Diş Taşı

Diş taşı neden olur, temizliği dişlere zarar verir mi?

Temizlik sonrası hissedilen boşluk ve hassasiyet dişin zarar görmesinden değil, taşın çekilmesinden gelir

Dişlerinizin üzerinde pürüzlü, sert bir tabaka hissediyorsanız ya da hekiminiz diş taşınız var dediyse, bu plağın zamanla sertleşmiş hâlidir. Diş taşı kendiliğinden çıkmaz, yalnızca profesyonel temizlikle alınır. Bazı hastalar temizlikten sonra dişlerinin arasında boşluk hissettiğini ya da dişlerinin sallandığını fark eder; bunun sebebi temizliğin zarar vermesi değil, taşın o boşluğu aylardır doldurmuş olmasıdır. Aşağıda diş taşının neden oluştuğunu, temizlik sonrası neden hassasiyet ve kanama olduğunu, ne sıklıkla temizlenmesi gerektiğini ve evde kazımanın neden zararlı olduğunu bulacaksınız.

Kısa cevap

Diş taşı, dişin üzerindeki yumuşak bakteri tabakasının (plak) tükürükteki minerallerle sertleşmiş hâlidir; fırçayla çıkmaz, yalnızca profesyonel temizlikle alınır. Temizlik dişleri sallandırmaz: sallanma hissi, taşın aylardır dişler arasındaki ve diş eti altındaki boşluğu doldurmuş olmasından, taş alınınca o boşluğun ilk kez hissedilmesinden gelir. Asıl zararlı olan diş taşı temizliği değil, temizliği hiç yaptırmamaktır; birikinti diş etine bitişik durur ve iltihabı sürekli besler.

Diş taşı nedir: Sertleşmiş plak birikintisi
Temizlik dişi sallandırır mı: Hayır, var olan boşluğu ortaya çıkarır
Ne sıklıkla temizlik: Diş etine göre değişir, hekim belirler
Evde kazımak: Mine ve diş etine zarar verir

Diş taşı neden oluşur

Dişlerinizin üzerinde her gün ince, yapışkan bir tabaka oluşur; buna plak denir ve içinde bakteri, yemek artığı ve tükürük proteinleri bulunur. Fırçalama ve diş ipiyle her gün temizlenmezse plak birkaç gün içinde tükürükteki kalsiyum ve fosfatla sertleşmeye başlar. Sertleşen plağın adı diş taşıdır ve artık fırça, diş ipi ya da gargarayla çıkmaz; yüzeyi pürüzlü olduğu için yeni plağın tutunması da kolaylaşır.

Uzun süre temizlenmemiş dişlerde diş taşı yalnızca yüzeyde değil, dişler arasında ve diş eti kenarının altında da birikir. Bu birikinti orada aylarca, bazen yıllarca kalır ve dişler arasındaki boşluğu doldurur; diş bir miktar hareket etse bile taşa yaslanarak sabit hisseder. Temizlik yapılıp taş alındığında o dolgu ortadan kalkar ve dişin gerçek durumu, yani altta zaten var olan boşluk ya da hareket, ilk kez hissedilir. Hastalar bunu temizlik dişimi sallandırdı diye yorumlar; oysa temizlik sallanmayı yaratmaz, yalnızca gizlediği şeyi görünür kılar.

Temizlik sırasında ve sonrasında kanama ve hassasiyet görmeniz olağandır. Diş eti, üzerindeki taş uzun süre iltihaplı kaldığı için zaten hassastır; taş kalktığında kök yüzeyinin bir kısmı ilk kez açığa çıkar ve bu da sıcak soğuğa karşı geçici bir duyarlılık yapar. Bu hassasiyet genellikle birkaç gün içinde, diş eti sıkılaştıkça azalır.

Temizlik sıklığı herkes için aynı değildir. Diş eti sağlığı iyi olan, düzenli fırçalayan bir hastada yılda bir kez yeterli olabilir; diş eti hastalığı geçmişi olan, sigara içen ya da tükürüğü taş oluşumuna yatkın olan hastada bu aralık üç dört aya kadar inebilir. Doğru aralığı belirleyen şey takvim değil, bir önceki kontrolde ne kadar birikinti bulunduğu ve diş etinin nasıl tepki verdiğidir.

