Alt dudakta su dolu kabarcık (mukosel): neden olur, neden geri gelir?

Dudakların, yanakların ve damağın iç yüzünde gözle görülmeyen çok sayıda küçük tükürük bezi bulunur. Her birinin salgısını ağız içine taşıyan ince bir kanalı var. Dudağınızı ısırdığınızda bu kanallardan biri yırtılabilir. Bez salgı üretmeye devam eder ama salgı artık ağız içine değil, dokunun içine akar ve bir cep oluşturur. Kabarcığın içindeki sıvı su değil, koyu ve kaygan bir tükürük salgısıdır.

Mukoselin iki tipi var. Çok daha sık görülen tipte kanal yırtılmıştır ve salgı çevre dokuya sızar; bu tip travmayla ilişkilidir. Daha seyrek görülen tipte ise kanal yırtılmamış, tıkanmıştır ve salgı kanalın içinde birikir. Çocuklarda görülen yüz otuz sekiz mukoseli inceleyen bir çalışmada vakaların yüzde doksan altısı birinci tipteydi.

Görüntüsü tanıdıktır: kubbe şeklinde, yumuşak, genellikle şeffaf ya da mavimsi bir kabarcık. Boyutu bir milimetreden iki santimetreye kadar değişebiliyor. En sık alt dudağın iç yüzünde çıkıyor; yanağın içi, dil, diş eti ve ağız tabanı diğer yerleri. En sık on ile yirmi yaş arasında, genel olarak otuz yaşından gençlerde görülüyor. Genel toplumda bin kişiden yaklaşık 2,4'ünde rastlanıyor.

Isırma öyküsü çoğu zaman vardır ama her zaman hatırlanmaz. Çocuklardaki bu yüz otuz sekiz vakalık çalışmada hastaların yüzde seksen yedisi bir travma tarif etti ve en sık yer alt dudaktı. Yemek yerken dudağı ısırmak, dudak ısırma ya da emme alışkanlığı, dudak piercingi ve sürekli dudağa sürtünen kırık bir diş kenarı bilinen tetikleyiciler.

Kabarcığın kendiliğinden patlayıp sönmesi sık görülür ve mukosellerin önemli bir kısmı bu şekilde geçer. Ama patlama, salgıyı üreten bezi ortadan kaldırmaz. Kanal hasarı iyileşmemişse bez aynı cebe salgı vermeye devam eder ve kabarcık birkaç gün ya da hafta içinde yeniden şişer. Dolup sönen, sonra tekrar dolan bir kabarcık bu yüzden mukoselin tipik seyridir. Evde iğneyle patlatmak da aynı sebepten işe yaramaz; üstüne dokuyu zedeler ve enfeksiyon için kapı açar.

Tekrarlayan ya da büyük mukoselde tedavi, kabarcığın salgıyı üreten küçük bezle birlikte çıkarılmasıdır. Neşter, lazer ya da dondurma yöntemleri kullanılabiliyor; çocuklarda kabarcığın içinden dikiş geçirerek yeni bir boşaltma yolu açan daha basit bir yöntem de var. Randomize çalışmaları bir araya getiren bir derleme, neşterle çıkarma, lazer ve bu boşaltma yöntemi arasında tekrar oranı bakımından anlamlı bir fark bulmadı. Yani yöntem seçimini hekimin deneyimi, kabarcığın yeri ve hastanın yaşı belirliyor.

Çıkarıldıktan sonra da tekrar mümkün ve yaşla birlikte artıyor. Bir çocuk hastanesinde mukoseli çıkarılan dört yüz doksan iki hastanın yüzde beşinde tekrar görüldü. Bu oran yedi yaşından küçüklerde yüzde iki civarındayken on üç yaş ve üzerinde yüzde dokuz civarına çıktı. Kabarcığın boyutu, ne kadar süredir olduğu, yeri ve dikiş tekniği tekrarla ilişkili bulunmadı. Ergen ve yetişkinlerde dudak ısırma alışkanlığı sürüyorsa bu, tekrarın mantıklı bir açıklaması.

Ağzın tabanında, dilin altında çıkan benzer bir kabarcığa ranula deniyor. Ranula küçük bezlerden değil, dilin altındaki büyük tükürük bezinden kaynaklanır ve daha büyük olabilir. Bir türü ağız tabanından aşağıya, boyna doğru ilerler ve çenenin altında şişlik olarak fark edilir. Büyük bir ranula dili yerinden itebilir, konuşmayı ve yutmayı zorlaştırabilir, soluk borusuna bastırırsa nefesi etkileyebilir. Tedavi seçenekleri arasında boşaltma yöntemleri ve kaynaklandığı bezin çıkarılması var; ranula tedavilerini karşılaştıran bir analizde tekrarı önlemede açıkça üstün tek bir yöntem bulunamadı.

