Obrzęk i zakażenie

Obrzęk przed uchem: ślinianka czy węzeł chłonny?

Okolica przed płatkiem ucha i pod nim to miejsce, w którym leży największa ślinianka w organizmie

Obrzęk wyczuwalny przed uchem, za policzkiem, najczęściej nie ma nic wspólnego z uchem. W tej okolicy leży największa ślinianka organizmu (ślinianka przyuszna), a przez jej wnętrze przechodzi nerw, który porusza twarzą. O przyczynie w dużej mierze przesądza to, czy obrzęk rośnie podczas jedzenia, czy boli, czy towarzyszy mu gorączka i czy ta strona twarzy straciła ruchomość. Poniżej znajdziesz objawy, które można obserwować w domu, sytuacje, w których trzeba bez zwłoki jechać na SOR, oraz podpowiedź, do jakiego lekarza się udać i o co go zapytać.

Krótka odpowiedź

Obrzęk przed uchem pochodzi najczęściej ze ślinianki przyusznej albo z węzłów chłonnych w tej okolicy. Bolesny obrzęk po obu stronach z gorączką nasuwa myśl o śwince, obrzęk, który rośnie i boli przy jedzeniu, o niedrożności przewodu ślinowego, a zaczerwieniony, ciepły obrzęk z gorączką o bakteryjnym zapaleniu ślinianki. Niebolesny, powoli rosnący guzek, który utrzymuje się od tygodni, trzeba pokazać laryngologowi; większość guzów ślinianek jest łagodna, ale rozstrzygają o tym badanie i obrazowanie. Jeśli razem z obrzękiem opadła ta strona twarzy, oko się nie domyka albo mowa stała się niewyraźna, dzwoń od razu pod numer 112.

Najczęstsze źródło: Ślinianka przyuszna i węzły chłonne w tej okolicy
Wskazówka do obserwacji w domu: Czy obrzęk rośnie podczas jedzenia, zwłaszcza czegoś kwaśnego
Kiedy do lekarza: Obrzęk twardy, nieruchomy, rosnący albo taki, który po tygodniu się nie zmniejsza
Objaw alarmowy: Opadnięcie jednej strony twarzy albo utrata jej ruchomości

Co może puchnąć przed uchem

MSD Manuals podaje, że ślinianki przyuszne, największa para gruczołów ślinowych, leżą tuż za żuchwą, poniżej i przed uszami. Przewód, który odprowadza z nich ślinę do jamy ustnej, biegnie przez policzek i uchodzi na wysokości górnych zębów trzonowych. Większość obrzęków przed uchem bierze się z zapalenia tej ślinianki, z jej niedrożności albo z guzka, który rośnie w jej wnętrzu. Tuż nad ślinianką i w niej samej leżą ponadto małe węzły chłonne; one również potrafią się powiększyć w odpowiedzi na pobliskie zakażenie.

Najbardziej znanym obrzękiem tej okolicy jest świnka. NHS pisze, że głównym objawem świnki jest bolesny obrzęk wokół policzków i szyi narastający przez kilka dni; zwykle zaczyna się po jednej stronie twarzy, a potem obejmuje obie, choć czasem zostaje tylko po jednej. Ból głowy, gorączka, bóle mięśni i osłabienie mogą pojawić się kilka dni przed obrzękiem. NHS zaznacza, że u osoby zaszczepionej dwiema dawkami szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) albo po przebytej śwince jest to bardzo mało prawdopodobne; choroba zwykle mija bez leczenia w ciągu 2 tygodni.

Druga duża grupa to niedrożność przewodu ślinowego. MSD Manuals opisuje, że typowym objawem zatkanego przewodu jest obrzęk i ból nad ślinianką, które nasilają się po jedzeniu, zwłaszcza po czymś, co pobudza wydzielanie śliny, na przykład po kiszonkach albo soku z cytryny; obrzęk może zejść w ciągu kilku godzin, a ślina potrafi nagle wypłynąć z przewodu. NHS dodaje, że silny ból pojawiający się w trakcie jedzenia może świadczyć o tym, że kamień całkowicie zatkał gruczoł, i trwa zwykle 1–2 godziny.

