Tek taraflı boğaz ağrısı dişten olur mu?

Alt yirmilik dişler ağzın en arka köşesinde, boğazın girişine birkaç santim uzaklıkta durur. Bu dişin çevresindeki iltihap bademcik bölgesine ve yutağa çok yakın olduğu için kişiye bazen "diş ağrısı" olarak değil, "boğazımın bu tarafı ağrıyor, yutkunurken kulağıma vuruyor" diye hissettirir. Bu yüzden kişi diş hekimi yerine önce eczaneye ya da aile hekimine gidebiliyor.

Ağızdan gelen ilk sebep perikoronit: yarı sürmüş bir dişin, çoğunlukla alt yirmilik dişin üstünü örten diş eti kapağının altında yemek artığı ve bakteri birikmesiyle gelişen iltihap. StatPearls'ün aktardığı bir çalışmada vakaların yüzde 95'i alt yirmilik dişlerle ilişkiliydi. Akut tabloda arka dişlerde şiddetli ağrı, kızarık ve şiş diş eti, kötü tat, yutkunurken acı ve ağız açmada kısıtlılık görülüyor. Ayrıntılı tedavisi perikoronit sayfasında anlatılıyor.

İkinci ağız kaynaklı sebep bir azı dişinden yayılan apse. NHS diş apsesinin belirtileri arasında şiddetli diş ya da diş eti ağrısını, ağızda kötü tadı, ağzı açmakta ve çiğnemekte güçlüğü, yüzde ya da çenede şişliği, boyundaki bezlerin şişmesini ve ateşi sayıyor. Alt azı dişlerinden gelen enfeksiyon dil tarafına ve yutağın yanına doğru da ilerleyebiliyor. Kişi dişin ağrısını fark etmeden önce boğazın o tarafındaki yutkunma acısını fark edebiliyor.

Diş dışı en sık sebep bademcik iltihabı (tonsillit). NHS belirtileri boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, ateş, baş ağrısı ve kulak ağrısı olarak sayıyor ve belirtilerin genellikle 3 ile 4 gün içinde geçtiğini yazıyor. Bademcik iltihabı çoğunlukla iki taraflıdır; bir tarafın belirgin biçimde daha ağrılı ve şiş olması, tabloyu bademcik çevresinde gelişen apseye doğru kaydırıyor.

Bademcik çevresi apsesi (peritonsiller apse) tek taraflı boğaz ağrısının acil olan yüzü. NHS bunu bademcik ile boğaz duvarı arasında irin dolu bir alan olarak tarif ediyor. MSD Manuals en çok ergenlerde ve genç erişkinlerde görüldüğünü, yutkunmanın çoğu zaman kulağa vuran şiddetli bir ağrı yaptığını, küçük dilin şişip apsenin karşı tarafına itilebildiğini, çiğneme kaslarının kasılmasıyla ağzın açılamadığını, kişinin "ağzında sıcak patates varmış gibi" boğuk konuştuğunu, salyasının aktığını ve ağrıyı azaltmak için başını apse tarafına eğdiğini yazıyor.

Bu iki tablonun, yani ağızdaki diş kaynaklı iltihapla bademcik apsesinin, ortak noktası ağız açma kısıtlılığı ve kulağa vuran ağrı. Ayırt eden işaretler ise yerle ilgili. Diş kaynaklı tabloda şişlik ve hassasiyet en arka dişin çevresinde, diş etinde ve çene kenarındadır; o dişe ya da diş etine bastırınca ağrı artar ve ağızda kötü tat vardır. Bademcik apsesinde şişlik ağzın içinde, bademciğin üstünde ve yumuşak damaktadır; küçük dil yana kaymıştır ve ses değişmiştir. Aynada küçük dilin ortada durup durmadığına bakmak bir ipucu verebilir; ama ortada görünmesi apseyi dışlamaz, karar muayenenindir.

Her iki kaynaktan gelen enfeksiyon da boynun derin boşluklarına ilerleyebiliyor. MSD Manuals, boğazın yan duvarında (parafaringeal boşlukta) gelişen apsenin bademcik apsesinden daha geniş yer kapladığını ve daha tehlikeli olduğunu belirtiyor. NHS de boğaz ağrısında nefes almakta zorlanma, yutkunamama, salya akması, nefes alırken ince ıslık gibi bir ses çıkması ve hızla kötüleşen şiddetli belirtiler için doğrudan acil servisi gösteriyor. Bu belirtilerde kaynağın diş mi bademcik mi olduğu önemini yitiriyor.

Son olarak geçmeyen tek taraflı boğaz şikâyeti. Cancer Research UK, ses kısıklığının 3 haftadan uzun sürmesini gırtlak kanserinin en sık belirtilerinden biri olarak sayıyor ve bu durumda hekime görünülmesini öneriyor; aynı kaynak ses kısıklığının çoğu zaman gırtlak iltihabı gibi zararsız sebeplerden olduğunu da vurguluyor. NHS gırtlak kanseri belirtileri arasında yutkunurken ağrıyı, boyunda yumruyu ve geçmeyen kulak ağrısını sayıyor; ağız kanseri için de 3 haftadan uzun süren ağız yarasını hekime gitme sebebi olarak veriyor. Enfeksiyon belirtisi olmadan haftalardır süren tek taraflı boğaz ve kulak ağrısı, özellikle sigara içen birinde, kulak burun boğaz muayenesi gerektiriyor.

