağı tahmin etmenize yardımcı oluyor.

Soğuk suyla ya da tatlıyla başlayıp uyaran kalktıktan birkaç saniye sonra kendiliğinden kesilen keskin bir ağrı, pulpanın henüz geri dönüşü olan bir tahriş yaşadığını gösterir. Kaynağı genelde dişe yaklaşmış bir çürük ya da açığa çıkmış bir kök yüzeyidir. Bu tablo acil değildir; birkaç gün içinde randevu almak yeterlidir.

Zonklayan, uyaran kalktıktan sonra da dakikalarca süren, geceleri sizi uyandıran ağrı başka bir şeyi gösterir: pulpa artık geri dönüşü olmayan bir iltihaba girmiştir. Bu ağrı kendiliğinden durmaz, yalnızca ataklar arasında sessizleşir. Yatınca ve gece artması, içerideki basıncın kalp atışıyla birlikte yükselmesinden gelir.

Ağrı yalnızca o dişle bir şey ısırınca ortaya çıkıyorsa mesele genelde pulpanın kendisi değildir. Kapanışta yüksek kalmış yeni bir dolgu, dişte gözle görülmeyen bir çatlak ya da gevşemiş bir kaplama aynı belirtiyi verir. Ayırt edici nokta, ağrının kendiliğinden değil yalnızca ısırma anında gelmesidir.

Diş etinde şişlik, ağızda kötü tat ya da diş etinde küçük bir kabarcık varsa kök ucundaki iltihap dışarı bir yol bulmuş demektir. Bu noktada ağrı bir süre hafifleyebilir; ama enfeksiyon durmuş değil, yalnızca boşalıyor. Bu tabloyu evde beklemek yanlış; dişçiye görünmek gerekir.

Evde güvenle yapabileceğiniz şeyler sınırlı ama gerçek: ılık tuzlu su ile gargara, ağrıyan bölgeye dışarıdan soğuk kompres, prospektüs ve eczacı önerisine göre ibuprofen ya da parasetamol, o tarafla çiğnememek ve çok sıcak, çok soğuk ya da tatlı yiyeceklerden kaçınmak. Aspirini dişin ya da diş etinin üzerine koymak yaygın bir hatadır; aspirin asidiktir ve dokuda kimyasal yanığa yol açar. Dışarıdan sıcak uygulamak da bölgeye kan akışını artırıp şişliği büyütebilir; soğuk kompres tercih edilmelidir.

Şu belirtiler evde beklenmez: şişliğin gözün altına ya da boyuna doğru yayılması, ateş, ağzın parmak genişliğinde bile açılamaması, yutkunma ya da nefes almada zorluk. Bunlar enfeksiyonun dişin sınırlarını aşıp çevre dokuya, hatta hava yolunu etkileyebilecek boşluklara yayıldığının işaretidir. Bu tabloda gidilecek yer bir sonraki randevu değil, acil servis; gerekiyorsa 112'yi arayın.

Aşağıdaki iki liste bir tanı koymuyor, yalnızca aciliyeti ayırıyor. Solda kendinizi görüyorsanız evde ilk yardım ve birkaç gün içinde randevu yeterli. Sağdakiler için beklemeyin.

Bu sıralama bir tedavi değil, doğru kararı doğru sırada vermenizi sağlayan bir kontrol listesi.

1. 1

   Önce ağrıyı gözlemleyin

   Ne zaman başladığını, neyle tetiklendiğini (soğuk, tatlı, ısırma), uyaran kalktıktan sonra ne kadar sürdüğünü ve sizi uykudan uyandırıp uyandırmadığını not edin. Bu bilgi hekime anlattığınızda tanıyı hızlandırır.

2. 2

   Güvenli ilk yardımı uygulayın

   Ilık tuzlu su ile gargara yapın, dışarıdan soğuk kompres tutun, prospektüs ve eczacı önerisine göre ibuprofen ya da parasetamol alın, o tarafla çiğnemeyin ve yumuşak gıdalara geçin.

3. 3

   Aspirini yalnızca yutarak kullanın

   Aspirin varsa yalnızca ağızdan, su ile yutulur. Dişin ya da diş etinin üzerine doğrudan bastırmak yanık yapar; bu yöntem hiçbir zaman kullanılmamalı.

4. 4

   İki gün içinde randevu planlayın

   Ağrı hafiflese bile kaynak kendiliğinden ortadan kalkmaz. İki günü aşan ya da tekrar eden ağrıda dişçi randevusu almanız gerekir.

5. 5

   Acil işaretleri kontrol edin

   Yüzde ya da boyunda şişlik, ateş, ağzın açılamaması, yutkunma ya da nefes güçlüğü varsa bir sonraki randevuyu beklemeden acil servise gidin. Mesai saatleri dışında dayanılmaz bir ağrı varsa bulunduğunuz ildeki ağız ve diş sağlığı merkezlerinin ya da hastanelerin nöbetçi diş hekimliği hizmetine başvurabilirsiniz; nefes ya da yutkunma güçlüğünde beklemeden 112'yi arayın.

Diş ağrısının tek bir tedavisi yok; kaynak ne ise yapılan iş de ona göre değişiyor.

Bunları sizi korkutmak için değil, evde geçirdiğiniz her gün için doğru kararı verebilmeniz için yazıyoruz.

Süre kaynağa göre değişiyor. Aşağıdaki takvim en sık karşılaşılan tabloların gerçekçi seyri.

1. İlk 24-48 saat

   Ağrı kesici ve evdeki ilk yardımla şiddet genelde azalır ama tamamen kesilmeyebilir. Bu süre, kaynağın ne olduğunu anlamak ve randevu almak için kullanılmalı.

2. Basit çürük ya da dolgu kaynaklıysa

   Dolgu ya da kaplama sonrası ağrı birkaç gün içinde tamamen geçer; birkaç gün süren hafif hassasiyet olağandır.

3. Kanal tedavisi sonrasında

   Zonklayan ağrı ilk gün içinde belirgin biçimde geriler; ısırınca hissedilen hassasiyet birkaç gün daha sürüp kendiliğinden azalır.

4. Diş eti kaynaklıysa

   Diş taşı temizliği sonrası birkaç hafta içinde diş eti sıkılaşır, kanama ve hassasiyet azalır; düzenli bakım sonucu belirler.