Dişler arasına yemek sıkışması

Yan yana duran iki diş birbirine küçük ve sıkı bir noktadan temas eder. Bu nokta ağızda pek dikkat çekmez ama önemli bir iş görür: çiğneme sırasında yiyeceği yukarı doğru iten kuvvete karşı bir kapak görevi görür. Temas sıkıysa lokma aradan geçemez; gevşediği anda her çiğnemede biraz daha içeri itilir.

Bu temasın açılmasının en sık sebebi, yakınlardaki bir diş kaybı. Bir diş çekildiğinde ya da kaybedildiğinde komşu dişler boşluğa doğru devrilmeye, karşı çenedeki diş ise boşluğa doğru uzamaya başlar. Devrilen bir dişin komşusuyla olan teması artık aynı yerde ve aynı sıkılıkta değildir. Yani sıkışma, çoğu zaman diş kaybının aylar sonra ortaya çıkan sessiz sonucu.

İkinci grup sebep, temas noktasındaki yapının kendisiyle ilgili. Aşınmış ya da kenarı kırılmış bir dolgu, temas noktasında başlamış bir çürük ya da komşusuyla teması doğru kurulmamış bir kaplama aynı sonucu verir. Bu grubun ortak özelliği şu: sorun küçükken çözülür, büyüdükçe hem tedavi hem masraf büyür.

Üçüncüsü diş etinin kendisi. Diş eti çekildiğinde iki dişin arasındaki üçgen boşluk açılır ve yiyecek oraya girer. Burada temas noktası hâlâ yerinde olabilir; sorun altındaki desteğin gerilemesidir. Bu tabloda sıkışma, ilerlemiş diş eti hastalığının ilk fark edilen belirtisi olabilir.

Az bilinen bir sebep de karşı çeneden geliyor. Karşıdaki dişin sivri bir tümseği, tam olarak iki dişin arasına denk geldiğinde her ısırışta yiyeceği bir piston gibi aşağı iter. Bu tabloda alttaki dişlerde gözle görülür bir sorun bulunmayabilir; düzeltilecek yer karşı çenedeki o tümsektir.

Sıkışan artık orada kaldıkça zarar verir. Bakteri o bölgede birikir, diş eti iltihaplanır, kanamaya başlar ve zamanla o noktada bir cep derinleşir. Cep derinleştikçe temizlemek zorlaşır, temizlenemedikçe kemik kaybı ilerler. Aynı bölgede temas noktası çürüğü de sık görülür. Yani günde iki kez yaşanan küçük bir rahatsızlık, aylar içinde kemik kaybına dönüşebiliyor.

Aynı şikâyet, çok farklı sebeplere dayanabiliyor. Ayrım muayene ve röntgenle yapılıyor; kendinize bakarak ayıramazsınız.

Şikâyet basit görünse de değerlendirme birkaç adımdan oluşuyor; çünkü aynı belirtinin arkasında çok farklı sebepler olabiliyor.

1. 1

   Sıkışan bölgenin belirlenmesi

   Hangi iki diş arasına, hangi tarafta ve hangi yiyeceklerde sıkıştığı sorulur. Hastanın verdiği bilgi burada çok değerli; bölge çoğu zaman hastanın gösterdiği yerdir.

2. 2

   Temas noktasının test edilmesi

   İnce bir bantla iki dişin arasındaki temasın sıkılığı ölçülür. Bandın dirençsiz geçtiği bir aralık, temasın açıldığını doğrudan gösterir.

3. 3

   Röntgen

   Temas noktasındaki çürük gözle görülmez; röntgende ortaya çıkar. Aynı görüntü, o bölgedeki kemik seviyesini ve varsa kemik kaybını da gösterir.

4. 4

   Diş eti ölçümü

   O noktadaki cep derinliği ölçülür ve kanama olup olmadığına bakılır. Bu, sıkışmanın diş etine ne kadar zarar verdiğini gösteren asıl ölçüm.

5. 5

   Kapanışın incelenmesi

   Karşı çenedeki bir tümseğin yiyeceği aşağı itip itmediği kontrol edilir. Bu adım atlandığında, alttaki diş kaç kez tedavi edilirse edilsin sıkışma devam eder.

6. 6

   Sebebe göre tedavi

   Dolgu ya da kaplamanın yenilenmesi, çürüğün temizlenmesi, kapanış ayarı ya da diş eti tedavisi. Eksik diş varsa asıl konuşma o boşluğun nasıl çözüleceği üzerine olur.

Kalıcı çözüm klinikte; ama randevuya kadar bölgeyi doğru temizlemek zararın büyümesini engelliyor.

Bu şikâyet küçük göründüğü için en çok ertelenen bulgulardan biri. Aşağıdakiler ertelemenin gerçek sonuçları.

Sebep doğru bulunduğunda sonuç hemen hissediliyor; hissedilmiyorsa sebep henüz bulunmamış demektir.

1. Aynı gün

   Temas noktası yenilendiyse ya da kapanış ayarlandıysa sıkışma o gün biter. İlk günlerde bölgede hafif bir hassasiyet olabilir; bu, dokunun sakinleşmesiyle geçer.

2. İlk hafta

   Diş eti iltihabı varsa gerilemeye başlar; kanama azalır. Bölgeyi düzenli temizlemeye devam etmek gerekiyor; iltihaplı diye bırakmak tabloyu kötüleştiriyor.

3. İlk ay

   Cep ölçümü tekrarlanır ve iltihabın gerileyip gerilemediği değerlendirilir. Kalan bir derinlik varsa diş eti tedavisi planlanır.

4. Uzun vade

   Sebep diş kaybıysa asıl konuşma burada başlar. Boşluk çözülmediği sürece komşu dişler devrilmeye ve karşı diş uzamaya devam eder; sıkışma başka bir noktada geri gelir.

Aynı şikâyet, tek seanslık bir işlemle de çözülebiliyor, diş eti tedavisine ve eksik dişin planlanmasına da uzayabiliyor. Belirleyen kalemler şunlar:

Sebebin ne olduğu

Kapanış ayarı, dolgu yenileme, çürük tedavisi ve kaplama birbirinden farklı işlemler. Kesin rakam röntgen görüldükten sonra çıkar.

Diş eti tedavisi gerekip gerekmediği

Cep derinleşmişse tedavi bölgesel bir işlemden ağzın genelini kapsayan bir plana geçebilir. Erken gelindiğinde bu kalem hiç doğmuyor.

Eksik diş varsa sonraki plan

Sıkışmanın kaynağı diş kaybıysa asıl maliyet o boşluğun çözümünde. Erken karar veren hastalarda ek cerrahi kalemi devreye girmiyor.

Kaç bölgede olduğu

Tek bir noktayla sınırlı bir tablo ile ağzın birkaç yerinde aynı sorun aynı iş değil. Yaygın sıkışma, genellikle daha büyük bir tablonun belirtisi.