Diş eti ağrısı neden olur, nasıl geçer?

Diş eti ağrısının arkasında üç mekanizmadan biri var: doku iltihaplanmış, bir yere basınç binmiş ya da bir enfeksiyon ilerliyor. Kaynağı ayırt etmenin yolu ağrının şiddetine değil üç soruya bakmaktan geçiyor: ağrı tek bir noktada mı yoksa geniş bir bölgede mi, neyle artıyor, yanında şişlik ya da ateş var mı. Bu üç sorunun cevabı aşağıdaki beş tablodan hangisine baktığınızı büyük ölçüde belirliyor.

En sık kaynak diş eti iltihabı. Diş yüzeyinde biriken bakteri tabakası temizlenmeden kaldığında diş eti kızarır, şişer ve dokunuşa karşı hassaslaşır. Bu ağrı genelde tek dişte değil, birkaç diş boyunca uzanan bir şeritte hissedilir; fırçalarken ya da sert bir lokma ısırınca artar, dinlenince azalır. Birikinti sertleşip diş taşına dönüştüyse fırçayla çıkmaz ve ağrı kendiliğinden bitmez.

İkinci kaynak yeni sürmeye çalışan ya da yarı gömülü bir diş, en sık da alt yirmi yaşlık diş. Dişin üstünde kalan diş eti kapağının altına yiyecek artığı ve bakteri girer, bölge iltihaplanır. Bu tabloya perikoronit deniyor ve kendine özgü belirtileri var: ağrı çenenin arkasından kulağa doğru yayılır, yutkunmak zorlaşır, ağız tam açılmaz. Kapağın altında biriken yiyecek artıkları ya da çiğnerken diş eti kapağına sürekli değen karşı çene dişi tabloyu tetikleyip sürdürür.

Üçüncü kaynak protez. Yeni takılan ya da uzun süredir kullanılan bir protezin kenarı bir noktada fazla bastırıyorsa o nokta sürekli tahriş olur ve zamanla ağrılı bir yaraya döner. Bu ağrının belirtileri nettir: protez takılıyken artar, çıkarılınca azalır ve hep aynı noktada tekrarlanır. Protezi kendi başınıza zımparalayıp inceltmek yerini değiştirir ama basıncı çözmez; doğru adım protezi hekime ayarlatmak.

Dördüncü kaynak dişler arasına sıkışan yemek artığı. Diş etleri çekilmiş, aralanmış ya da kenarı taşkın bir dolgusu olan bir bölgede lif ya da tohum gibi bir artık sıkıştığında o nokta saatler içinde zonklamaya başlar. Diş ipiyle artık çıkarıldığında ağrı hızla geriler; aynı bölgede tekrar tekrar sıkışma oluyorsa sebep büyük olasılıkla dişin kendisinde, kontrol edilmesi gerekir.

Beşinci ve en ciddi kaynak apse: kök ucunda ya da diş eti cebinin derininde biriken iltihabın oluşturduğu bir iltihap odağı. Bu ağrı geniş bir bölgede değil, genelde tek bir dişin çevresinde yoğunlaşır, zonklayarak sürer, dişe dokununca ya da ısırınca şiddetlenir ve sıklıkla o bölgede şişlikle birlikte gelir. Diğer dört tablonun aksine apse kendi kendine iyileşmez; içindeki iltihap boşaltılmadan geçmez.

Bu beş tabloyu birbirine karıştıran yaygın bir alışkanlık var: özellikle aspirin gibi bir ağrı kesiciyi yutmak yerine doğrudan ağrıyan diş etine bastırmak. Aspirin dokuya değince kimyasal bir yanığa yol açabilir; beyaz, yüzeyi soyulan bir leke olarak görülür ve iyileşmesi asıl ağrıdan daha uzun sürer. Ağrı kesiciler ağızdan yutulmak için üretilir, dokuya sürülmek için değil; doğru kullanım için prospektüsteki talimatı izleyin.