Wynika z tego obserwacja, którą można przeprowadzić w domu. Wystarczy zjeść plasterek cytryny albo kwaśnego cukierka i przyglądać się obrzękowi. Jeśli staje się wyraźniejszy, napięty i bolesny, rośnie prawdopodobieństwo niedrożności przewodu; jeśli nic się nie zmienia, przyczyna może być inna. Przed lustrem warto zajrzeć do wnętrza policzka na wysokości górnych zębów trzonowych i lekko ucisnąć gruczoł od zewnątrz: gdy z ujścia przewodu zamiast przejrzystej śliny wypływa mętny lub ropny płyn, to znak zakażenia. Takie obserwacje nie są diagnozą, ale pozwalają jaśniej opisać lekarzowi, co się dzieje.

Wskazówką jest też to, gdzie powstają kamienie ślinowe. Przegląd opublikowany w American Family Physician podaje, że ponad 80% kamieni tworzy się w śliniance podżuchwowej, leżącej pod żuchwą. W śliniance przyusznej kamienie zdarzają się rzadziej; według tego samego przeglądu jest ona za to bardziej podatna na zakażenia i guzy. Kamień przy obrzęku przed uchem jest więc jedną z możliwości, ale nie jedyną.

Bakteryjne zapalenie ślinianki (sialadenitis) wygląda inaczej. MSD Manuals opisuje gorączkę, dreszcze i jednostronny bolesny obrzęk; gruczoł jest twardy i tkliwy w całości, a skóra nad nim zaczerwieniona i obrzęknięta. To zapalenie dotyczy najczęściej ślinianki przyusznej i typowo pojawia się u osób po pięćdziesiątce i sześćdziesiątce, u przewlekle chorych z suchością w ustach oraz u osób z zespołem Sjögrena (chorobą immunologiczną, która atakuje gruczoły ślinowe i łzowe). Sprzyjają mu też leki wysuszające usta i zbyt mała ilość wypijanych płynów.

Niebolesny, powoli rosnący guzek to inna droga. MSD Manuals podaje, że około 85% guzów gruczołów ślinowych powstaje w śliniance przyusznej, a 75–80% z nich to łagodne, powoli rosnące, przesuwalne, niebolesne i zwykle pojedyncze guzki. Najczęstszym łagodnym guzem jest gruczolak wielopostaciowy; MSD zaznacza, że może on ulec przemianie złośliwej, ale dzieje się to zazwyczaj wtedy, gdy guz pozostaje w miejscu przez 15–20 lat. Dlatego również guzka, który wygląda na łagodny, nie zostawia się na lata.

Opisano także cechy, które odróżniają guz złośliwy. MSD uznaje za niepokojące guzki, które rosną szybko albo nagle zaczynają rosnąć, są twarde, mają nieregularne brzegi i są zrośnięte z otoczeniem; guzy złośliwe, szerząc się wzdłuż nerwów, mogą wywoływać drętwienie, mrowienie albo trudność w poruszaniu częścią twarzy. To, że przez śliniankę przyuszną przechodzi nerw ruchowy twarzy, tłumaczy, czemu porażenie twarzy razem z guzkiem przed uchem traktuje się poważnie.

Jest też obraz, w którym zamiast obrzęku jest ból. NHS przy zaburzeniach stawu skroniowo-żuchwowego (TMD) wymienia ból wokół żuchwy, ucha i skroni, klikanie lub trzaski przy ruchach żuchwy, niemożność pełnego otwarcia ust i blokowanie się żuchwy. Jeśli przed uchem czuć ból, ale nie widać ani nie wyczuwa się obrzęku, a ból nasila się przy żuciu, przyczyną może być staw, nie gruczoł.