Birinci liste ağrının ağızdan, en arka dişten geldiğini düşündüren işaretler; bu tablo evde geçmez ama aynı gün diş hekimine gidilerek çözülür. İkinci listedeki maddelerden biri varsa diş hekimi yerine acil servis ya da kulak burun boğaz hekimi gerekiyor.

Sıra tehlikeden başlıyor, sonra ağrının adresine iniyor. Tek taraflı boğaz ağrısı hem diş hekiminin hem kulak burun boğaz hekiminin alanına giriyor; doğru kapıyı bu adımlar belirliyor.

1. 1

   Önce acil işaretler: dur ve acile git

   Yutkunamama, salya akması, nefes güçlüğü, nefes alırken ıslık sesi, ağız açamama, ağız ya da boyun içinde hızla büyüyen şişlik. Bunlardan biri varsa diş ya da bademcik ayrımı beklenmez; NHS acil servise kendi aracınızla gitmemenizi, sizi birinin götürmesini ya da ambulans çağırmanızı ve kullandığınız ilaçları yanınıza almanızı öneriyor.

2. 2

   Ağrının hikâyesi

   Ağrı bir diş ağrısının ardından mı geldi, yoksa soğuk algınlığıyla mı? Yirmilik dişiniz yarı sürmüş mü? Ağız açıklığınız sabahtan beri azaldı mı? Sesiniz değişti mi? Ateşiniz var mı? Ağrı ne zamandır sürüyor? Bu sorular çoğu zaman adresi muayeneden önce gösteriyor.

3. 3

   Ağız içinin muayenesi

   En arka dişlerin çevresindeki diş eti, diş eti kapağı, ağrıyan taraftaki azı dişleri ve karşı çenedeki diş inceleniyor. Aynı muayenede bademcikler, yumuşak damak ve küçük dilin konumu görülüyor; küçük dilin yana itilmiş olması bademcik apsesine işaret ediyor.

4. 4

   Dişlerin test edilmesi ve röntgen

   Şüpheli dişe soğuk testi ve hafif vuruş yapılıyor; gerekirse röntgen çekiliyor. Yirmilik dişin konumu, sürüp süremeyeceği ve kök ucunda iltihap olup olmadığı bu görüntüyle belirleniyor.

5. 5

   Boyun muayenesi

   Çene altı ve boyundaki bezler, şişliğin yeri ve kıvamı kontrol ediliyor. Tek taraflı sert, ağrısız ve haftalardır küçülmeyen bir yumru enfeksiyon dışı bir değerlendirme gerektiriyor.

6. 6

   Doğru kapıya yönlendirme

   Kaynak dişse tedavi diş hekiminde yapılıyor. Bademcik apsesi düşünülüyorsa kulak burun boğaz hekimi; MSD Manuals tanının gerekirse ultrason ya da tomografiyle doğrulandığını yazıyor. Enfeksiyon belirtisi olmadan süren ağrı ve ses kısıklığında da adres kulak burun boğaz.

Tek taraflı boğaz ağrısının tek tedavisi yok; bulunan kaynağa göre iş değişiyor.

Aşağıdakiler tek taraflı boğaz ağrısında sık rastlanan yanlış kararlar.

Süreler kaynağa göre değişiyor; sizi tedavi eden hekimin planı önceliklidir.

1. Tedaviye ulaşana kadar

   NHS ibuprofen ya da parasetamolü önerilen dozu aşmadan kullanmayı, yumuşak yiyecekleri, bol sıvıyı ve çok sıcak ya da çok soğuk yiyeceklerden kaçınmayı öneriyor. Ağız açıklığınızı ve yutkunmanızı gün içinde takip edin.

2. Kapak altı temizlendikten ya da apse boşaltıldıktan sonra

   Basınç düştüğü için zonklayan ağrı genellikle hızla azalıyor, yutkunma rahatlıyor. Ağız açıklığı daha yavaş düzeliyor.

3. Bademcik iltihabında

   NHS belirtilerin genellikle 3 ile 4 gün içinde geçtiğini, bir hafta içinde geçmezse hekime görünülmesini yazıyor.

4. Kaynak ortadan kalkınca

   Yirmilik diş çekildiyse ya da apseli dişin kanal tedavisi tamamlandıysa aynı tarafta tekrarlayan boğaz ağrısı da sona eriyor. Tekrarlıyorsa kaynak yeniden aranmalı.

Burada tek bir rakam vermiyoruz, çünkü tek taraflı boğaz ağrısının arkasında kendiliğinden geçen bir viral enfeksiyon da olabilir, yirmilik diş çekimi de, hastanede boşaltılması gereken bir apse de. Kapsamı belirleyen kalemler:

Kaynağın ne olduğu

Diş kaynaklı tablo diş hekiminin, bademcik kaynaklı tablo kulak burun boğaz hekiminin alanı; işlemler tamamen farklı.

Tablonun ağırlığı

Ayakta yapılan bir temizlik ile hastanede boşaltma ve damardan antibiyotik gerektiren bir apse aynı kapsamda değil.

Yirmilik dişin konumu

Sürmüş bir dişin çekimi ile kemik içinde yatık duran dişin cerrahi çekimi farklı işlemler; bunu röntgen belirliyor.

Kaç dişin etkilendiği

Tek bir yirmilik diş sorunu ile birden fazla dişi kapsayan bir plan aynı hesapta değerlendirilmiyor.