Dişim kırıldı: kurtarılabilir mi?

Dişte dıştan içe doğru sert ama esnemeyen mine, daha yumuşak dentin, dişin sinirini ve damarlarını taşıyan pulpa ve çene kemiğine gömülü kök var. Kırığın hangi katmanda durduğu tedavinin ne olacağını belirliyor; bu yüzden "dişim kırıldı" cümlesi dört ayrı durumu birden anlatıyor.

Mine ve dentinde kalan kırık en sık görülen ve en rahat biten tip. Sert bir şeyi ısırırken dişin bir köşesi ya da tepeciği kopar; pürüzlü yüzey dilinize takılır, soğuğa hafif bir hassasiyet duyarsınız, zonklayan bir ağrı olmaz. Sinire ulaşmadığından diş canlı kalır ve kompozit dolgu yetiyor; kopan parça çiğneme yükünü taşıyan bir tepecikse kron ya da onlay gerekiyor.

Pulpaya, yani sinire ulaşan kırıkta tablo değişir. Kırık yüzeyinde kırmızı bir nokta ya da hafif bir kanama görülür; soğuk ve hava akımı keskin bir ağrı yapar ve bu ağrı uyaran kalktıktan sonra da sürer. Diş yine kurtarılır, ama dolgu yetmez: açığa çıkan sinir dokusunun üzeri özel bir malzemeyle kapatılır ya da kanal tedavisiyle alınır. Beklemek siniri kaybettiriyor, çünkü açıkta kalan pulpa bakteriyle temas hâlinde.

Kırık diş eti seviyesinin altına indiğinde, kronun tutunacağı sağlam bir duvar kalmıyor. Kronun kenarı diş etinin içinde kalırsa orası temizlenemez ve sürekli iltihaplı bir bölgeye dönüşür. Çıkış yolu diş eti ve kemik seviyesini geriletmek ya da kökü ortodontik olarak yukarı çekmek; kırık ne kadar aşağıdaysa ikisinin de şansı o kadar azalıyor.

Dikey kök kırığı ayrı bir kategori: kırık, kökü tepeden aşağıya boyuna ayırıyor. Kurtarılamamasının sebebi kırığın yeri. Hat kemiğin içinde, kökün yüzeyi boyunca uzanıyor ve bakteri için doğrudan bir yol açıyor; bu yolu kapatacak bir dolgu yok, çünkü çalışılabilecek bir yüzey yok. Bakteri ilerledikçe çevredeki kemik eriyor. Belirtisi sessiz: ısırırken beliren belirsiz bir rahatsızlık, diş etinde tek noktada çıkan küçük bir kabarcık ya da derinleşen dar bir cep. Kanal tedavisi görmüş ve içine metal destek (post) yerleştirilmiş dişlerde daha sık görülüyor.

Bu dördü aynı sonuca çıkmıyor. İlk ikisi dişin yerinde kalmasıyla bitiyor; üçüncüsü kırığın kaç milimetre aşağıda durduğuna göre değişiyor; dördüncüsünde ise dişin ne zaman ve neyle değiştirileceği konuşuluyor.

Aşağıdaki ayrım muayene ve röntgenden sonra netleşiyor. İkinci listede kendinizi görmeniz dişin bugün çekileceği anlamına gelmiyor; yalnızca konuşulacak seçeneğin değiştiği anlamına geliyor.

Aşağıdaki adımlar kırığın nerede bittiğini bulmak için. Sonunda hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğu belli olur.

1. 1

   İlk saatlerde ne yapacaksınız

   Ağzınızı ılık suyla çalkalayın, kanama varsa temiz bir gazlı bezle hafif baskı uygulayın, yanağınıza dışarıdan soğuk uygulayın. Kopan parçayı bulduysanız kurumasın: süt ya da tükürüğünüz içinde saklayıp yanınızda getirin.

2. 2

   Birden fazla diş etkilendiyse röntgeninizi gönderin

   Kırık tek bir dişteyse ilk adres kendi diş hekiminiz. Ağzınızda birden fazla eksik ya da kurtarılamayacak diş varsa panoramik röntgeninizi formdan gönderin; tedaviyi yapacak hekim görüntüyü okur ve 24 saat içinde yazarız. Bu bir ön değerlendirmedir; kesin karar muayene ve tomografiden sonra verilir.