Który obrzęk można obserwować, a który nie może czekać

Sytuacje z pierwszej listy zwykle wystarczy opanować prostymi sposobami i zwykłą umówioną wizytą. Jeśli pasuje choćby jeden punkt z drugiej listy, nie czekaj.

Kiedy to rozwiązanie jest odpowiednie

Mały, bolesny obrzęk razem z przeziębieniem albo zakażeniem gardłaNHS pisze, że węzły chłonne powiększają się zwykle wtedy, gdy organizm walczy z zakażeniem, i same wracają do normy w ciągu 1–2 tygodni. Wystarczy odpoczynek, dużo płynów, lek przeciwbólowy i obserwacja.
Obrzęk pojawia się tylko przy jedzeniu i schodzi po kilku godzinachNasuwa to myśl o niedrożności przewodu ślinowego. NHS zaleca picie dużej ilości wody, delikatny masaż okolicy kamienia i pobudzanie wydzielania śliny gumą do żucia lub cukierkami bez cukru. Nie należy próbować wydłubywać kamienia czymś ostrym.
Niezaszczepione dziecko z gorączką i bolesnym obrzękiem po obu stronachPodejrzewa się świnkę. NHS prosi, żeby najpierw porozmawiać z lekarzem przez telefon i zostać w domu co najmniej 5 dni od pojawienia się obrzęku.
Ból przed uchem bez obrzęku, nasilający się przy żuciuPrzyczyną może być staw skroniowo-żuchwowy. NHS pisze, że miękka dieta, rezygnacja z gumy do żucia i ciepłe lub zimne okłady na żuchwę często wystarczają, żeby dolegliwość sama minęła.

Kiedy nie jest odpowiednie

Razem z obrzękiem opadła ta strona twarzy, oko się nie domykaOpadnięcie twarzy, niemożność uniesienia obu rąk i zaburzenia mowy mogą oznaczać udar; NHS każe wtedy dzwonić pod 999, w Turcji to numer 112. Osłabienie ruchów twarzy razem z guzkiem przed uchem wymaga też szybkiej oceny pod kątem guza ślinianki.
Przełykanie albo oddychanie stało się bardzo trudnePrzy powiększonych węzłach połączonych z dużą trudnością w przełykaniu albo z dusznością NHS wymaga pilnej oceny lekarskiej tego samego dnia. Jeśli pojawia się duszność albo się nasila, dzwoń od razu pod numer 112.
Gorączka, zaczerwieniona i ciepła skóra, ropa wypływająca z gruczołuTak wygląda opisane przez MSD bakteryjne zapalenie ślinianki; potrzebny jest antybiotyk, a czasem nacięcie i opróżnienie ropnia. Trzeba bez zwłoki zgłosić się do lekarza.
Niebolesny, twardy, nieruchomy albo rosnący guzekNHS zaleca wizytę u lekarza przy obrzęku, który jest twardy, nie przesuwa się pod palcami, rośnie albo nie zmniejsza się po tygodniu. Przed uchem oznacza to konsultację laryngologiczną.

Jak ustala się źródło obrzęku

Kolejność zaczyna się od zagrożeń. Zanim ktokolwiek zastanowi się, czym jest obrzęk, trzeba mieć pewność, że nie ma nagłego stanu dotyczącego nerwu twarzowego ani dróg oddechowych.