İnternette görülen diş taşı kazıma aletleriyle evde müdahale etmek önerilmez. Bu aletler diş eti kenarının altına, taşın asıl biriktiği ve göremediğiniz bölgeye ulaşamaz; yalnızca görünen yüzeydeki taşı kazır ve genellikle mineyi de çizer. Çizilen yüzey yeni plağın daha hızlı tutunduğu bir zemin hâline gelir, yani sonuç taş temizliği değil, taşın daha hızlı geri gelmesidir. Diş eti kenarına sert bastırmak da dokuda kalıcı çekilmeye yol açabilir.

Temizlenmeyen diş taşı, üzerinde barındırdığı bakterilerle diş etini sürekli tahriş eder. Önce diş eti iltihabı gelişir; bu aşama geri dönüşlüdür. Taş temizlenmeden geçen süre uzadıkça iltihap kemiğe iner ve periodontitise dönüşür; bu aşamada kaybedilen kemik geri gelmez. Diş taşı, diş eti hastalığının tek sebebi değildir ama en büyük tetikleyicisidir.

İmplantların üzerinde de plak ve taş birikir; malzeme farklı olsa da mekanizma aynıdır. İmplant çevresindeki dokunun kan damarı yapısı doğal dişe göre daha sınırlıdır, bu yüzden implant çevresinde başlayan iltihap daha hızlı ilerleyebilir. İmplant kullanan hastalarda düzenli profesyonel temizlik, doğal dişlerdekinden daha az değil, en az o kadar önemlidir.

Sallanma ya da boşluk hissi taş temizliğinden mi geliyor

Aşağıdaki liste temizlik sonrası hissettiğiniz şeyin beklenen bir sonuç mu, yoksa ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durum mu olduğunu ayırıyor.

Diş kurtarılabilir

Temizlik sonrası diş etleri hassas ve hafif kanamalıysaBu, taş kalkan diş etinin normal tepkisidir. Birkaç gün içinde, yumuşak fırçayla düzenli temizlikle geriler.
Temizlik sonrası dişler arasında boşluk hissediyorsanızTaş, aylardır o boşluğu dolduruyordu; alındığında boşluk ilk kez hissedilir. Bu, dişin yeni kaybettiği bir şey değil, önceden var olan bir durumun ortaya çıkmasıdır.
Diş taşınız görünür, sert, fırçayla çıkmıyorsaBu, profesyonel temizlik gerektiren klasik tablodur. Ne kadar erken temizlenirse diş etindeki tahriş o kadar az kalıcı iz bırakır.
Diş etleriniz kızarık, şiş ve kanıyorsaTaş birikintisi genellikle bu tabloyla birlikte gelir. Temizlik hem taşı hem bu iltihabın kaynağını ortadan kaldırır.

Kurtarma beklentisi düşük

Temizlikten haftalar sonra sallanma hâlâ belirginseBu noktada mesele artık taş değil, altta kalan kemik miktarıdır. Cep ölçümü ve gerekirse tomografiyle ayrıca değerlendirilmelidir.
Ağrı taşla değil belirli bir dişle ilgiliyseKeskin, ısırırken gelen ağrı çoğunlukla çürük, kırık ya da kök ucu iltihabından gelir; taş temizliği bu ağrıyı açıklamaz.
Sallanma tek dişte ve bir darbe sonrası başladıysaBu farklı bir tablodur ve zamana duyarlıdır; taş temizliğini beklemeden aynı gün hekime görünün.
Diş eti çekilmesi temizlikten önce de vardı ve ilerliyorsaSert fırçalama ya da diş etinin ince yapısı burada daha olası bir sebeptir; bu ayrı bir başlıktır, taş birikimiyle karıştırılmamalıdır.

Temizlik nasıl yapılır

Gideceğiniz yer diş hekiminiz ya da diş hekimi gözetiminde çalışan dental hijyenist; bu sayfa onun yerine geçmez. Aşağıdaki sıra bir temizlik randevusunda ne olduğunu gösteriyor.

