Czy implant szkodzi organizmowi?

Za tym pytaniem kryją się zwykle dwa osobne niepokoje, a rozdzielenie ich porządkuje odpowiedź. Pierwszy to materiał: czy element osadzony w kości szczęki z latami coś w organizmie uszkodzi? Drugi to zabieg: czy w jego trakcie albo po nim coś może pójść nie tak? Odpowiedź na pierwsze pytanie w dużej mierze uspokaja. Na drugie, jak przy każdym zabiegu chirurgicznym, odpowiedź brzmi „tak”; te ryzyka mają jednak swoje nazwy, większość z nich da się przewidzieć i właśnie o nich trzeba rozmawiać.

Zdecydowaną większość implantów wykonuje się z tytanu lub stopu tytanu, a część z tlenku cyrkonu. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) pisze, że profil bezpieczeństwa tych materiałów jest dobrze poznany. Alergia na tytan to najczęściej poruszany temat; rzeczywiście istnieje, ale jest bardzo rzadka. W hiszpańskim badaniu obejmującym 1500 pacjentów z implantami dodatni wynik testu alergicznego miało 0,6% badanych, a niemal wszyscy z nich należeli do niewielkiej grupy, która już miała objawy albo u której implant nie przyjął się z niewyjaśnionych przyczyn. Przegląd systematyczny zbierający dane na ten temat stwierdza z kolei, że nie udowodniono, by tytan wywoływał u pacjentów z implantami reakcje alergiczne.

Co do rezonansu magnetycznego, odpowiedź jest krótka: osoba z implantem może mieć wykonane badanie MRI. Tytan nie jest metalem, który przyciąga magnes. FDA zaleca pacjentom, by przed rezonansem albo zdjęciem RTG informowali personel o implancie, bo implant może powodować zniekształcenia obrazu, co ma największe znaczenie przy badaniach okolicy szczęk i twarzy. NHS pisze też, że w formularzu wypełnianym przed rezonansem pyta się o wypełnienia i mosty w jamie ustnej. Osobno trzeba zgłosić nie sam implant, lecz elementy o właściwościach magnetycznych, na przykład zaczepy magnetyczne stosowane w niektórych protezach ruchomych.

Pytanie o nowotwory to temat, którym internet straszy najbardziej, choć ma on najsłabsze podstawy. Według obecnej wiedzy nie wykazano, by implant powodował raka jamy ustnej. Przegląd systematyczny, który zebrał przypadki raka jamy ustnej wokół implantów, znalazł w 33 artykułach opublikowanych od 1983 roku łącznie 63 pacjentów. U niemal połowy z nich w jamie ustnej była wcześniej zmiana o skłonności do przemiany nowotworowej, na przykład liszaj płaski. Najważniejsze ostrzeżenie przeglądu jest jednak inne: takie zmiany na początku przypominają zapalenie wokół implantu, więc rozpoznanie może się opóźnić. W praktyce oznacza to, że ranę albo rozrost tkanki wokół implantu, które nie ustępują mimo leczenia, trzeba zbadać, a w razie potrzeby pobrać wycinek.

Często padają też pytania o mózg i serce. Implant nie sięga mózgu: w szczęce jego sąsiadem nie jest mózg, tylko zatoka, czyli przestrzeń powietrzna po obu stronach nosa, a pomiędzy nimi są kostne ściany oczodołu i podstawy czaszki. Wśród znanych ryzyk wymienianych przez FDA jest przebicie dna zatoki; objawia się ono podobnie jak zapalenie zatok i daje się leczyć. Sam implant nie szkodzi sercu. U osoby z chorobą serca omawia się bezpieczeństwo samego zabiegu: leki przeciwkrzepliwe, adrenalinę w znieczuleniu, a u osób ze sztuczną zastawką serca albo przebytym infekcyjnym zapaleniem wsierdzia to, czy przed zabiegiem potrzebny jest antybiotyk osłonowo.

Rzeczywiste ryzyka dotyczą zabiegu i mają swoje nazwy. Jeśli w żuchwie implant znajduje się blisko nerwu biegnącego wewnątrz kości, może pojawić się drętwienie wargi i brody, zwykle przejściowe, rzadko trwałe. Na tej liście są też uszkodzenie sąsiedniego zęba, zakażenie, nieprzyjęcie się implantu oraz zapalenie wokół implantu, o który latami się nie dba. Większość tych ryzyk zmniejsza planowanie: tomografia stożkowa (CBCT) z wyprzedzeniem pokazuje położenie nerwu i zatoki. Tomografia też ma swoją cenę; FDA podaje, że CBCT wiąże się z większą dawką promieniowania niż klasyczne zdjęcie zęba, ale zwykle mniejszą niż tomografia medyczna. Dlatego słusznie wykonuje się ją wtedy, gdy rzeczywiście może zmienić plan.