1
Najpierw objawy alarmowe
Przy opadnięciu twarzy, niedomykaniu oka, zaburzeniach mowy, osłabieniu ręki, trudnościach z przełykaniem lub oddychaniem ocena odbywa się na SOR. Dzwoń pod numer 112; NHS odradza samodzielne prowadzenie samochodu w drodze na SOR.
2
Wywiad: od kiedy i co zmienia obrzęk
Lekarz pyta, od kiedy trwa obrzęk, czy ma związek z jedzeniem, czy jest gorączka, jaki jest stan szczepień, czy w otoczeniu ktoś choruje na świnkę, jakie przyjmowane leki wysuszają usta i czy niedawno było zakażenie gardła, zęba albo ucha. Warto opowiedzieć, co było widać przy teście z cytryną.
3
Badanie palpacyjne
Lekarz sprawdza, czy obrzęk obejmuje cały gruczoł, czy w jego wnętrzu jest osobny guzek, jak jest twardy, czy się przesuwa i czy jest zrośnięty ze skórą. Uciska też gruczoł, żeby zobaczyć, co wypływa z ujścia przewodu w jamie ustnej; MSD pisze, że jeśli pojawia się ropa, pobiera się próbkę na posiew.
4
Ocena nerwu twarzowego
Porównuje się obie połowy twarzy przy unoszeniu brwi, mocnym zaciskaniu powiek, uśmiechu i nadymaniu policzków. Odnotowuje się nawet niewielką asymetrię, bo utrata ruchomości twarzy przy guzku zmienia kierunek dalszej diagnostyki.
5
Badania obrazowe
MSD podaje, że przy zapaleniu ślinianki badaniem obrazowym pierwszego wyboru jest USG, stosowane w pierwszej kolejności także u dzieci. W razie potrzeby dołącza się tomografię komputerową albo rezonans magnetyczny.
6
W razie potrzeby biopsja cienkoigłowa
Jeśli jest guzek, MSD pisze, że rodzaj komórek ustala się biopsją aspiracyjną cienkoigłową. Od wyniku zależy, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebna jest operacja.

Co się robi w zależności od przyczyny

Obrzęk przed uchem nie ma jednego sposobu leczenia; postępowanie zależy od jego źródła.

Świnka: leczenie wspomagające i izolacja

NHS zaleca odpoczynek, picie dużej ilości wody, lek przeciwbólowy i przykładanie do policzka ciepłego ręcznika. Przy silnym bólu głowy, wymiotach, sztywności karku, nadwrażliwości na światło, splątaniu, drgawkach albo omdleniu każe dzwonić pod 999, w Turcji pod 112.

Niedrożność przewodu i kamień: pobudzanie śliny, w razie potrzeby usunięcie

NHS pisze, że małe kamienie czasem wypadają same, a jeśli nie, lekarz może spróbować wydobyć je tępym narzędziem, w razie potrzeby usuwa się je w szpitalu. Przegląd wspomina o metodzie, w której do przewodu wprowadza się cienką kamerę, co pozwala oszczędzić gruczoł (sialendoskopia).

Bakteryjne zapalenie ślinianki: antybiotyk

MSD pisze, że leczy się je antybiotykiem, a jeśli powstanie ropień, może być konieczne jego opróżnienie. Wśród zalecanych w przeglądzie środków wspomagających są więcej płynów, ciepłe okłady i masaż gruczołu.

Zapalny węzeł chłonny: leczenie źródła

NHS pisze, że powiększone węzły chłonne biorą się najczęściej z pospolitych chorób, takich jak przeziębienie czy zakażenie migdałków, ucha lub gardła, a leczenie zależy od przyczyny.

Guz ślinianki: leczenie chirurgiczne

MSD pisze, że guzy łagodne leczy się operacyjnie, a przy niepełnym usunięciu często odrastają. Przy guzach złośliwych do operacji w razie potrzeby dołącza się radioterapię; chirurg stara się nie uszkodzić nerwu twarzowego.

Częste błędy przy obrzęku przed uchem

Poniżej złe decyzje, które przy tej dolegliwości zdarzają się często. Piszemy o nich po to, żeby niezależnie od wybranego lekarza łatwiej było zadać właściwe pytania.

Zostawienie niebolesnego guzka, bo nie boli

MSD pisze, że większość guzów ślinianek, zarówno łagodnych, jak i złośliwych, zaczyna się jako niebolesny guzek. Brak bólu nie dowodzi, że zmiana jest łagodna; guzek, który utrzymuje się od tygodni, wymaga badania.

