Diş etim çekildi, kökü görüyorum

Minenin bittiği yer, diş etinin başladığı yerdir. Dişin görünen kısmını vücudun en sert dokusu olan mine kaplar; diş etinin altındaki kökün üzerinde mine yoktur, kökü çok daha ince ve yumuşak bir tabaka örter. Diş eti gerileyince bu tabaka ağza açılır: dişler uzamış görünür, aralarında siyah üçgenler belirir ve tırnağınızı diş boynunda gezdirince mineden köke geçtiğiniz basamağı hissedersiniz.

En sık karşılaştığımız sebep sert fırçalamadır ve tam olarak ağzına en çok özen gösteren hastada karşımıza çıkar. Sert kıllı bir fırçayla yatay ovalayarak ve bastırarak fırçalamak diş eti kenarını yıllar içinde aşağı iter, diş boynunda kama biçimli bir oyuk bırakır. Buradaki çekilme iltihaptan değil mekanik aşınmadan gelir: diş eti pembedir, kanamaz, yine de geri gitmiştir. Sağ elini kullanan hastada sol tarafın daha çok etkilenmesi bunun imzasıdır.

İkinci sebep diş eti hastalığıdır ve mekanizması farklıdır. Diş taşı ve plak diş eti kenarında iltihap yaratır; iltihap kemiğe indiğinde dişi tutan kemik erir ve diş eti eriyen kemiğin arkasından geriler. Yanında kanama, ağız kokusu, kızarıklık ve derinleşen cepler bulunur. Burada asıl sorun diş eti değil altındaki kemiktir. Yaygın ve yatay ilerlemiş kemik kaybı geri gelmez; yalnızca dişin çevresinde dar ve derin bir defekt kalmışsa rejeneratif cerrahiyle bir miktar kemik geri kazanılır. Hangi tabloda olduğunuzu röntgen ve cep ölçümü söyler.

Üçüncüsü doğuştan gelen ince diş eti ve ince kemik yapısıdır. Bazı ağızlarda kökün dış yüzünü örten kemik kâğıt inceliğindedir ve üstündeki diş eti kökün şeklini belli eder; kemik yayının dışına, öne doğru konumlanmış dişlerde de aynı yapı görülür. Böyle bir ağızda sıradan bir fırçalama alışkanlığı bile çekilme başlatmaya yeter.

Dördüncüsü gece diş sıkmadır. Sıkma sağlam bir ağzı tek başına çökertmez; zaten ince olan bölgede diş boynuna binen aşırı yükle çekilmeyi hızlandırır ve oyuğu derinleştirir. İşaretleri sabah çene yorgunluğu, düzleşip parlamış diş yüzeyleri ve uyanır uyanmaz hissedilen hassasiyettir. Sigara ise diş etinin kanlanmasını bozup erken uyarıları gizler.

Çekilmenin kendisi acil değildir; yavaş ilerler ve fark edilmesi yıllar alır. Acil olan üç tablo var: diş etinde şişlik ve akıntı, geceleri artan zonklayıcı ağrı, bir dişin kısa sürede oynamaya başlaması. Bunlar aktif enfeksiyonun ya da ileri kemik kaybının işaretidir, aynı gün bakılması gerekir. Yoksa acele etmenize gerek yok; ama sebep çalıştığı sürece çekilme tek yöne gider.

Sebep ortadan kalktığında çekilme durur, doku sıkılaşır ve hassasiyet geriler; ama kaybedilen yükseklik kendiliğinden yerine gelmez. Kökü yeniden örtmek ayrı bir cerrahi işlemden geçiyor; en öngörülebilir yolu damaktan alınan bağ dokusunun kök yüzeyine yerleştirilmesi. Bu cerrahinin ne kadar kök örteceğini dişler arasındaki kemik belirliyor.

Aynı görünen iki çekilmenin sebebi ve gideceği yer farklı olur. Bu sıralamanın amacı çekilmeyi ölçmek değil, onu üreten şeyi bulmak.

