Dilde uyuşma ve karıncalanma: sebebi ne, ne zaman acil?

Dilin hissi, sağ ve sol yarı için ayrı ayrı çalışan sinirlerle beyne taşınır. Uyuşma, bu yolun herhangi bir yerindeki bir sorundan doğabilir: dilin kendisinde, dilin altından geçen sinirde ya da hissi işleyen beyin bölgesinde. Hangisinin söz konusu olduğunu anlamanın en hızlı yolu üç soruya cevap vermek: aniden mi başladı, dilin bir yarısında mı yoksa tamamında mı, yanında başka bir belirti var mı.

Ani başlayan uyuşmada ilk düşünülmesi gereken inme. NHS'nin kullandığı FAST kısaltması inmenin ana belirtilerini özetliyor: yüzün bir tarafının düşmesi ve gülümsemenin zorlaşması, iki kolu birden kaldırıp tutamamak ya da bir kolda güçsüzlük veya uyuşma, konuşmanın peltekleşmesi ya da anlamsızlaşması. Dördüncü harf zamanı, yani acil numarayı hemen aramayı hatırlatıyor. Bunlara vücudun bir yarısında güçsüzlük ya da uyuşma, görme kaybı, kelime bulmakta zorlanma ve ani baş dönmesi eşlik edebilir.

İnmeyle ilgili en tehlikeli yanılgı, belirtiler geçince sorunun da geçtiğini düşünmek. NHS açıkça söylüyor: inme belirtileri kısa süre sonra durabilir ve iyi olduğunuzu düşünebilirsiniz; bu olsa bile hemen yardım alın. Son yirmi dört saat içinde inme belirtisi yaşadıysanız, şimdi geçmiş olsa bile acil numarayı arayın. Dilde uyuşmayla birlikte yüzde kayma ya da konuşma bozukluğu yaşayıp birkaç dakikada düzelen bir kişinin yapacağı şey beklemek değil, 112'yi aramaktır.

Diş tedavisinden sonra başlayan uyuşma ayrı bir tablo. Alt dişlere yapılan anestezi dilin yarısını da uyuşturur ve bu birkaç saat sürer; olağan süresini ve ne zaman kliniği aramanız gerektiğini iğneden sonra uyuşma sayfamızda ayrıntılı anlattık. Anestezi çözüldüğü hâlde dilin bir yarısında his ve tat kaybı sürüyorsa, dilin yarısına his ve tat taşıyan dil siniri etkilenmiş olabilir. Bu tablonun takvimi, hangi işlemlerde görüldüğü ve ne zaman uzmana gidileceği diş siniri yaralanması sayfamızda yer alıyor. Buradaki ayırt edici nokta şu: diş kaynaklı uyuşma dilin tek yarısında kalır, bir işlemle zamanlaması örtüşür ve yüzde kayma ya da konuşmada anlam bozukluğu yapmaz.

B12 ya da folat eksikliği, dilde uyuşmayı değil daha çok ağrılı ya da kırmızı bir dili ve bazen ağız yaralarını getirir; B12 eksikliği ayrıca sinir sistemini etkileyerek uyuşma, karıncalanma, kas güçsüzlüğü ve denge sorunları yapabilir. Yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı ve baş ağrısı eşlik edebilir. Bu tablonun önemli tarafı zaman: NHS, eksikliğin mümkün olduğunca erken tanınıp tedavi edilmesini vurguluyor, çünkü tedavi gecikirse bazı hasarlar kalıcı olabiliyor. Dilinizdeki değişikliğe elde ayakta karıncalanma eşlik ediyorsa kan tahlili için doktorunuza gidin.

Çiğ meyve, sebze ya da kuruyemiş yedikten hemen sonra dilde, dudakta ve damakta kaşıntı, karıncalanma ya da hafif şişlik oluyorsa bu ağız alerji sendromu olabilir. Genellikle polen alerjisi olan kişilerde görülür, çünkü bazı meyvelerdeki proteinler polene benzer. Bu proteinlerin çoğu ısıyla bozulduğu için çiğ elmaya tepki veren biri çoğu zaman pişmiş elmayı tepki olmadan yiyebilir. Tablo çoğu zaman ciddi değildir ve ağızla sınırlı kalır. Ama dil, dudak ya da boğaz aniden şişiyorsa, nefes almak ya da yutkunmak zorlaşıyorsa bu ciddi bir alerjik tepkidir ve 112 gerektirir.

Migren aurası da dilde ve yüzde karıncalanma yapabilir. Aura, baş ağrısı başlamadan önce gelen uyarı belirtileridir: zikzak çizgiler ya da ışık çakmaları, iğne batması gibi uyuşma ve karıncalanma, baş dönmesi, konuşma güçlüğü. NHS'ye göre aura belirtileri bir saatten uzun sürmemeli. Buradaki güçlük şu: aura ile inme bazı belirtileri paylaşıyor. Vücudun ya da yüzün bir tarafında güçsüzlük, konuşma sorunu ya da görme kaybı varsa bunu migren saymayın, 112'yi arayın. Aura bir saati aşıyorsa ya da ilk kez böyle bir şey yaşıyorsanız aynı gün acil değerlendirme isteyin.

