Dziąsło mi się cofnęło, widać korzeń

Tam, gdzie kończy się szkliwo, zaczyna się dziąsło. Widoczną część zęba pokrywa szkliwo, najtwardsza tkanka w organizmie; na korzeniu ukrytym pod dziąsłem szkliwa nie ma, korzeń pokrywa znacznie cieńsza i bardziej miękka warstwa. Gdy dziąsło się cofa, ta warstwa zostaje odsłonięta: zęby wydają się dłuższe, między nimi pojawiają się czarne trójkąty, a gdy przesuniesz paznokciem po szyjce zęba, wyczuwasz stopień w miejscu, gdzie szkliwo przechodzi w korzeń.

Najczęstszą przyczyną, z jaką się spotykamy, jest zbyt mocne szczotkowanie, i to właśnie u pacjentów, którzy najbardziej dbają o zęby. Szczotkowanie twardą szczoteczką ruchami poziomymi, z naciskiem, przez lata spycha brzeg dziąsła w dół i zostawia na szyjce zęba klinowaty ubytek. Ta recesja nie wynika z zapalenia, tylko ze ścierania mechanicznego: dziąsło jest różowe, nie krwawi, a mimo to się cofnęło. Znakiem rozpoznawczym jest to, że u osób praworęcznych bardziej zmieniona jest strona lewa.

Drugą przyczyną jest choroba przyzębia i jej mechanizm jest inny. Kamień i płytka wywołują zapalenie przy brzegu dziąsła; gdy zapalenie schodzi do kości, kość utrzymująca ząb zanika, a dziąsło cofa się w ślad za nią. Towarzyszą temu krwawienie, nieświeży oddech, zaczerwienienie i pogłębiające się kieszonki. Właściwym problemem nie jest tu dziąsło, tylko kość pod nim. Rozległy, poziomy zanik kości nie odwraca się; jedynie gdy wokół zęba został wąski i głęboki ubytek, chirurgia regeneracyjna pozwala odzyskać część kości. Który obraz dotyczy ciebie, pokażą zdjęcie RTG i pomiar kieszonek.

Trzecią przyczyną jest wrodzenie cienkie dziąsło i cienka kość. W niektórych ustach kość pokrywająca zewnętrzną powierzchnię korzenia ma grubość kartki papieru, a dziąsło nad nią uwidacznia kształt korzenia; taką samą budowę widać przy zębach wysuniętych do przodu, poza łuk kostny. W takich ustach nawet zwyczajny sposób szczotkowania wystarcza, by zapoczątkować recesję.

Czwartą jest nocne zaciskanie zębów. Samo zaciskanie nie zniszczy zdrowych ust; w miejscu, gdzie dziąsło i tak jest cienkie, nadmierne obciążenie szyjki zęba przyspiesza jednak recesję i pogłębia ubytek. Jego znaki to poranne zmęczenie żuchwy, spłaszczone i wypolerowane powierzchnie zębów oraz nadwrażliwość odczuwana zaraz po przebudzeniu. Palenie natomiast pogarsza ukrwienie dziąsła i ukrywa wczesne sygnały ostrzegawcze.

Sama recesja nie jest pilna; postępuje powoli i często mijają lata, zanim się ją zauważy. Pilne są trzy obrazy: obrzęk i wysięk z dziąsła, pulsujący ból nasilający się nocą oraz ząb, który w krótkim czasie zaczyna się ruszać. To znaki czynnego zakażenia albo zaawansowanego zaniku kości i trzeba je obejrzeć tego samego dnia. Jeśli ich nie ma, nie musisz się spieszyć; dopóki jednak przyczyna działa, recesja idzie tylko w jedną stronę.

Gdy przyczyna zniknie, recesja się zatrzymuje, tkanka się napina, a nadwrażliwość słabnie; utracona wysokość dziąsła sama jednak nie wraca. Ponowne pokrycie korzenia wymaga osobnego zabiegu chirurgicznego; najbardziej przewidywalną metodą jest przeszczep tkanki łącznej pobranej z podniebienia na powierzchnię korzenia. To, jak dużą część korzenia ten zabieg pokryje, zależy od kości między zębami.

Dwie recesje, które wyglądają tak samo, mogą mieć inną przyczynę i inny dalszy przebieg. Celem tej kolejności nie jest zmierzenie recesji, tylko znalezienie tego, co ją wywołuje.

1. 1

   Tworzymy mapę recesji

   Przy każdym zębie zapisujemy w milimetrach, jak nisko pod granicą szkliwa leży brzeg dziąsła, i robimy zdjęcia. Pojedynczy zapis niewiele mówi; prawdziwa informacja pojawia się przy drugim pomiarze po kilku miesiącach.

