Sıcak-soğuk hassasiyeti ne anlama gelir?

Mine katmanının altında dentin bulunur. Dentin dolu bir blok değil; içi sıvı dolu mikroskobik kanallarla delinmiş bir dokudur ve bu kanallar dişin ortasındaki sinire açılır. Mine kalınken kanalların dış ucu kapalıdır. Mine inceldiği ya da kök yüzeyi açığa çıktığı anda açılırlar: soğuk bir yudum içlerindeki sıvıyı oynatır, sinir bu hareketi ani bir sızı olarak bildirir. Hassasiyetin tamamı bu mekanizmadır.

Kanalları açığa çıkaran birinci sebep diş eti çekilmesidir. Ortaya çıkan kök yüzeyinin üstünde mine yoktur; onu örten tabaka çok incedir ve fırçalamayla kısa sürede aşınır. Hassasiyet bu yüzden diş etinin hemen altındaki dar bir şeritte toplanır. Çekilmenin arkasında diş eti hastalığı ya da yıllardır sert fırçayla bastırarak yapılan yatay fırçalama bulunur.

İkinci sebep aşınmadır ve üç yoldan gelir. Asit mineyi kimyasal olarak eritir: gazlı içecekler, meyve suları, limon alışkanlığı, mide asidinin ağza gelmesi. Sert fırça ve aşındırıcı macun mineyi mekanik olarak kazır. Gece diş sıkma çiğneme yüzeyini düzler ve mineyi delip dentine iner. Sonuç üçünde de aynı: koruyucu tabaka incelir, hassasiyet tek bir noktaya değil geniş bir alana yayılır.

Üçüncü sebep çürüktür. Çürük mineyi delip dentine ulaştığında hem kanalları açar hem de bakteriyi sinire yaklaştırır; hassasiyet tek dişte toplanır, tatlıyla da tetiklenir ve zamanla artar. Dolgu sınırı da aynı kapıya çıkar: kenarda yıllar içinde oluşan mikroskobik boşluk hem sıcaklığı hem bakteriyi içeri geçirir. Dıştan sağlam görünen bir dolgunun altında çürük ilerler ve bunu yalnızca röntgen gösterir.

Dördüncüsü çatlak diştir ve tarifi kendine özgüdür. Çatlak sert bir şeyi ısırırken ya da yıllar süren sıkma yükü altında oluşur; gözle görünmez, düz röntgende fark edilmez. Bu dişte soğukla gelen keskin bir sızı vardır ve asıl ipucu ısırmadadır: ağrı ısırırken değil, ısırdığınız şeyi bıraktığınız anda gelir.

Bir de geçici sebepler var: derin bir dolgudan sonraki birkaç hafta, diş taşı temizliğinin ardından açıkta kalan kök yüzeyi, beyazlatma sonrası günler. Hepsinde soğuğa karşı belirgin bir duyarlılık çıkar ve haftalar içinde geriler. Gerilemek yerine artması ya da sıcağa dönmesi, sebebin artık geçici olmadığını gösterir.

Bu ayrım hassasiyetin şiddetine değil, davranışına bakar. Kendinizi sağdaki listede görüyorsanız beklemeyin; oradaki tarifler dişin dış yüzeyini değil, içindeki siniri anlatıyor.

Hassasiyet bir teşhis değil, birden çok sebebin ortak belirtisi. Aşağıdaki sıra hangi sebebin sizde çalıştığını ayıklamak için var; sonunda elinizde hangi dişin, neden ve ne kadar acil olduğu bulunur.

1. 1

   Röntgeninizi gönderin

   Panoramik röntgeniniz ya da tomografiniz varsa formdan gönderin; tablonun neye benzediğini 24 saat içinde yazarız. Kendiliğinden gelen ya da sıcakla artan bir ağrınız varsa yazışmayı beklemeyin, en yakın hekime başvurun; orada gecikmenin bedeli dişin siniri.

