Protezim oynuyor: neden ve ne yapılır?

Tam protez hiçbir yere vidalanmaz. Diş etinin altındaki kemik sırtına oturur ve tutunmasını üç şeyden alır: bu sırta ne kadar iyi uyduğundan, arada kalan ince tükürük filminden ve üst çenede damağın altında oluşan emme etkisinden. Yani protezi ayakta tutan şey protezin kendisi değil, oturduğu zemindir. Zemin değişince tutunma da değişir.

Diş çekildikten sonra o zemin küçülmeye başlar. Sağlam bir kök, çiğneme kuvvetini kemiğin içine dağıtır ve kemik bu yükle canlı kalır, kendini sürekli yeniler. Kök gidince yük de gider; kemik yenilenmeyi bırakır ve geri çekilir. Erime en hızlı ilk aylarda olur, sonra yavaşlar, ama durmaz. Çekimden on yıl sonra oradaki kemik sırtı, çekim günündeki sırt değildir.

Protezin kendisi bu süreci hızlandırır. Çiğneme kuvveti artık kökler üzerinden kemiğin içine değil, protezin sert tabanı üzerinden önce diş etine, oradan kemiğin üst yüzeyine biner. Kemik bu tür dışarıdan basıya geri çekilerek cevap verir. Protez ne kadar oynarsa basınç o kadar düzensiz dağılır, erime o kadar hızlanır ve protez bir sonraki yıl daha çok oynar. Kendi kendini besleyen bir döngüdür.

Bu yüzden ilk gün ölçüsü kusursuz alınmış bir protez bile yıllar içinde gevşer. Protezin biçimi bozulmadı, altındaki sırt alçaldı. Açılan boşluk önce tükürük filminin tutuşunu bozar, sonra protez konuşurken kalkmaya başlar, en sonunda sert bir şeyi ısırırken kayar. Hastaların tarif ettiği sıra hemen her zaman budur ve bir ayar sorunu gibi görünse de bir zemin sorunudur.

Alt protez üsttekinden çok daha erken oynar. Üst protez damağı da kapladığı için geniş bir yüzeye yaslanır ve orada bir emme etkisi kurar. Alttaki ise at nalı biçiminde ince bir sırta oturur; dil içeriden, yanak ve dudak dışarıdan onu sürekli iter. Sırt alçaldıkça alt protezin tutunacak yeri kalmaz. 'Üstü iyi, altı hiç durmuyor' cümlesinin sebebi budur.

Erimenin görünen tarafı yalnızca protez değil. Kemik sırtı alçaldıkça burunla çene arasındaki mesafe kısalır, dudaklar içeri çöker, ağız köşelerinde kalıcı çizgiler oluşur ve yüzün alt üçte biri kısalır. Aynı protez her yıl biraz daha içeri oturur; hasta aynada yaşlandığını düşünür, oysa değişen şey yüzün altındaki iskelettir.

Bu ayrımı protezi elde tutup ağız içini gördükten ve kalan kemiği ölçtükten sonra yapıyoruz. Soldaki listedeyseniz konuşacağımız şey protezin kendisi; sağdakindeyseniz konuşacağımız şey zemin.

Aşağıdaki sıra tedavi değil, karar içindir. Sonunda elinizde protezin neden oynadığı, hangi seçeneğin kaç yıl kazandırdığı ve neden öyle olduğu bulunur.

1. 1

   Röntgeninizi gönderin

   Panoramik röntgeniniz ya da tomografiniz varsa formdan gönderin; altınızda ne kadar kemik kaldığını ve hangi seçeneklerin masada olduğunu 24 saat içinde yazarız. Ön değerlendirme için yola çıkmanız gerekmiyor. Kesin karar muayeneden ve üç boyutlu görüntülemeden sonra veriliyor.

2. 2

   Protezin hikâyesini konuşuruz

   Kaç yıllık olduğu, kaç kez beslendiği, günde ne kadar yapıştırıcı gerektiği ve oynamanın ne zaman başladığı doğrudan karara girer. Beş yılda iki kez beslenmiş bir protez ile hiç beslenmemiş on yıllık bir protez aynı tabloyu anlatmaz.

3. 3

   Protezi elimize alırız

   Kenar uzunluklarına, doku yüzeyinin sırtla temasına, dişlerin aşınma derecesine ve kapanışta hangi tarafın önce değdiğine bakıyoruz. Bu incelemenin tek amacı var: oynamanın kaynağı protezin kendisinde mi, yoksa değil mi.

4. 4

   Ağız içi muayene

   Bası yaralarına, damağın protezle temas eden yüzeyindeki kızarıklığa, kenarların sürttüğü yerde büyümüş fazla dokuya ve kemik sırtının elle hissedilen yüksekliğine bakıyoruz. Üç haftadan uzun süren, kapanmayan bir yarayı ayrıca değerlendiriyoruz.

5. 5

   Üç boyutlu görüntüleme

   Konik ışınlı tomografi kalan kemiğin gerçek yüksekliğini ve kalınlığını, çene sinirinin nerede geçtiğini ve üst çenede sinüs tabanının nereye indiğini gösterir. Sabit çözümü konuşacaksak bu görüntü olmadan konuşmuyoruz.

6. 6

   Karar

   Kemik hâlâ varsa besleme ya da yeni protezle kazanılacak süreyi açıkça söylüyoruz. Sırt düzleşmişse bunu da açıkça söylüyoruz; o noktada protezle uğraşmak, kalan kemiğin daha da erimesi pahasına zaman satın almak demektir.

Aşağıdakiler birbirinin rakibi değil, aynı yolun basamakları. Sıra en az müdahaleli olandan başlıyor ve her basamak bir öncekinden daha uzun süre kazandırıyor.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz. Bir hekim bunları kendiliğinden anlatmıyorsa siz sorun.

Aşağıdaki akış hem protezin beslenmesiyle biten yol hem de sabit dişlere geçilen yol için geçerli. Hangisinde olduğunuz tomografiden sonra belli oluyor.

1. Besleme yapıldıysa: aynı gün

   Protez aynı gün ağzınıza takılır ve tutuştaki fark ilk lokmada hissedilir. İlk günlerde basınç noktalarının yerini değiştirmek için küçük bir ayar gerekir; bunu tek seansta hallediyoruz. Açık yaralar varsa bir hafta içinde kapanır.

2. Yeni protez yapıldıysa: iki ile üç hafta

   Yeni protezle konuşma ilk günlerde farklı gelir ve tükürük artar; bu iki hafta içinde yerine oturur. Bu dönemde sert gıdalara aşamalı geçin ve bası noktaları için kontrol randevusuna gelin.

3. Sabit dişlere geçildiyse: üç klinik gün

   Uyguladığımız protokolde implantlar, çenenin derinindeki sert bazal ve kortikal tabakaya mekanik olarak kilitleniyor. Klasik implant ise protezle birlikte eriyen üst bölgeye, yani alveol kemiğine yerleşir ve kaynaşmayı aylarca beklemek gerekir; fark buradan çıkıyor. Kemik ekleme ve aylarca bekleme gündeme gelmiyor, üç klinik günün sonunda sabit dişlerinizle çıkıyorsunuz.

4. İlk hafta ve sonrası

   Bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan, üçüncü günden sonra geriliyor; dikiş varsa o hafta içinde alınıyor. İlk dönemde yumuşak beslenme istiyoruz. Bakım doğal dişten farksız: fırça, ara yüz temizliği ve düzenli kontrol.