2. 2

   Mierzymy głębokość kieszonek

   Cienką sondą sprawdzamy, na jakiej głębokości dziąsło przyczepia się do zęba. W ustach z płytkimi kieszonkami bez krwawienia przyczyna jest mechaniczna; przy głębokich, krwawiących kieszonkach jest nią zapalenie. Te dwa obrazy leczy się inaczej, dlatego rozróżniamy je już pierwszego dnia.

3. 3

   Chcemy zobaczyć twoją szczoteczkę i sposób szczotkowania

   Przynieś szczoteczkę, której używasz; rozchylone na boki włosie świadczy o naciskaniu. Potem dajemy ci szczoteczkę do ręki i patrzymy, jak szczotkujesz. Opis słowny i faktyczny ruch rzadko są takie same.

4. 4

   Sprawdzamy zgryz i ślady zaciskania

   Patrzymy, który ząb styka się pierwszy, czy brzegi sieczne są spłaszczone i czy na szyjkach zębów są klinowate ubytki. Jeśli takie ślady są, szyna relaksacyjna staje się częścią planu; praca wykonana bez odciążenia zębów wytrzymuje krócej.

5. 5

   Zdjęcie RTG, a w razie potrzeby tomografia

   Zwykłe zdjęcie RTG pokazuje poziom kości między zębami, ale nie grubość kości pokrywającej zewnętrzną powierzchnię korzenia; tę widzimy w tomografii stożkowej (CBCT). Gdy w grę wchodzi zaawansowany zanik kości, bez tego obrazu nie podejmujemy decyzji.

To nie są alternatywy do wyboru, tylko kroki wykonywane po kolei. Bez dwóch pierwszych kolejne nie dają trwałego efektu.

Cofnięte dziąsło samo w sobie nie boli; dlatego odkłada się je latami. Cena płacona jest w takiej kolejności.

Poniższy przebieg dotyczy drogi, która zaczyna się od poprawy szczotkowania i leczenia dziąseł. Jeśli wybrano chirurgiczne pokrycie korzenia, dochodzi do tego jego własny czas gojenia.

1. Pierwsze dwa tygodnie

   Po zmianie techniki szczotkowania dziąsła przez kilka dni są wrażliwe, a krwawienie przejściowo się nasila. To znak, że tkanka w stanie zapalnym zaczyna się oczyszczać, a nie powód, by szczotkować mniej. Działanie pasty na nadwrażliwość czuć pod koniec tego okresu.

2. Od sześciu do ośmiu tygodni

   Krwawienie ustaje, brzeg dziąsła się napina, a jego kolor zmienia się z ciemnoczerwonego na jasnoróżowy. W tym momencie powtarzamy pomiary recesji. Jeśli liczby są takie same jak pierwszego dnia, cel został osiągnięty: prawdziwym zyskiem jest to, że recesja stanęła.

3. Jeśli wykonano chirurgiczne pokrycie korzenia

   Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym, do domu wracasz tego samego dnia. Przez pierwszy tydzień nie szczotkujesz tej okolicy, tylko oczyszczasz ją roztworem antyseptycznym; szwy zdejmuje się po jednym, dwóch tygodniach. Miejsce na podniebieniu, z którego pobrano tkankę, dokucza przez kilka dni.

4. Kontrola co sześć miesięcy

   Gdy recesja się zatrzyma, zadaniem jest potwierdzenie, że stoi w miejscu: mierzymy te same punkty tą samą metodą. Każdy nowy milimetr mówi, że przyczyna wróciła, a wychwycony wcześnie sprawia, że reszta w ogóle się nie wydarza.

Na tej stronie nie podajemy żadnej kwoty: przy recesji dziąseł droga może zakończyć się na poprawie szczotkowania albo sięgnąć aż do chirurgii, a różnica jest duża. Właściwą kwotę podajemy po badaniu i zdjęciu RTG, z zakresem na piśmie. Cenę wyznaczają te pozycje:

Przyczyna recesji

Przy recesji wywołanej ścieraniem mechanicznym pracę stanowią korekta techniki i obserwacja. Przy recesji zapalnej dochodzą leczenie kieszonek i liczba wizyt; tych dwóch sytuacji nie liczy się tak samo.

Ile zębów jest objętych

Pokrycie korzenia jednego zęba i pokrycie kilku sąsiednich zębów w odcinku łuku podczas jednego zabiegu liczy się osobno. Kwota podana bez obejrzenia ust musi się potem w gabinecie zmienić.

Czy potrzebna jest chirurgia

Przeszczep tkanki łącznej to osobny zabieg chirurgiczny; przygotowanie, użyty materiał do szycia i wizyty kontrolne wpływają na sumę. U pacjenta, który wybiera wyłącznie zatrzymanie recesji, ta pozycja w ogóle się nie pojawia.

Zabiegi towarzyszące

Wypełnienie ubytków na szyjkach zębów, szyna relaksacyjna i leczenie ewentualnej próchnicy korzenia to osobne pozycje. Które z nich są potrzebne, wypisujemy po badaniu jedną po drugiej.