Aşağıdaki ayrım ağrının şiddetine değil eşlik eden işaretlere bakıyor. Soldaki tabloların çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden ya da basit bir düzeltmeyle geriliyor; sağdakilerin her biri aynı gün ya da birkaç gün içinde bir diş hekimine görünmeyi gerektiriyor.

Diş eti ağrısı için gitmeniz gereken yer size en yakın diş hekimi; bu sayfa muayenenin yerine geçmiyor. Aşağıdaki sıra, hangi adımların atlanmaması gerektiğini bilmeniz için.

1. 1

   Ağrının hikâyesi

   Ne zaman başladığı, tek dişte mi geniş bir bölgede mi olduğu, neyle arttığı, protez kullanıp kullanmadığınız ve sigara, diyabet gibi durumların olup olmadığı ilk sorulan şeyler. Bu bilgiler tek başına ihtimalleri büyük ölçüde daraltıyor.

2. 2

   Görsel muayene ve dokunma testi

   Diş eti kızarıklığı, şişlik, protez izi ya da diş eti kapağı gözle değerlendirilir; şüpheli dişlere hafifçe vurularak ağrının aynı noktada tekrarlanıp tekrarlanmadığına bakılır.

3. 3

   Cep ölçümü

   İnce uçlu bir sonda ile diş eti kenarının derinliği ölçülür. Derin bir cep, iltihabın diş etinden kemiğe indiğinin ve tek başına fırçalamayla düzelmeyeceğinin işareti.

4. 4

   Röntgen

   Kök ucundaki bir iltihap odağı, yarı gömülü dişin konumu ya da kemik kaybı ancak röntgende görülür. Şişlik ya da zonklayan ağrı varsa bu adım atlanmıyor.

5. 5

   Protez kontrolü

   Protez kullanıyorsanız protezin oturuşu ve baskı noktaları kontrol edilir; ağrı buradan geliyorsa dişlerde bir sorun aranmadan önce bu düzeltilir.

6. 6

   Sonuç ve yönlendirme

   Muayene sonunda kaynağın hangisi olduğu ve ne kadar acele edilmesi gerektiği netleşir. Kaynak apse ya da yaygın bir enfeksiyonsa aynı gün müdahale, gingivitis ya da protez baskısıysa birkaç günlük bir plan konuşulur.

Bu beş tablonun tek bir ortak tedavisi yok; yapılan iş tamamen kaynağa göre değişiyor.

Aşağıdaki maddeler beş kaynağın her birinde ertelemenin gerçekte ne değiştirdiğini anlatıyor; amaç hangi hekime giderseniz gidin doğru soruyu sorabilmeniz.

Süre kaynağa göre değişiyor. Aşağıdaki akış en sık karşılaşılan dört tablonun gerçekçi seyrini gösteriyor.

1. İlk 48 saat

   Bu sürede hangi tabloyla karşı karşıya olduğunuz büyük ölçüde netleşir: iltihap kaynaklı ağrı bakımla hafifler, protez kaynaklı ağrı protez çıkınca azalır, apse kaynaklı ağrı ise ağrı kesiciye rağmen zonklamaya devam eder.

2. Bakım düzeltildikten sonra bir hafta

   Diş eti iltihabına bağlı ağrı ve hassasiyet bu sürede belirgin biçimde geriler. Gerilemiyorsa altta fırçanın ulaşamadığı bir diş taşı birikintisi olabilir.

3. Protez ayarından sonra birkaç gün

   Ayarlanan noktadaki ağrı genelde birkaç gün içinde belirgin biçimde azalır. Aynı nokta tekrar acımaya başlarsa yeni bir ayar gerekiyor demektir.

4. Apse boşaltıldıktan sonra

   Zonklama ilk günler içinde büyük ölçüde geriler; hassasiyet birkaç gün daha sürebilir. Kaynak diş tedavi edilmeden (kök tedavisi ya da çekim) ağrının tamamen bitmesi beklenmez.