3. 3

   Klinik muayene

   Hekiminiz kırığın nasıl olduğunu ve o dişte daha önce dolgu ya da kanal tedavisi bulunup bulunmadığını sorar; darbeyle kırılan sağlam diş ile kendiliğinden kırılan kanal tedavili diş aynı okunmuyor. Sonra kırık hattı takip edilir: boyama, ışığı dişin içinden geçirme ve tepeciklere tek tek ısırtma testi çatlağın nereye indiğini gösterir. Sondayla ölçülen derin ve dar bir cep, dikey kök kırığının erken işaretidir.

4. 4

   Röntgen ve gerekirse tomografi

   Düz röntgen kırığı her zaman göstermez; ışın kırık hattına denk gelmediğinde çatlak görünmez olur. Kök kırığı şüphesinde konik ışınlı tomografi istenir. Karar burada netleşiyor.

5. 5

   Sinirin durumu değerlendirilir, seçenekler konuşulur

   Soğuk testi kanal tedavisinin gerekip gerekmediğini gösteriyor; darbeyle kırılan dişlerde sinir ilk günlerde şoka girdiği için test aralıklarla tekrarlanır. Sonunda hekiminizin her seçeneğin kaç ziyaret gerektirdiğini ve başarısız olursa geriye ne kaldığını açık açık anlatması gerekir.

Hangisinin doğru olduğunu kırığın yeri belirliyor. Sıralama her zaman en az müdahaleli seçenekten başlıyor.

Kırık bir dişte en çok zaman kaybettiren yanılgılar aşağıda; çoğu, ağrı ya da röntgen bir şey göstermediği için beklemekle ilgili.

Aşağıdaki akış çekim ve implant seçildiğinde geçerli. Dolguyla ya da kronla kapanan bir kırıkta iyileşme diye ayrı bir dönem yok; aynı gün normal hayatınıza dönüyorsunuz.

1. İlk 48 saat

   Bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan. Soğuk uygulama ve hekiminizin önerdiği ağrı kesici bunu karşılıyor. Sigara ve sıcak içeceğe ara vermeniz gerekir.

2. İlk hafta

   Şişlik geriler. Sert ve sıcak yiyeceklerden uzak durup bölgeyi yumuşak fırçalamanız önerilir. Dikiş varsa hekiminizin takip planına göre alınır.

3. İlk üç ay

   İmplantın kemikle bütünleşmesi bu dönemde ilerliyor; çiğnerken yine dikkatli olmanız gerekiyor.

4. İyileşme tamamlanınca

   Bakım doğal dişten farksız. Kırığın sebebi diş sıkmaysa gece plağı da bu aşamada devreye giriyor.

Tek bir rakam vermiyoruz, çünkü doğru rakam ancak kırığın nerede bittiği görüldükten sonra söylenebilir; kompozit dolgu ile çekim artı implant arasındaki fark da çok büyük. Rakamı, kırığı gören hekiminizden kalem kalem yazılı isteyin. Fiyatı belirleyen kalemler şunlar:

Kırığın nerede bittiği

Mine ve dentinde kalan bir kırıkla diş eti altına inen bir kırık aynı işlem değil; birinde tek seanslık dolgu, diğerinde diş eti cerrahisi ve kron söz konusu.

Kanal tedavisi gerekip gerekmediği

Kırık sinire ulaşmışsa plana kanal tedavisi ekleniyor; ulaşmamışsa bu kalem hiç devreye girmiyor.

Restorasyonun türü ve malzemesi

Kompozit dolgu, onlay ve tam kron farklı işçilik ve farklı malzeme demek. Kullanılacak malzemenin markasını baştan yazılı isteyin.

Etkilenen diş sayısı

Diş sıkma ya da eski geniş dolgular yüzünden birkaç diş birden risk altındaysa hepsini birlikte planlamak daha az ziyaret demek.