Lekceważenie niewielkiej asymetrii twarzy

Guzy złośliwe szerzące się wzdłuż nerwu mogą wywołać drętwienie albo trudność w poruszaniu twarzą. Przy guzku przed uchem każdą zmianę w uśmiechu czy domykaniu oka trzeba od razu zgłosić lekarzowi.

Antybiotyk na każdy obrzęk

Świnka to zakażenie wirusowe i antybiotyk jej nie wyleczy; NHS przypomina, że antybiotyki nie działają na wirusy. Obserwowanie guzka przez całe tygodnie pod osłoną antybiotyku opóźnia też diagnozę.

Wydłubywanie kamienia czymś ostrym

NHS odradza próby usuwania kamienia ślinowego ostrym przedmiotem, bo grozi to zranieniem i zakażeniem.

Po jakim czasie obrzęk schodzi

Czas zależy od źródła obrzęku. Poniższy przebieg to ogólne ramy; pierwszeństwo ma plan lekarza, który cię bada.

Pierwszy tydzień
Powiększony z powodu zakażenia węzeł chłonny powinien zacząć się zmniejszać. NHS zaleca wizytę u lekarza, jeśli obrzęk nie zejdzie w ciągu tygodnia albo rośnie.
Pierwsze 2 tygodnie
NHS pisze, że zarówno świnka, jak i obrzęk węzłów po zakażeniu mijają zwykle w ciągu 1–2 tygodni. Jeśli po tym czasie obrzęk się utrzymuje, trzeba ponownie ocenić sytuację.
Kamień i niedrożność
NHS pisze, że objawy trwają, dopóki kamień nie wypadnie albo nie zostanie usunięty, a usunięte kamienie zwykle nie wracają.
Jeśli wykryto guzek
Zależnie od wyniku badań obrazowych i ewentualnej biopsji planuje się obserwację albo operację. Nie zaleca się zostawiania łagodnego guza na lata, bo MSD zaznacza, że gruczolak wielopostaciowy może po długim czasie ulec przemianie złośliwej.

W tych sytuacjach nie czekaj

Opadła jedna strona twarzy, oko się nie domyka albo mowa stała się niewyraźna. Nie czekaj na wizytę, dzwoń pod numer 112.
Trudno ci przełykać albo oddychać. NHS wymaga w takiej sytuacji pilnej oceny lekarskiej tego samego dnia. Jeśli brakuje ci tchu, dzwoń od razu pod numer 112.
Przy podejrzeniu świnki pojawił się silny ból głowy, wymioty, sztywność karku, nadwrażliwość na światło, splątanie, drgawki albo omdlenie. NHS każe przy tych objawach dzwonić pod 999; w Turcji to numer 112. Ból brzucha lub pleców oraz bolesny obrzęk jąder wymagają pilnej wizyty u lekarza.
Obrzęk nie zmniejszył się po tygodniu, jest twardy, nie przesuwa się albo towarzyszą mu nocne poty. NHS zaleca wtedy wizytę u lekarza. Idź do laryngologa i powiedz, od kiedy trwa obrzęk i czy rośnie.

Od czego zależy koszt

Nie podajemy tu jednej kwoty, bo za obrzękiem przed uchem może stać zarówno infekcja wirusowa, która mija w kilka dni, jak i zapalenie gruczołu wymagające antybiotyku albo guzek do operacji. Zakres wyznaczają następujące pozycje:

Źródło obrzęku: Węzeł chłonny, świnka, kamień, zapalenie bakteryjne i guz to zupełnie różne ścieżki.
Badania obrazowe: Najczęściej wystarcza USG; w niektórych sytuacjach potrzebna jest tomografia albo rezonans magnetyczny.
Biopsja: Przy guzku biopsja cienkoigłowa i badanie histopatologiczne to osobne pozycje.
Czy potrzebny jest zabieg: Usunięcie kamienia, opróżnienie ropnia albo operacja gruczołu zwiększają zakres leczenia.