Poniższy podział dzieli najczęstsze sytuacje u pacjentów przychodzących z tymi pytaniami na dwie grupy: te, które same w sobie nie są przeszkodą ani zagrożeniem, i te, o których przed planowaniem koniecznie trzeba powiedzieć lekarzowi.

Poniższe kroki pomagają zamienić obawy w konkretne informacje jeszcze przed wizytą.

1. 1

   Spisz swoje alergie i reakcje

   Reakcje na metalową biżuterię, paski od zegarka, śruby albo płytki ortopedyczne; uczulenia na leki i doświadczenia ze znieczuleniem miejscowym. Nie polegaj na pamięci, zabierz to na piśmie.

2. 2

   Przekaż informacje o zdrowiu i lekach

   Choroba serca, sztuczna zastawka, cukrzyca, leki na kości, leki przeciwkrzepliwe i kortykosteroidy. Te informacje bezpośrednio wpływają zarówno na bezpieczeństwo zabiegu, jak i na decyzję o antybiotyku.

3. 3

   Zapytaj, po co jest tomografia

   Tomografia pokazuje położenie nerwu i zatoki; to sposób, by już na etapie planowania zmniejszyć ryzyko drętwienia w żuchwie i powikłań zatokowych w szczęce. Pytanie, po co się ją wykonuje i co zmieni w planie, jest czymś zupełnie normalnym.

4. 4

   Omów ryzyka, które dotyczą właśnie ciebie

   Ogólna lista ryzyk jest dla wszystkich taka sama; ważne jest, które z nich wysuwają się na pierwszy plan w twojej szczęce. Jak blisko nerwu będzie implant, jak blisko dna zatoki, czy kości wystarczy? Odpowiedzi na te pytania da się pokazać na zdjęciu.

5. 5

   Poproś o dane implantu

   FDA zaleca, by poznać markę i model zastosowanego systemu implantologicznego i przechowywać te informacje w swojej dokumentacji. W przyszłości może ich potrzebować inny lekarz albo pracownia diagnostyki obrazowej.

6. 6

   Od początku ustal plan higieny i kontroli

   Najbardziej prawdopodobny problem, jaki może spotkać implant w dłuższej perspektywie, nie dotyczy materiału, tylko zapalenia wokół niego. Odstępy między kontrolami i sposób codziennego czyszczenia trzeba omówić przed leczeniem.

Poniżej drogi, o których rozmawia się z osobami, które wciąż niepokoją się materiałem albo zabiegiem. Każda ma swoje zalety i swoją cenę.

Poniżej znane ryzyka zabiegu implantacji. Część z nich zdarza się rzadko, część pojawia się z latami w zależności od higieny; o każdym warto porozmawiać z wyprzedzeniem.

Poniższy przebieg oddziela to, czego można się spodziewać po zabiegu, od objawów, które trzeba zgłosić.

1. Pierwsze dni

   Obrzęk, niewielki siniak i tkliwość są normalne; drętwienie ustępuje w miarę, jak przestaje działać znieczulenie. W tym czasie wystarczy oszczędzać tę okolicę i stosować się do zaleceń.

2. Pierwszy tydzień

   Obrzęk się zmniejsza. Drętwienie utrzymujące się następnego dnia, wydzielina z nosa albo uczucie ucisku w szczęce wykraczają poza normalny przebieg i trzeba je zgłosić.

3. Pierwsze miesiące

   Na kontrolach ocenia się gojenie rany, dziąsło wokół implantu i zgryz. Jeśli zauważysz reakcję, taką jak wysypka na skórze, pieczenie w ustach albo niewyjaśniony obrzęk, powiedz o tym na kontroli.

4. Na dłuższą metę

   Kontrola co najmniej raz w roku i regularna higienizacja. Przed rezonansem, tomografią czy innym badaniem obrazowym za każdym razem informuj o implancie; dane implantu przechowuj w swojej dokumentacji.

Pytania z tej strony mogą w kilku miejscach zmienić zakres i harmonogram leczenia. Oto poszczególne pozycje:

Dodatkowe badania obrazowe

Tomografia to podstawa planowania. Jeśli pojawia się pytanie dotyczące zatoki albo nerwu, mogą być potrzebne dodatkowe przekroje albo powtórne badanie.

Ocena alergologiczna

Jeśli są objawy albo odpowiedni wywiad, ocenę alergologa i testy można dodać do planu jako osobny etap.

Wybór materiału

Gdy wybiera się materiał inny niż tytan, mogą się zmienić plan, harmonogram i możliwości odbudowy protetycznej.

Konsultacje między lekarzami

Przy sztucznej zastawce serca, lekach na kości albo zmianie w jamie ustnej wymagającej kontroli opinia właściwego lekarza staje się częścią planu i może wpłynąć na harmonogram.