Doğuştan eksik diş: ne zaman ve nasıl tamamlanır?

Doğuştan eksik diş, sonradan kaybedilen bir diş değildir; o dişin tomurcuğu hiç oluşmamıştır. Diş hekimliğinde buna hipodonti denir. Çoğu kişide yalnızca bir ya da iki diş eksiktir. Çok sayıda dişin eksik olduğu ağır biçimlere oligodonti, tüm dişlerin eksik olduğu çok nadir duruma anodonti adı verilir. Yirmilik dişlerin eksik olması ise çok yaygındır ve genellikle tedavi gerektirmez; bu sayfa diğer dişlerle ilgili.

En sık eksik olan dişler ikinci küçük azı dişleri, özellikle alttakiler, ve iki ön dişin hemen yanındaki üst yan kesici dişlerdir. Kız çocuklarında biraz daha sık görüldüğü bildiriliyor. Eksik dişe sıklıkla küçük ya da ucu sivri dişler eşlik eder; yan kesicinin bir tarafta hiç olmaması, diğer tarafta ise küçük kalması rastlanan bir tablodur.

Sebep çoğu zaman genetiktir ve ailede başka kişilerde de görülebilir; ancak doğuştan diş eksikliği olan herkes bunu çocuğuna geçirmez. Çoğunlukla başka hiçbir sağlık sorunu olmadan, tek başına ortaya çıkar. Yarık dudak ve damakta, Down sendromunda ve ektodermal displazide ise daha sık görülür. Çok sayıda diş eksikse ve buna saç, tırnak ya da terlemeyle ilgili farklılıklar eşlik ediyorsa bir sendrom açısından değerlendirme yapılır.

Fark edilmesi çoğu zaman süt dişlerinin değiştiği dönemde olur: süt dişi düşmez ya da düşer ama yerine yenisi çıkmaz, iki tarafta simetrik olması gereken bir diş bir tarafta yoktur. Kesin tanı muayene ve röntgenle konur. Bazı diş tomurcukları, özellikle ikinci küçük azılar, geç belirebildiği için çok erken çekilmiş bir röntgendeki görüntü hekim tarafından yorumlanmalı ve gerekirse izlenmelidir.

Kalıcı dişin eksik olduğu yerde süt dişi çoğu zaman ağızda kalmaya devam eder, çünkü onun köklerini eritip yerini alacak bir kalıcı diş yoktur. Sağlıklı bir süt dişi bu şekilde yıllarca, kimi zaman yirmi yıl ve daha uzun süre işlev görebilir. Bazı süt azı dişleri ise zamanla komşu dişlerin çiğneme hizasının altında kalmaya başlar; diş hekimliğinde buna infraoklüzyon denir ve izlenmesi gerekir.

Her doğuştan eksik diş tedavi gerektirmez. Boşluk görünmüyor, çiğnemeyi etkilemiyor ve sizi rahatsız etmiyorsa izlemek de bir seçenektir. Tedavi gerektiğinde ise karar çoğu zaman tek bir hekimin değil, ortodonti hekimi ile protez hekiminin birlikte verdiği bir karardır. İlk ve en önemli karar, boşluğun kapatılması mı yoksa doğru genişlikte açılıp bir dişle tamamlanması mı gerektiğidir; sonraki her adım buna göre şekillenir.

Aşağıdaki ayrım implant kararına odaklanıyor, çünkü hem ailelerin hem genç yetişkinlerin en sık sorduğu soru bu. Tel tedavisi, köprü ve protez seçenekleri daha aşağıda.

Doğuştan eksik diş tedavisi yıllara yayılabilir. Sıra kişiye göre değişse de çoğu planın omurgası aşağıdaki gibidir.

1. 1

   Muayene ve röntgen

   Hangi dişlerin eksik olduğu, süt dişlerinin durumu ve diğer dişlerin gelişimi panoramik röntgenle görülür. Tanı bu aşamada kesinleşir.

2. 2

   Aile ve sağlık öyküsü

   Ailede benzer eksiklik olup olmadığı, yarık dudak ve damak öyküsü ya da saç, tırnak ve terlemeyle ilgili farklılıklar sorulur. Çok sayıda diş eksikse ek değerlendirme planlanır.

3. 3

   Boşluk kararı

   Ortodonti hekimi ve protez hekimi, boşluğun kapatılmasının mı yoksa açılıp tamamlanmasının mı daha doğru olduğuna birlikte karar verir. Kapanış, yüz profili, eksik dişin yeri ve sayısı bu kararı belirler.

4. 4

   Tel tedavisi

   Tel tedavisi genellikle kalıcı dişlerin çoğu çıktıktan sonra başlar ve çoğu zaman birkaç yıl sürer. Amaç boşluğu kapatmak ya da tamamlanacak diş için doğru yerde, doğru genişlikte bir alan açmaktır.

5. 5

   Pekiştirme ve geçici diş

   Tel çıkarıldıktan sonra dişlerin geri kaymasını önleyen pekiştirme aygıtı kullanılır. Büyüme henüz bitmediyse boşluk bu dönemde yapay diş eklenmiş bir pekiştirme aygıtı, küçük bir hareketli protez ya da yapıştırma köprüyle geçici olarak kapatılır.

6. 6

   Kalıcı tamamlama

   Dişler yerine oturduktan sonra boşluk yapıştırma köprü, klasik köprü ya da protezle; büyüme tamamlanmışsa ve kemik yeterliyse implantla tamamlanır.

7. 7

   Uzun dönem takip

   Tedavi bitince düzenli kontroller kendi diş hekiminizle sürer. Pekiştirme aygıtının kullanımı, köprünün kanadı, implant çevresindeki diş eti ve ağızda kalan süt dişleri bu kontrollerde izlenir.

Hiçbiri her ağız için tek başına doğru değil. Seçim eksik dişin yerine ve sayısına, komşu dişlerin durumuna ve yaşa bağlıdır.

Aşağıdakiler hem beklemenin hem acele etmenin olası sonuçları. Hiçbiri kaçınılmaz değil; çoğu doğru zamanlama ve düzenli takiple önlenebiliyor.

Seçilen yola göre ilk haftalar farklı geçer. Hepsinde ortak olan, dişlerin konumunu koruyan pekiştirmenin ve düzenli kontrolün sürmesidir.

1. Yapıştırma köprüden sonra

   Köprü aynı gün kullanılabilir. Köprülü dişle çok sert şeyleri ısırmaktan ve kanadı zorlamaktan kaçının. Dişlerin arasını ve kanadın çevresini her gün temizleyin.

2. İmplanttan sonra

   İlk günlerde hafif şişlik ve hassasiyet olağandır. Tek diş implantında kaynaşma dönemi boyunca geçici diş kullanılır; kalıcı kron bu süre bittikten sonra takılır.

3. Pekiştirme aygıtı

   Tel sonrası aygıt, hekimin önerdiği süre ve sıklıkta kullanılmalıdır. Dişler yıllar içinde de hareket etmeye eğilimli olduğu için bu kullanım çoğu zaman uzun süre devam eder.

4. Düzenli kontroller

   Köprünün kanadı, implant çevresindeki diş eti, implant dişinin komşularıyla hizası ve ağızda kalan süt dişleri kontrollerde izlenir.