Czy PRF, PRP i CGF z własnej krwi naprawdę przyspieszają gojenie kości?

Punkt wyjścia jest zawsze ten sam: krew pobraną z ramienia wiruje się w wirówce tuż przed rozpoczęciem zabiegu. Podczas wirowania krew rozdziela się na warstwy według ciężaru, a pośrodku powstaje strefa, w której skupiają się płytki krwi. Płytki znane są jako komórki tamujące krwawienie, ale niosą też cząsteczki sygnałowe sterujące gojeniem rany. Chirurg oddziela tę warstwę i umieszcza w ranie. Do tego miejsca wszyscy się zgadzają; spór dotyczy tego, na ile ta warstwa zmienia wynik.

Nazwy, z którymi się zetkniesz, opisują różne sposoby przygotowania. PRP, czyli osocze bogatopłytkowe, to najstarsza generacja; ma konsystencję płynną, a przy przygotowaniu zwykle stosuje się środki hamujące krzepnięcie. PRF, czyli fibrynę bogatopłytkową, uzyskuje się bez dodatków w jednym wirowaniu i dzięki samemu krzepnięciu przybiera postać żelu albo cienkiej błony; w literaturze najczęściej bada się jej odmianę zawierającą leukocyty, nazywaną L-PRF. CGF, czyli skoncentrowane czynniki wzrostu, to nowsza odmiana przygotowywana w wirówce o zmiennej prędkości. Określenie „sticky bone”, które usłyszysz w klinikach, to z kolei nie osobny materiał: tak nazywa się granulki przeszczepu kostnego wymieszane z tym preparatem w plastyczną, nierozpadającą się masę.

Dowody są najmocniejsze w obszarze tkanek miękkich i pierwszych dni po zabiegu. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą dotyczącym zachowania zębodołu po ekstrakcji, opublikowanym w Periodontology 2000, dziewięć z jedenastu badań randomizowanych z użyciem L-PRF podaje lepsze zamknięcie tkanek miękkich i szybsze pokrycie powierzchni niż przy gojeniu samoistnym; w dwóch nie znaleziono różnicy. W tym samym przeglądzie osiem z jedenastu badań pokazuje istotne statystycznie zmniejszenie bólu, wyraźne zwłaszcza w pierwszych trzech dniach; w dwóch odnotowano też mniejsze zużycie leków przeciwbólowych.

Inna metaanaliza, dotycząca chirurgii zatrzymanych zębów mądrości, pokazuje ten sam podział jeszcze wyraźniej. W tej pracy, opublikowanej w BMC Oral Health, PRF istotnie zmniejsza ból w trzecim dniu i obrzęk w pierwszym dniu, a także wyraźnie obniża częstość suchego zębodołu. Nie znaleziono za to różnicy w ograniczeniu rozwarcia ust w żadnym punkcie czasowym, a w wartościach mierzonych jako wskaźnik gojenia kości nie wyszła istotna różnica między PRF a grupą kontrolną. Autorzy piszą wprost, że PRF zmniejsza część problemów pozabiegowych, ale nie zapobiega wszystkim.

Po stronie tkanek twardych obraz się komplikuje. W metaanalizie wspomnianego przeglądu dotyczącego zębodołu L-PRF zmniejsza utratę szerokości i wysokości wyrostka o mniej niż milimetr, ale istotnie statystycznie, i zwiększa stopień wypełnienia zębodołu. Ci sami autorzy dodają jednak do tych wyników poważne zastrzeżenie: z trzydziestu pięciu włączonych publikacji tylko osiem ma niskie ryzyko błędu systematycznego, jedenaście wysokie, a zróżnicowanie badań jest tak duże, że uniemożliwia mocny wniosek. Ten sam przegląd pisze też, że literatura porównująca te preparaty z innymi materiałami do przeszczepów jest ograniczona i nierozstrzygająca. Zdanie „tworzy się więcej kości” opiera się więc na zmierzonej tendencji, a nie na udowodnionej przewadze.