2. 2

   Ağrının hikâyesini konuşuruz

   Neyle tetiklendiği, kaç saniye sürdüğü, tek dişte mi bölgede mi olduğu ve geceleri gelip gelmediği kararı doğrudan belirliyor. Hastanın kendi tarifi, muayeneden önce sebebi büyük ölçüde daraltıyor.

3. 3

   Klinik muayene ve canlılık testi

   Şüpheli dişe soğuk uygulayıp tepkinin şiddetini ve süresini ölçüyor, komşu dişlerle karşılaştırıyoruz. Buna dişe hafifçe vurma ve tek tek ısırtma testi ekleniyor. Çekilme miktarını, aşınmış yüzeyleri ve eski dolguların kenarlarını aynı seansta değerlendiriyoruz.

4. 4

   Görüntüleme

   Röntgen dolgu altındaki ve dişler arasındaki çürüğü, kök ucundaki iltihabı ve kemik seviyesini gösterir. Çatlak şüphesi varsa konik ışınlı tomografiye geçiyoruz; düz röntgende görünmeyen kırık hatları burada ortaya çıkıyor.

5. 5

   Şüpheli dişi kesinleştiririz

   Ağrı sık sık komşu dişe ya da karşı çeneye yayılır; hastanın gösterdiği diş her zaman sorumlu diş değildir. Belirsizlik sürerse dişler tek tek izole edilerek test tekrarlanır. Geri dönüşü olmayan bir işleme yanlış dişte başlamamak için bu adımı atlamıyoruz.

Aşağıdakiler birbirinin alternatifi değil, sebebe göre ayrışan yollar. Sıra en az müdahaleli olandan başlar ve sinir sağlam olduğu sürece orada da biter.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruyu sorabilmeniz için yazıyoruz. Hassasiyette kaçırılan şey hep aynı: belirti susturulur, sebep yerinde bırakılır.

Aşağıdaki akış sebebe göre değişiyor. Dış yüzeyle sınırlı bir hassasiyette süreç haftalarla ölçülür; sinire inmiş bir tabloda tedavi bir işlemle başlar.

1. İlk iki hafta

   Hassasiyet giderici macuna geçtiyseniz etkisi bu dönemde birikir; hassas bölgeye parmakla sürüp bırakmak, macunu fırçayla dağıtmaktan daha çok işe yarar. Aynı dönemde sert fırçayı bırakın ve asitli içecekten sonra dişlerinizi hemen fırçalamayın; yumuşamış mineyi kazırsınız.

2. Dördüncü ile sekizinci hafta

   Dış yüzey kaynaklı hassasiyette bu aralıkta belirgin bir gerileme oluyor. Hiç değişmediyse ya da arttıysa sebep dış yüzeyde değildir; teşhisin yenilenmesi gereken nokta burasıdır.

3. Kanal tedavisi yapıldıysa

   Sıcak-soğuk hassasiyeti işlemin ardından biter; uyaranı ileten sinir artık yoktur. İlk günlerde ısırırken hissedilen hassasiyet olağan ve birkaç gün içinde geriliyor. Kanal tedavili diş kırılmaya daha yatkın olduğu için arka dişlerde üzerine kaplama yapılıyor.

4. Diş kurtarılamadıysa

   Tek bir diş söz konusuysa yeri tek bir implantla kapanır ve bunu kendi hekiminizle sürdürebilirsiniz. Bizim alanımız çok sayıda diş kaybı ve tam ağız; orada süreç şöyle işliyor: uyguladığımız protokolde implantlar çenenin derinindeki sert bazal-kortikal tabakaya mekanik olarak kilitleniyor; sabit köprüyü aynı hafta taşıyacak stabilite burada kuruluyor. Klasik implant diş kaybıyla birlikte eriyen üstteki alveol kemiğine yerleşir ve yükleme kaynaşma tamamlanana kadar ertelenir; fark buradan çıkıyor. Kemik ekleme ve aylarca bekleme gündeme gelmiyor, üç klinik günün sonunda sabit dişlerinizle çıkıyorsunuz.