Najczęstsze pytania

Skąd bierze się obrzęk przed uchem?

Najczęstszym źródłem jest ślinianka przyuszna i węzły chłonne w tej okolicy. Główne przyczyny to świnka, niedrożność przewodu ślinowego, bakteryjne zapalenie ślinianki, powiększenie węzła chłonnego z powodu pobliskiego zakażenia i guzy ślinianek.

Czy niebolesny obrzęk przed uchem jest groźny?

Nie zawsze, ale wymaga badania. MSD pisze, że 75–80% guzów ślinianek jest łagodnych, rośnie powoli, jest przesuwalnych i niebolesnych; to samo źródło zaznacza, że także guzy złośliwe zaczynają się zwykle bez bólu. Rozstrzygają badanie, USG i w razie potrzeby biopsja.

Co oznacza obrzęk przed uchem, który rośnie przy jedzeniu?

Nasuwa myśl o niedrożności przewodu ślinowego. MSD pisze, że przy zatkanym przewodzie obrzęk i ból nasilają się po jedzeniu, zwłaszcza po pokarmach pobudzających ślinę, takich jak cytryna czy kiszonki, i mogą zejść w ciągu kilku godzin. NHS dodaje, że silny ból w trakcie jedzenia może trwać 1–2 godziny.

Czy dorosły może zachorować na świnkę?

Może. NHS pisze, że powikłania świnki są bardziej prawdopodobne w wieku nastoletnim i dorosłym. U osoby zaszczepionej dwiema dawkami MMR albo po przebytej śwince jest to jednak bardzo mało prawdopodobne.

Czy zakażenie zęba może wywołać obrzęk przed uchem?

Może. Zakażenie w zębie albo w jamie ustnej potrafi powiększyć pobliskie węzły chłonne; NHS pisze, że węzły puchną zwykle wtedy, gdy organizm walczy z zakażeniem, i to w jego pobliżu. MSD opisuje szerzenie się zakażenia z zębów lub migdałków na śliniankę tylko w przypadku rzadko spotykanych prątków atypowych. Jeśli ząb też boli, pobolewa przy nagryzaniu albo dziąsło jest spuchnięte, trzeba pokazać się również dentyście.

Do jakiego lekarza iść z obrzękiem przed uchem?

Jeśli nie ma objawów alarmowych, pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny albo laryngolog. Przy opadnięciu twarzy, trudnościach z przełykaniem albo oddychaniem jedź na SOR albo dzwoń pod numer 112. Jeśli obrzęk zaczął się razem z problemem z zębem, pokaż go także dentyście.

Po ilu dniach zejdzie węzeł chłonny przed uchem?

NHS pisze, że węzły powiększone z powodu zakażenia zwykle same wracają do normy w ciągu 1–2 tygodni. Jeśli obrzęk nie zejdzie w ciągu tygodnia, rośnie, jest twardy i nieprzesuwalny albo towarzyszą mu nocne poty i wysoka gorączka, idź do lekarza.

Co robić, gdy obrzękowi towarzyszy porażenie twarzy?

Dzwonić od razu pod numer 112. NHS zalicza opadnięcie jednej strony twarzy do objawów udaru. Według MSD utrata ruchomości twarzy, która pojawia się razem z guzkiem przed uchem, może też świadczyć o tym, że guz szerzy się wzdłuż nerwu; w obu przypadkach potrzebna jest szybka ocena.

Źródła

Powiązane strony

Która opcja jest realna w twojej sytuacji? Obejrzymy twoje zdjęcie RTG i odpiszemy.

Poproś o ocenę

Następny krok

Wyślij zdjęcie RTG, a razem omówimy możliwości.

Prześlij tomografię albo pantomogram; w ciągu 24 godzin napiszemy, która opcja jest realna w przypadku twojego zęba.

Poproś o ocenę