Podniesienie dna zatoki to drugi obszar, w którym najczęściej mówi się o tych preparatach, i tu dowody są jeszcze słabsze. Przegląd systematyczny opublikowany w Materials pisze, że nie ma solidnych dowodów wystarczających do stanowczej oceny korzyści ze stosowania koncentratów płytkowych jako samodzielnego materiału przeszczepu, a dodanie PRF do innego materiału sprawia wrażenie, że wyników podniesienia dna zatoki nie poprawia. Przegląd CGF z 2024 roku w BMC Oral Health używa bardziej optymistycznego języka, ale wprost zaznacza, że zróżnicowanie badań uniemożliwiło metaanalizę i że te pierwsze obiecujące wyniki wymagają potwierdzenia w dużych badaniach z długą obserwacją.

Czytając ten obraz, łatwo przeoczyć jedno: nawet przy samych zabiegach odbudowy kości nie jest jasne, która technika jest lepsza. Przegląd Cochrane dotyczący metod poziomej i pionowej odbudowy kości przed implantacją podaje, że kość da się odbudować różnymi technikami, ale nie wiadomo, która jest wydajniejsza, a zwłaszcza przy odbudowie pionowej powikłania są częste. Preparat z własnej krwi to temat poboczny dołożony do obszaru o tak dużej niepewności. Głównej decyzji, czyli jaki zabieg wykonać i czy kość naprawdę trzeba odbudowywać, ten preparat nie wyznacza.

W obszarze, którym się zajmujemy, miejsce tego tematu jest wąskie i powiedzmy to otwarcie. Przeszczep kości i podniesienie dna zatoki (sinus lift) to zabiegi klasycznej drogi implantologicznej; w planie trzydniowym zakotwiczenie uzyskuje się w twardej kości w głębi szczęki, więc w większości przypadków te etapy nie wchodzą w grę, a co za tym idzie, koncentraty z krwi nie są często używanym tematem. Jeśli ten temat cię dotyczy, najpewniej jesteś na drodze klasycznej: planuje się przeszczep, podniesienie dna zatoki albo trudną ekstrakcję. Jeśli klinika przedstawia ten preparat jako główne uzasadnienie leczenia i proponuje go jako osobną pozycję za dodatkową opłatą, pytanie brzmi nie, jak się go przygotowuje, tylko jaki mierzalny wynik ma się zmienić w twoim przypadku.

Poniższy podział pokazuje sytuacje, w których koncentraty z krwi wchodzą w grę, i te, w których nie. O tym, czy zostaną użyte u ciebie, decyduje rodzaj planowanego zabiegu, a nie preferencja pacjenta.

Poniższy przebieg opisuje typową wizytę, podczas której koncentrat z krwi dodaje się do ekstrakcji albo przeszczepu. Wszystkie kroki odbywają się na tej samej wizycie, tuż przed zabiegiem i w jego trakcie.

1. 1

   Podjęcie decyzji

   Przy planowaniu ustala się, w jakim zabiegu i w jakim celu preparat zostanie użyty. Wspieranie zamykania tkanek miękkich to jedno uzasadnienie, wmieszanie w przeszczep to inne. Zapytaj, które uzasadnienie ci podano; uzasadnienie, którego nie da się wyjaśnić w dwóch zdaniach, zwykle nie jest solidne.

2. 2

   Pobranie krwi

   Tuż przed zabiegiem pobiera się z ramienia kilka probówek krwi. Ten krok nie różni się od zwykłego pobrania krwi do badań; czuć wkłucie igły, lekki ucisk i krótkie ukłucie.

3. 3

   Wirowanie

   Probówki umieszcza się na kilka minut w wirującym urządzeniu i krew rozdziela się na warstwy. Protokoły przygotowania różnią się prędkością, czasem i rodzajem probówek; część różnic w wynikach opisywanych w literaturze bierze się właśnie stąd.

4. 4

   Zastosowanie

   Uzyskaną warstwę wykorzystuje się na trzy sposoby, zależnie od miejsca: formuje się z niej cienką błonę i przykrywa ranę, umieszcza jako żel w zębodole albo miesza z granulkami przeszczepu w nierozpadającą się masę. To trzecie w klinikach nazywa się „sticky bone”.