Daha az akla gelen iki sebep var. Birincisi panik atak: çarpıntı, nefes darlığı hissi, titreme ve ölüm korkusuyla birlikte uyuşma ve karıncalanma yapabiliyor; ataklar çoğunlukla beş ile yirmi dakika sürüyor. İkincisi kan şekeri düşmesi: insülin ya da bazı şeker ilaçları kullanan kişilerde dudakta karıncalanma, terleme, titreme, açlık ve kafa karışıklığıyla gelebiliyor. Diyabetiniz varsa ve dudağınızda ya da dilinizde karıncalanma başladıysa ilk yapacağınız şey şekerinizi ölçmek.

Aşağıdaki ayrım kesin bir teşhis değil. Hekim ya da acil gerektiren maddelerden biri varsa ayrım yapmaya çalışmadan harekete geçin.

Aşağıdaki sıra, uyuşmayı fark ettiğiniz anda izlemeniz gereken adımları anlatıyor. İlk adım acil durumu dışlamak; sebep aramak ondan sonra gelir.

1. 1

   Durun ve FAST'e bakın: gerekirse 112

   Aynaya bakıp gülümseyin: yüzün bir tarafı düşüyor mu? İki kolunuzu kaldırın: biri düşüyor mu? Basit bir cümle söyleyin: kelimeler peltek ya da anlamsız mı? Biri bile varsa, belirtiler geçse bile hemen 112'yi arayın ve başlama saatini not edin. Kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin.

2. 2

   Şişlik ve nefesi kontrol edin

   Dil, dudak ya da boğazda ani şişlik, nefes darlığı ya da yutkunma güçlüğü varsa 112'yi arayın. Yeni bir ilaca başladıysanız ya da bir şey yedikten sonra başladıysa bunu ekibe söyleyin.

3. 3

   Diyabetiniz varsa şekerinizi ölçün

   İnsülin ya da şeker ilacı kullanıyorsanız ve dudakta karıncalanmaya terleme, titreme ya da açlık eşlik ediyorsa şekerinizi ölçün. Düşükse diyabet ekibinizin size verdiği plana göre hızlı etkili şeker alın.

4. 4

   Son bir günde diş işlemi oldu mu

   Diş tedavisi ya da çekim olduysanız, uyuşmanın hangi tarafta ve dilin hangi bölümünde olduğunu, tat alıp alamadığınızı not edin. Ertesi güne kaldıysa işlemi yapan kliniği arayın.

5. 5

   Tetikleyiciyi ve süreyi yazın

   Ne yediğiniz, ne kadar sürdüğü, dilin tamamında mı yarısında mı olduğu ve yanında baş ağrısı, görme değişikliği, çarpıntı olup olmadığı: bu notlar doktorunuzun işini doğrudan kolaylaştırır.

6. 6

   Tekrarlıyorsa doktorunuza gidin

   Tekrar eden ya da nedeni belirsiz uyuşmada aile hekiminiz öykünüzü dinler, muayene eder ve gerekirse B12, folat ve kan şekeri tahlili ister. Sebebe göre nöroloji, alerji ya da diş hekimine yönlendirme yapılır.

Dildeki uyuşmanın tek bir tedavisi yok; tedavi edilen şey sebep. Aşağıdakiler birbirinin yerine geçmez.

Dildeki uyuşmanın çoğu zararsız geçer. Bedeli ağır olan, acil sebebi zararsız bir sebep sanmak.

Süre tamamen sebebe bağlı. Aşağıdaki çerçeve, hangi sürenin hangi sebeple uyumlu olduğunu gösteriyor.

1. Dakikalar

   Panik atağa bağlı karıncalanma çoğunlukla beş ile yirmi dakika içinde geçer. Ağız alerjisi de genellikle besin yutulduktan kısa süre sonra söner.

2. Bir saate kadar

   Migren aurası bir saatten uzun sürmemeli. Daha uzun süren aura ya da güçsüzlük ve konuşma bozukluğuyla gelen tablo acil değerlendirme ister.

3. Saatler

   Diş anestezisinin dildeki etkisi birkaç saat sürer ve aynı gün kademeli olarak çözülür.

4. Haftalar ve aylar

   Dil sinirinin etkilendiği tablolar ve B12 eksikliğine bağlı sinir belirtileri tedaviyle haftalar ya da aylar içinde gerileyebilir. Bu süreç düzenli takip ister.

Dildeki uyuşmanın değerlendirmesi sebebe göre acil servisten diş hekimine kadar farklı yerlerde yapılıyor. Kapsamı belirleyen kalemler şunlar:

Acil değerlendirme gerekip gerekmediği

İnme ya da ciddi alerji şüphesinde değerlendirme ve tedavi hastanede yapılır ve bu bambaşka bir kapsamdır.

Kan tahlilleri

B12, folat ve kan şekeri tahlilleri aile hekiminizin ya da doktorunuzun kapsamında.

Diş kaynaklı sinir etkilenmesinin takibi

Duyu muayenesi, takip randevuları ve gerekirse görüntülemenin yeniden değerlendirilmesi işlemi yapan hekimin kapsamında.

Uzman yönlendirmesi

Nöroloji, alerji ya da ağız, diş ve çene cerrahisine yönlendirme gerekirse ayrı bir süreç.