1. 1

   Çekilmenin haritasını çıkarıyoruz

   Her dişte diş eti kenarının mineden ne kadar aşağıda olduğunu milimetreyle kaydediyor ve fotoğraflıyoruz. Tek bir kayıt bir şey söylemez; asıl bilgi aylar sonraki ikinci ölçümde ortaya çıkıyor.

2. 2

   Cep derinliğini ölçüyoruz

   İnce bir sonda ile diş etinin dişe tutunduğu derinliğe bakıyoruz. Sığ cepli ve kanamayan bir ağızda sebep mekaniktir; derin ve kanayan ceplerde iltihaptır. İki tablonun tedavisi benzemediği için ayrımı ilk gün yapıyoruz.

3. 3

   Fırçanızı ve fırçalama şeklinizi görmek istiyoruz

   Kullandığınız fırçayı yanınızda getirin; kılların dışa yayılmış olması bastırdığınızı gösterir. Sonra fırçayı elinize verip nasıl fırçaladığınızı izliyoruz. Anlatılan tarif ile uygulanan hareket aynı çıkmıyor.

4. 4

   Kapanışı ve sıkma izlerini kontrol ediyoruz

   Hangi dişin önce temas ettiğine, kesici kenarlardaki düzleşmeye ve diş boyunlarındaki kama biçimli oyuklara bakıyoruz. Bu izler varsa gece plağı planın parçası oluyor; yük alınmadan yapılan işin ömrü kısalır.

5. 5

   Röntgen, gerekiyorsa tomografi

   Düz röntgen dişler arasındaki kemik seviyesini gösterir, kökün dış yüzünü örten kemiğin kalınlığını göstermez; onu konik ışınlı tomografiyle görüyoruz. İleri kemik kaybı konuşuluyorsa bu görüntü olmadan karar vermiyoruz.

Bunlar aralarından birini seçeceğiniz alternatifler değil, sırayla uygulanan adımlar. İlk ikisi yapılmadan sonrakiler kalıcı olmuyor.

Çekilmiş bir diş eti tek başına ağrı yapmaz; yıllarca ertelenmesinin sebebi bu. Bedeli aşağıdaki sırayla ödeniyor.

Aşağıdaki akış, fırçalama düzeltmesi ve diş eti tedavisiyle başlayan yol için geçerli. Kök örtme cerrahisi seçilirse kendi iyileşme süresi üzerine ekleniyor.

1. İlk iki hafta

   Fırçalama tekniğini değiştiren hastada diş etleri birkaç gün hassas kalır ve kanama geçici olarak artar. Bu, iltihaplı dokunun temizlenmeye başladığının işaretidir; fırçalamayı azaltma sebebi değil. Hassasiyet macununun etkisi bu dönemin sonunda hissediliyor.

2. Altı ile sekiz hafta

   Kanama durur, diş eti kenarı sıkılaşır ve rengi koyu kırmızıdan açık pembeye döner. Çekilme ölçümlerini bu noktada tekrarlıyoruz. Rakamlar ilk günküyle aynıysa hedefe ulaşılmıştır: asıl kazanç, çekilmenin durmuş olmasıdır.

3. Kök örtme cerrahisi yapıldıysa

   İşlem lokal anestezi altında yapılır, aynı gün evinize dönersiniz. İlk hafta o bölgeyi fırçalamıyor, antiseptik solüsyonla temizliyorsunuz; dikişler bir ile iki hafta içinde alınıyor. Damaktan doku alınan yer birkaç gün rahatsızlık verir.

4. Altı ayda bir kontrol

   Çekilme durduktan sonraki iş, durduğunu doğrulamak: aynı noktaları aynı yöntemle ölçüyoruz. Yeniden başlayan bir milimetre sebebin geri geldiğini söyler ve erken yakalandığında geri kalanı hiç yaşanmaz.