5. 5

   Zamknięcie i kontrola gojenia

   Dziąsło zamyka się bez napięcia i zszywa. Na kolejnych kontrolach sprawdza się zamknięcie rany, przebieg obrzęku i, jeśli wykonano przeszczep, to, czy okolica pozostaje spokojna. Właściwą ocenę kości przeprowadza się na zdjęciu kontrolnym po kilku miesiącach.

6. 6

   Czy to dotyczy ciebie

   Odpowiedź zależy od planowanego zabiegu i nie da się jej udzielić bez zdjęcia. Jeśli masz pantomogram albo tomografię, prześlij je przez formularz; w ciągu 24 godzin odpowiemy pisemnie, czy odbudowa kości jest naprawdę potrzebna i jakie możliwości wchodzą w grę. Ostateczna decyzja zapada po badaniu i tomografii.

Koncentrat z krwi to nie leczenie, tylko dodatek. Poniżej inne tematy, w których rozmawia się o tym samym problemie; zwykle to one wyznaczają właściwą decyzję.

Prawdopodobieństwo, że preparat z własnej krwi wywoła reakcję immunologiczną, jest znikome i to najmocniejsza strona tej metody. Ryzyko wynika raczej z samego zabiegu i z budowanych oczekiwań.

Poniższy przebieg pokazuje ogólny tok po ekstrakcji albo przeszczepie z dodatkiem koncentratu z krwi. Zależnie od osoby i rozległości zabiegu może się przesunąć o kilka dni.

1. Pierwsze trzy dni

   Obrzęk i tkliwość zwykle osiągają szczyt drugiego lub trzeciego dnia, potem ustępują. W przeglądach różnica w bólu jest najwyraźniejsza właśnie w tych pierwszych dniach. Podstawą tego okresu są zimne okłady, miękkie i letnie jedzenie oraz regularne przyjmowanie zaleconych leków.

2. Pierwszy i drugi tydzień

   Brzegi rany się zamykają, w tym okresie zdejmuje się szwy. Tu staje się widoczna oczekiwana poprawa w pokryciu powierzchni. Nie gryź tą stroną, nie badaj okolicy językiem i nie płucz ust gwałtownie.

3. Pierwszy miesiąc

   Dziąsło przybiera swój kształt, codzienne życie wraca do normy. Jeśli zabieg dotyczył tylko tkanek miękkich, proces jest na tym etapie w dużej mierze zakończony.

4. Po trzecim miesiącu

   Jeśli wykonano przeszczep, właściwa ocena odbywa się tutaj, na zdjęciu kontrolnym. Sprawdza się, czy kości jest dość, i według tego podejmuje decyzję o implancie. To, że użyto koncentratu z krwi, nie jest powodem do skracania tego harmonogramu.

W większości klinik koncentraty z krwi nie są wliczone w zabieg, tylko wyceniane jako osobny wiersz. Nie znajdziesz tu kwot; czytając ofertę, zwróć uwagę na następujące punkty:

Osobna pozycja czy część zabiegu

Niektóre kliniki pobierają za niego osobną opłatę, gdy go używają, inne wliczają go w zabieg. Przy otrzymaniu oferty zapytaj wprost, jak jest z tym wierszem.

W ilu miejscach i na ilu wizytach zostanie użyty

Użycie w jednym zębodole po ekstrakcji i użycie razem z przeszczepem w obu szczękach to nie ta sama praca. Liczba przygotowanych probówek i czas rosną wraz z liczbą okolic.

Jaki rodzaj zostanie użyty

PRP, PRF i CGF wymagają różnych urządzeń i materiałów zużywalnych. Pytanie, który zostanie użyty i dlaczego wybrano właśnie ten, to najszybszy sposób, by zrozumieć ofertę.

Zakres zasadniczego zabiegu

Całość wyznacza nie ten dodatek, tylko zabieg, który za nim stoi: czy będzie przeszczep, czy podnosi się dno zatoki, ile implantów się planuje. Zanim zaczniesz dyskutować o dodatkowym wierszu, upewnij się, że ten zakres jest jasny.