1
Muayene ve cep ölçümü
Diş taşının nerede ve ne kadar biriktiği, diş eti ceplerinin derinliği kaydedilir. Bu ölçüm, temizliğin tek seansta mı yoksa cep içine inen ayrı bir aşamada mı yapılacağını belirler.
2
Üst yüzey temizliği
Ultrasonik uçla diş eti kenarının üzerindeki görünen taş temizlenir. Titreşim taşı kırar, su hem soğutur hem parçaları yıkar.
3
Diş eti kenarının altı
Ceplerde de taş varsa temizlik diş eti kenarının altına, kök yüzeyine kadar iner. Derin ceplerde bu bölgesel uyuşturmayla yapılır.
4
Parlatma
Yüzey pürüzsüzleştirilir; pürüzsüz yüzeyde yeni plak daha yavaş tutunur.
5
Bakım talimatları ve kontrol randevusu
Fırçalama ve diş ipi tekniği gözden geçirilir, bir sonraki kontrolün ne zaman olacağı söylenir. Bu aralık herkes için aynı değildir.

Ne yapılır

Bunlar birbirinin rakibi değil, duruma göre uygulanan adımlardır.

Profesyonel temizlik

Ultrasonik ya da el aletleriyle yapılan standart temizlik, görünen taşı ve diş eti kenarının hemen altındakini alır. Diş taşının tek gerçek çözümü budur; evde çıkarılamaz.

Cep içi kök yüzeyi temizliği

Dört milimetreyi geçen derin ceplerde temizlik kök yüzeyine kadar iner. Bu, ilerlemiş birikimde gereken ek bir aşamadır, standart temizlikten daha kapsamlıdır.

Günlük önleme

Doğru fırçalama tekniği ve her gün diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanmak plağın taşa dönüşmeden temizlenmesini sağlar. Bu, temizlik aralığını uzatan tek gerçek etkendir.

Diş taşı önleyici diş macunları

Bu macunlar yeni plağın sertleşmesini bir miktar yavaşlatabilir, ama zaten oluşmuş taşı eritmez ya da çıkarmaz. Var olan taş yalnızca profesyonel temizlikle alınır.

Kontrol aralığının kişiselleştirilmesi

Diş eti hastalığı geçmişi, sigara kullanımı ya da tükürük yapısı taşa yatkınlığı artırıyorsa, standart altı ay yerine daha sık kontrol önerilir. Aralığı hekiminiz son muayeneye göre belirler.

Temizlenmeyen diş taşı ne yapar

Amaç sizi temizlikten korkutmak değil, ertelemenin bedelini göstermek.

Diş eti iltihabına dönüşür

Taş üzerindeki bakteri diş etini sürekli tahriş eder; kızarıklık, şişlik ve kanama bu sürecin ilk işaretleridir. Bu aşama tedaviyle tamamen geri döner.

Kemik kaybına ilerler

İltihap kemiğe indiğinde periodontitis başlar; bu aşamada kaybedilen kemik kendiliğinden geri gelmez. Diş taşı bu ilerlemenin en sık tetikleyicisidir.

Ağız kokusuna yol açar

Taşın pürüzlü yüzeyi bakteri için kalıcı bir yuva olur; bu bakteriler kükürtlü bileşikler üretip kalıcı bir koku yaratır. Fırçalama ve gargara bu kokuyu geçici olarak azaltır, kaynağını ortadan kaldırmaz.

İmplant çevresinde iltihap riski

İmplant üzerinde biriken taş, çevresindeki dokuda doğal dişe göre daha hızlı ilerleyebilen bir iltihaba zemin hazırlar. Düzenli temizlik burada daha da önemlidir.

Diş kaybına kadar gidebilir

Yıllarca temizlenmemiş taş, ilerlemiş diş eti hastalığı yoluyla dişlerin desteğini kaybetmesine ve sonunda çekilmesine yol açabilir. Bu son nokta, ilk günkü basit bir temizlikle önlenebilecek bir sondur.

Temizlikten sonra ne bekleyeceksiniz

Aşağıdaki akış standart bir temizlik için geçerlidir; cep içi temizlik yapıldıysa hassasiyet dönemi biraz daha uzun sürebilir.