Aşağıdaki ayrım kesin bir teşhis değil; hangi durumda beklemenin makul olduğunu, hangi durumda muayene gerektiğini gösteren bir çerçeve.

Aşağıdaki sıra, dudakta ya da ağızda su dolu bir kabarcık için izlenen adımları anlatıyor. İlk gideceğiniz yer diş hekiminiz.

1. 1

   Nefesinizi etkiliyorsa önce acil

   Dilin altında hızla büyüyen bir şişlik nefes almayı zorlaştırıyorsa sonraki adımları beklemeyin, 112'yi arayın. Dudaktaki küçük bir mukosel böyle bir tablo yapmaz.

2. 2

   Öykü: ne zaman çıktı, ne oldu

   Hekim dudağı ısırıp ısırmadığınızı, kabarcığın kaç kez dolup söndüğünü ve ne kadar süredir var olduğunu sorar. Fotoğraf çektiyseniz götürün; dolup sönen bir kabarcık muayene günü sönmüş olabilir.

3. 3

   Muayene ve ayırt etme

   Kabarcığın kıvamı, rengi, bastırınca solup solmadığı ve yeri değerlendirilir. Mukosel tanısı çoğu zaman görünüm ve öyküyle konur. Ağız tabanındaki büyük ya da boyuna uzanan şişliklerde görüntüleme istenebilir.

4. 4

   Tetikleyicinin düzeltilmesi

   Dudağa sürtünen kırık bir diş kenarı, keskin bir dolgu ya da protez kenarı varsa düzeltilir. Dudak ısırma alışkanlığı konuşulur; tetikleyici sürdükçe hangi yöntem seçilirse seçilsin tekrar riski devam eder.

5. 5

   Gerekiyorsa çıkarma

   Tekrarlayan ya da büyük mukoselde kabarcık, salgıyı üreten küçük bezle birlikte lokal anesteziyle çıkarılır. Lazer ya da dondurma da seçenekler arasında. Hekim gerekli görürse çıkarılan doku incelemeye gönderilir; kesin tanı bu incelemeyle konur.

6. 6

   Kontrol

   İyileşme ve tekrar açısından kontrol randevusu verilir. Aynı yerde yeni bir kabarcık oluşursa bunu bildirin; tekrar yaşla birlikte daha sık görülüyor.

Aşağıdakiler birbirinin yerine geçmez; hangisinin uygun olduğuna kabarcığın yeri, boyutu, tekrarlayıp tekrarlamadığı ve yaşınız karar verir.

Mukosel kendi başına zararsız. Sorunların çoğu, onu evde çözmeye çalışmaktan ya da benzer görünen başka bir şeyi mukosel sanmaktan çıkıyor.

Aşağıdaki seyir genel bir çerçeve; kabarcığın yeri, boyutu ve seçilen yönteme göre değişiyor.

1. İlk günler

   Kabarcık ısırıktan kısa süre sonra belirir. Bu dönemde dokunmamak ve ısırmamak, kendiliğinden sönme şansını korur.

2. Sonraki haftalar

   Bir kısmı patlayıp söner ve geri gelmez. Dolup sönen ve tekrar dolan bir kabarcık ise hekime gösterilmelidir; bez yerinde kaldıkça bu döngü sürebilir.

3. İşlemden sonra

   Çıkarılan bölgede birkaç gün hassasiyet olur. Hekiminizin verdiği bakım önerilerine uyun, dikiş varsa alınma zamanını öğrenin.

4. Uzun vadede

   Çıkarmadan sonra tekrar seyrek ama mümkün ve yaş ilerledikçe biraz daha sık. Aynı yerde yeni bir kabarcık görürseniz bildirin.

Küçük bir mukosel çoğu zaman yalnız izlenir; kapsam, işlem gerekip gerekmediğine ve kabarcığın yerine göre değişiyor. Belirleyen kalemler şunlar:

İzlem mi, işlem mi

Kendiliğinden sönen bir mukosel ek işlem gerektirmez; tekrarlayan ya da büyük olanda çıkarma gündeme gelir.

Seçilen yöntem

Neşter, lazer, dondurma ya da boşaltma dikişi farklı donanım ve süre gerektiriyor.

Doku incelemesi

Çıkarılan dokunun patolojiye gönderilmesi ayrı bir kalem.

Kabarcığın yeri

Dudaktaki mukosel ile dilin altındaki ya da boyna uzanan ranula çok farklı kapsamlar; ranulada cerrahi planlama ve bazen görüntüleme gerekiyor.

Tetikleyicinin düzeltilmesi

Dudağa sürtünen kırık diş ya da keskin dolgu kenarının onarımı ayrı bir işlem.