Kemik erimesi (osteoporoz) ilacı kullanıyorum: implant olur mu?

Osteoporoz bütün iskelette kemik yoğunluğunun ve kütlesinin azalmasıdır. Kalça, omurga ve bilek kırıklarıyla tanınır; kendini kırık olana kadar belli etmez. Çene kemiği de bu tablonun dışında değil, ama çenede yaşanan şey kalçada yaşananla aynı hızda ilerlemez. Ağızda kemiği asıl azaltan etken diş kaybının kendisidir: diş çekildikten sonra yük almayan bölge erir. Osteoporoz bu erimeyi hızlandıran bir zemin, tek sebebi değil.

Kemiğin iki tabakası bu hastalıktan aynı ölçüde etkilenmez. İçteki süngersi kemik gözenekli ve hareketlidir; sürekli yıkılıp yeniden yapılır, dolayısıyla yoğunluk kaybını önce ve en belirgin biçimde o gösterir. Dıştaki kortikal kemik ise çeneyi yumurta kabuğu gibi saran yoğun ve sıkı tabakadır; yenilenme hızı düşüktür ve kayba çok daha dirençlidir. Osteoporoz tanısı almış bir çenede dış sert tabaka yerinde durmaya devam eder.

Asıl konu ilaçlar. Osteoporozda kullanılan antirezorptif ilaçlar, kemiği yıkan hücrelerin işini baskılayarak çalışır. Bifosfonatlar bunun en yaygın grubu: alendronat, risedronat, ibandronat ve zoledronik asit. Denosumab ise farklı bir mekanizmayla aynı sonucu üretir. İkisi de kemik yıkımını yavaşlatır, kırık riskini düşürür ve işini yapar. Yan etkisi ise kemiğin yenilenme kapasitesinin de yavaşlamasıdır; bu, çenede bir yara açıldığında iyileşmenin daha yavaş ilerleyebileceği anlamına gelir.

Bu ilaçların bilinen ve adı konulmuş komplikasyonu çene kemiği nekrozudur; literatürde ilaca bağlı çene osteonekrozu adıyla geçer. Genellikle diş çekimi ya da kemiğe dokunan bir cerrahiden sonra ortaya çıkar. Adı ürkütücü, sıklığı ise sanıldığı gibi değil: bu tanıyı alan hastaların yüzde doksanından fazlası, ilacı kanser tedavisi için tekrarlayan yüksek dozda damardan almış hastalardır.

Ağızdan alınan ile damardan alınan arasındaki fark burada. Osteoporoz için günlük ya da haftalık tablet kullanan bir hastada bu komplikasyonun görülme oranı binde birin çok altındadır. Kanser endikasyonuyla damardan yüksek doz alan hastalarda ise oran yüzde birle yüzde on arasına çıkar. Aynı ilaç ailesi, bambaşka iki tablo. Sizin hangisinde olduğunuzu ilacın adı değil, dozu ve alım yolu söyler; bu yüzden ilk sorduğumuz şey budur.

Süre ikinci belirleyici. Antirezorptif tedavinin iki yılı aşması riski artırır, çünkü bifosfonatlar kemiğe çöker ve orada birikir. Bu birikimin pratik sonucu şudur: ilacı bırakmak riski aynı gün sıfırlamaz. Denosumabın kemikteki etkisi bifosfonatlar kadar kalıcı değildir, ama denosumabı ani kesmek kırık riskini geri getirir. Her iki durumda da ilacı bırakma ya da ara verme kararı sizi takip eden hekimindir. Biz o kararı vermeyiz, hekiminizle yazışmayı isteriz.

Stratejik implant tam olarak bu tabloda anlamlı hale gelir. Klasik implant süngersi kemiğe yerleşir ve tutunması, aylar boyunca çevresindeki kemiğin yenilenip implant yüzeyiyle kaynaşmasına bağlıdır. Antirezorptif ilaçların yavaşlattığı süreç ise tam olarak o yenilenmedir. Stratejik implant ise dıştaki kortikal tabakaya, ilk günden mekanik olarak kilitlenir. Tutunmayı sağlayan şey aylarca beklenen biyolojik kaynaşma değil, yerleştirildiği anda var olan bu kilitlenmedir.

