Skąd bierze się suchość w ustach i czy szkodzi zębom?

Ślina wykonuje w ustach znacznie więcej pracy, niż widać. Neutralizuje kwasy z jedzenia, wzmacnia szkliwo, dostarczając zębom wapnia i fosforanów, ułatwia żucie i połykanie, a stale przepłukując jamę ustną, zmniejsza liczbę bakterii. Gdy gruczoły ślinowe pracują słabiej niż zwykle, wszystkie te zadania kuleją jednocześnie; skutkiem jest nie tylko uciążliwa suchość, lecz wyłączenie systemu, który chroni zęby i dziąsła.

Najczęstszą przyczyną są leki. Niektóre leki przeciwdepresyjne, obniżające ciśnienie, przeciwhistaminowe, moczopędne i część leków przeciwbólowych spowalnia pracę gruczołów ślinowych. Większość z nich podaje się w zupełnie innym celu; suchość jest działaniem niepożądanym. Jeśli usta zaczęły ci wysychać wkrótce po włączeniu nowego leku, związek najpewniej leży właśnie tutaj; nie odstawiaj leku na własną rękę, powiedz o tym lekarzowi i zajrzyj do ulotki.

Radioterapia okolicy głowy i szyi bezpośrednio uszkadza tkankę gruczołów ślinowych. Nawet po zakończeniu leczenia wytwarzanie śliny może nie wrócić do dawnego poziomu; wtedy suchość staje się trwała, a codzienna pielęgnacja również na stałe musi się do tego dostosować. U pacjentów poddawanych chemioterapii suchość pojawia się zwykle w czasie leczenia i ustępuje po jego zakończeniu.

Zespół Sjögrena to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje gruczoły ślinowe i łzowe. Suchości w ustach zwykle towarzyszy suchość oczu; jeśli występują razem i nie ma innej przyczyny, trzeba porozmawiać o tym z lekarzem. Dentysta sam nie postawi tego rozpoznania; potrzebna jest ocena reumatologa.

Usta wysusza także nieuregulowany poziom cukru; organizm, wydalając nadmiar glukozy z moczem, traci więcej wody, co odbija się również na ślinie. Jeśli chorujesz na cukrzycę, a usta zaczęły ci ostatnio wysychać, powiedz lekarzowi, jak kształtują się twoje wyniki cukru; suchość bywa jednym z pierwszych znaków, że kontrola się pogorszyła.

Częstą przyczyną porannej suchości jest też spanie z otwartymi ustami, zatkany nos albo chrapanie. Taki obraz dotyczy zwykle nocy i w ciągu dnia mija; to coś innego niż trwały problem z gruczołami ślinowymi. Jeśli nos jest zatkany stale, może być potrzebna konsultacja laryngologiczna.

Samo starzenie się nie wysusza gruczołów ślinowych; suchość u starszych pacjentów wynika najczęściej z rosnącej liczby przyjmowanych leków. U osób przyjmujących kilka leków naraz suchość bierze się nie z działania każdego z nich z osobna, lecz z nakładania się leków o tym samym działaniu niepożądanym. Za mała ilość wypijanej wody i nadmiar kofeiny również nasilają suchość, ale same w sobie nie są na tyle silne, by wywołać suchość stałą; jeśli suchość się utrzymuje, trzeba pomyśleć o którejś z przyczyn opisanych wyżej.

Poniższa lista oddziela sytuacje, w których suchość pasuje do opisanych przyczyn, od tych, w których trzeba szukać czegoś innego.

Z suchością w ustach idziesz do dentysty; w niektórych sytuacjach włącza się też lekarz rodzinny albo odpowiedni specjalista. Poniższa kolejność pokazuje, o czym trzeba porozmawiać podczas wizyty.

1. 1

   Spisz swoje leki

   Wypisz wszystkie przyjmowane leki i suplementy wraz z datą ich rozpoczęcia. Jeśli suchość pojawiła się niedawno, pierwszym krokiem jest sprawdzenie, jaki lek został dodany.

2. 2

   Obserwuj, kiedy suchość się pojawia

   Zapisuj, czy jest wyraźna tylko rano, przez cały dzień, czy przy jedzeniu. Suchość wyłącznie poranna wskazuje na oddychanie w nocy, stała na lek albo przyczynę ogólnoustrojową.

3. 3

   Powiedz dentyście i lekarzowi

   Trzeba powiedzieć obu; dentysta ocenia szkody w jamie ustnej, lekarz szuka przyczyny albo innych możliwości leczenia. Jeden nie zastąpi drugiego.

4. 4

   Badanie jamy ustnej

   Sprawdza się początki próchnicy, stan dziąseł, dopasowanie protezy, jeśli ją masz, i objawy zakażenia grzybiczego. Próchnica w suchych ustach zaczyna się zwykle przy dziąśle i między zębami.

5. 5

   W razie potrzeby dalsza diagnostyka

   Jeśli towarzyszą suchość oczu i bóle stawów, w grę wchodzi skierowanie do reumatologa, przy podejrzeniu problemów z cukrem do internisty. Stomatologia jest punktem wyjścia tych poszukiwań, a nie ich końcem.

Te sposoby nie leczą przyczyny suchości, ale zmniejszają codzienną uciążliwość i chronią zęby.

Nie chcemy cię straszyć, tylko jasno pokazać, co trzeba traktować poważnie.

To, czy suchość minie, zależy od jej przyczyny; dlatego nie ma tu jednego harmonogramu, tylko przebieg zależny od przyczyny.

1. Pierwsze dni

   Produkty nawilżające i częste picie wody zmniejszają codzienną uciążliwość. Nie leczy to przyczyny, jedynie łagodzi objaw.

2. Kilka tygodni, jeśli zmieniono lek

   Jeśli lekarz zmienił lek, efekt zobaczysz w ciągu kilku tygodni. Jeśli nic się nie zmienia, może to oznaczać, że ten lek nie jest jedyną przyczyną.

3. Częstsze kontrole stomatologiczne

   U pacjentów z przewlekłą suchością dentysta skraca odstęp między kontrolami z sześciu miesięcy do trzech, czterech; próchnicę i chorobę przyzębia wychwytuje się wcześnie.

4. Jeśli po radioterapii jest trwała

   Gdy uszkodzenie gruczołów ślinowych jest trwałe, suchość również jest trwała; celem nie jest czekanie, aż minie, tylko ochrona zębów dzięki pielęgnacji z fluorem i regularnym kontrolom.

Sama suchość w ustach nie jest zabiegiem; koszt wyznacza zakres szkód, jakie zostawiła w zębach i dziąsłach. Pozycje:

Zakres kontroli pod kątem próchnicy i dziąseł

Im dłużej trwa suchość, tym więcej okolic może wymagać sprawdzenia; gdy problem wychwyci się wcześnie, zakres pozostaje węższy.

Ponowne dopasowanie protezy

U pacjentów z protezą, dopóki suchość trwa, utrata przylegania może się często powtarzać; te korekty to osobna pozycja.

Produkty ochronne

Żele, spraye zastępujące ślinę i specjalne pasty do zębów mogą być dostępne bez recepty albo na receptę; wybór zależy od nasilenia suchości.

Częstotliwość kontroli

U pacjentów z przewlekłą suchością kontrole są częstsze, dlatego suma roczna liczy się osobno.