İlk birkaç gün
Diş etlerinde hassasiyet, sıcak soğuğa karşı geçici bir duyarlılık ve hafif kanama olağandır. Fırçalamayı bırakmayın; bölgeyi yumuşak fırçayla nazikçe temizlemeye devam edin.
Bir hafta
Kanama büyük ölçüde kesilir, diş eti rengi koyu kırmızıdan soluk pembeye döner. Dişler arasında hissedilen boşluk hissi bu dönemde de sürebilir; bu geçicidir.
İki ile dört hafta
Diş eti tamamen sıkılaşır ve taşın kapladığı boşluk hissi büyük ölçüde azalır. Hâlâ belirgin bir sallanma varsa bu, temizlikle değil kalan kemikle ilgili bir konudur.
Sonraki kontrol
Hekiminizin belirlediği aralıkta yeni birikinti kontrol edilir. Bu aralığa uymak, taşın tekrar sorun yaratmasını önleyen en etkili adımdır.

Bu durumlarda hemen bize yazın

Kanama iki haftadan uzun sürüyorsa. Bu, temizliğin ulaşamadığı bir bölge olduğuna işaret edebilir.
Sallanma günden güne artıyorsa. Beklenen hafif ve azalan bir hassasiyet değil, ilerleyen bir hareketse aynı gün bildirin.
Diş etinde şişlik, akıntı ya da ateş varsa. Bunlar aktif enfeksiyon işaretidir, aynı gün değerlendirilmesi gerekir.
Belirgin bir kırık uç ya da keskin kenar hissediyorsanız. Temizlik sırasında altta bir çürük ya da eski dolgu sorunu ortaya çıkmış olabilir.

Sık sorulanlar

Diş taşı ağrı yapar mı?

Kendisi genellikle ağrısızdır; asıl belirtisi diş eti kanaması, koku ve pürüzlü bir yüzey hissidir. Ağrı varsa bu, taştan çok altında gelişmiş bir çürük ya da iltihaptan geliyor olabilir.

Diş taşını evde çıkarabilir miyim?

Hayır. Diş eti kenarının altındaki taşa evdeki aletlerle ulaşamazsınız, görünen kısmı kazımak ise mineyi çizer ve yeni plağın daha hızlı tutunmasına yol açar. Diş taşı yalnızca profesyonel temizlikle çıkar.

Ne sıklıkla temizlik yaptırmalıyım?

Sabit bir kural yok; diş eti sağlığı iyi olan hastada yılda bir kez yeterli olabilir, diş eti hastalığı geçmişi ya da sigara kullanımı varsa üç dört ayda bir gerekebilir. Aralığı son muayenede görülen birikinti miktarı belirler.

Temizlik dişlerimi inceltir mi?

Hayır, standart temizlik mineye zarar vermez; alınan şey taşın kendisidir, diş dokusu değil. Diş etinin çekilmiş olduğu bölgelerde kök yüzeyi zaten görünürdür, temizlik onu yeni açığa çıkarmaz.

Temizlik sonrası neden dişlerim hassas?

Taş kalktığında altındaki kök yüzeyinin bir kısmı ilk kez açığa çıkar ve diş eti henüz tam sıkılaşmamıştır. Bu hassasiyet genellikle birkaç gün içinde azalır.

İmplantımda diş taşı olur mu?

Evet, implant üstü yapılarda da plak ve taş birikir. İmplant çevresindeki dokunun iltihaba tepkisi doğal dişten farklı ilerleyebildiği için düzenli temizlik burada en az doğal dişler kadar önemlidir. İmplant çevresinde kızarıklık ya da kanama fark ederseniz kontrolü ertelemeden bildirin.

Sigara diş taşını etkiler mi?

Evet, sigara hem taş oluşumunu hem diş eti hastalığının ilerlemesini hızlandırır. Sigara içen hastalarda kontrol aralığı genellikle daha sık tutulur.

Çocuklarda diş taşı olur mu?

Evet, süt dişlerinde de plak birikip sertleşebilir, özellikle düzenli fırçalama yerleşmemişse. Çocuk diş hekimi kontrol sırasında bunu değerlendirir ve gerekiyorsa temizler.

Kaynaklar

İlgili sayfalar

Kendi durumunuz için hangi seçenek gerçekçi, röntgeninize bakıp yazalım.

Değerlendirme iste

Sonraki adım

Röntgeninizi gönderin, seçenekleri birlikte konuşalım.

Tomografinizi ya da panoramik röntgeninizi paylaşın; hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğunu 24 saat içinde yazalım.

Değerlendirme iste