Bunun ikinci sonucu daha da önemli: greft ve sinüs tabanı yükseltme gündeme gelmez. Kemik erimesi ilacı kullanan bir hastada asıl kaçınılması gereken şey, çene kemiğine dokunan ek cerrahiler ve uzun süre açık kalan yaralardır. Kemik tozu koyup aylarca beklemeyi planın dışında tutmak, bu hasta grubunda plana doğrudan katkıdır. Üç klinik günün sonunda sabit dişlerinizle çıkıyorsunuz.

Aşağıdaki ayrım ilaç bilgileriniz ve tomografi birlikte görüldükten sonra netleşir. Sağdaki listede kendinizi görmeniz kapının kapandığı anlamına gelmez; bazı maddeler "olmaz" değil "önce hekiminizle konuşalım" demektir.

Bu listeyi formalite diye istemiyoruz. Osteoporoz ilacı kullanan bir hastada planın tamamı bu bilgilerin üzerine kuruluyor; eksik verilen her kalem kendi aleyhinize işler.

1. 1

   İlacın tam adı

   Etken maddeyi ve ticari adı birlikte yazın. Alendronat, risedronat, ibandronat, zoledronik asit ve denosumab aynı amaca hizmet eder ama planlamada aynı yere düşmez. En kolayı kutunun fotoğrafını çekip göndermek.

2. 2

   Alım yolu ve sıklığı

   Tablet mi, iğne mi, damardan serum mu? Haftada bir mi, ayda bir mi, altı ayda bir mi, yılda bir mi? Bu tek soru risk düzeyinizi en çok belirleyen sorudur.

3. 3

   Hangi hastalık için başlandığı

   İlaç osteoporoz için mi başlandı, yoksa kanserin kemiğe yayılması ya da miyelom için mi? Aynı molekül iki endikasyonda çok farklı dozlarda kullanılır ve iki tablo birbirine karıştırılırsa plan baştan yanlış kurulur.

4. 4

   Başlangıç tarihi ve toplam süre

   Kaç yıldır kullanıyorsunuz? Ara verdiğiniz dönem oldu mu? Bıraktıysanız ne zaman bıraktınız? İki yılı aşan kullanım planı değiştirir; bu yüzden tarihleri tahminle değil, reçetelerinize bakarak yazın.

5. 5

   Yanındaki diğer ilaçlar ve alışkanlıklar

   Kortizon, bazı kanser ilaçları, kontrol dışı diyabet ve sigara iyileşmeyi doğrudan etkiler. Düzenli kullandığınız ilaçların tam listesini ve varsa son tahlillerinizi istiyoruz.

6. 6

   Görüntü ve hekiminizle temas

   Panoramik röntgeniniz ya da tomografiniz varsa gönderin; ilk yanıtı asistan değil hekim yazar. Gerekiyorsa sizi takip eden hekimle yazılı görüş alışverişi yapar, planı ondan sonra yazılı paylaşırız.

Osteoporoz ilacı kullanan bir hastanın önünde birden fazla yol var. Hangisinin doğru olduğunu ilaç bilgileriniz ve çenenizin kendi tablosu birlikte belirler.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi kliniğe giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz.

Aşağıdaki akış stratejik implant uygulanan hastalar için geçerli. Antirezorptif ilaç kullanıyorsanız kontrol aralıklarını sıklaştırıyoruz.

1. Üç klinik gün

   Muayene, tomografi ve planlama tamamlandıktan sonra cerrahi ve sabit dişlerin takılması bu günlere yayılır. Klinikten sabit dişlerinizle ayrılıyorsunuz. Bu günlerde bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan.

2. İlk hafta

   Şişlik geriler. Yumuşak beslenmenizi, sert ve sıcak yiyeceklerden uzak durmanızı ve bölgeyi yumuşak fırçalamanızı istiyoruz. Bu hasta grubunda yara bölgesini haftalık olarak takip ediyoruz.

3. İlk haftalar

   Çiğneme yükünü kademeli artırıyoruz. Diş eti bu haftalarda yeni biçimine oturur. İyileşmenin beklenenden yavaş ilerlediği bir nokta olursa bunu erken görmek istiyoruz; kontrol takvimi bunun için sık.

4. Kontroller ve uzun dönem

   Kontrol takvimini ve üst yapının bakımını yazılı veriyoruz. Ara yüz temizliği, düzenli profesyonel temizlik ve yıllık görüntüleme bu tedaviyi uzun ömürlü kılan şeyin kendisi. Osteoporoz ilacınız değiştiğinde bize haber verin.