Göz çevresinde ve gözün arkasında ağrı: sinüs mü, diş mi, baş ağrısı mı?

NHS göz ağrısının gözün arkasında, içinde ya da çevresinde hissedilebildiğini, sık görüldüğünü ve çoğu zaman endişe edilecek bir şey olmadığını, ama bazen ciddi olabildiğini ve tıbbi yardım gerektirebildiğini yazıyor. Aynı kaynak sebebi kendi başınıza teşhis etmeye çalışmamanızı öneriyor. Bu uyarının bir sebebi var: göz çevresinde hissedilen ağrı göz kapağından, gözün yüzeyinden, gözün içinden, göz çukurundaki dokulardan, sinüslerden, sinirlerden ve dişlerden gelebiliyor. Aşağıdaki bilgiler sizi doğru hekime ve doğru hızla yönlendirmek için; tanı muayenede konuyor.

Sinüzit en çok akla gelen sebep. NHS sinüzitin ana belirtileri arasında yanaklarda, gözlerin çevresinde ya da alında ağrı, şişlik ve hassasiyet, tıkalı ya da akan burun, koku almada azalma ve yeşil ya da sarı burun akıntısını sayıyor; diş ağrısı da sinüzitin belirtileri arasında. MSD Manuals sinüzitte göz ya da yüz ağrısının başın pozisyonuyla değiştiğini yazıyor. Yani öne eğilince artan, burun belirtileriyle birlikte gelen ve soğuk algınlığının ardından başlayan bir ağrı sinüzit lehine. NHS sinüzitin genellikle 4 hafta içinde kendiliğinden geçtiğini belirtiyor.

Ama sinüs ağrısı sanılan ağrının önemli bir bölümü migren. Archives of Internal Medicine'de yayımlanan bir çalışmada, kendi tarifiyle ya da hekim tanısıyla sinüs baş ağrısı öyküsü olan, daha önce migren tanısı almamış ve enfeksiyon bulgusu olmayan 2991 kişi değerlendirildi; yüzde 88'i migren tipi baş ağrısı ölçütlerini karşıladı. Bu hastaların en sık bildirdiği belirtiler sinüs bölgesinde basınç, sinüs bölgesinde ağrı ve burun tıkanıklığıydı. Yazarlar ateş ya da irinli akıntı olmadan tekrarlayan baş ağrılarında sinüs bölgesi belirtilerinin migrenin bir parçası olabileceğini yazıyor. Katılımcılar sinüs baş ağrısı öyküsü olan ve enfeksiyon bulgusu taşımayan kişiler arasından seçildi; bu oran genel topluma doğrudan taşınamaz, ama tekrarlayan sinüs ağrısında migrenin mutlaka düşünülmesi gerektiğini gösteriyor.

Küme baş ağrısı seyrek ama karakteristik. NHS bunu genellikle başın bir tarafında, göz çevresinde keskin, yanan ya da delici bir ağrı olarak tarif ediyor; ataklar 15 dakika ile 3 saat arasında sürüyor, uyarı vermeden başlayıp bitiyor, yılın aynı döneminde ya da günün belli saatlerinde geliyor ve kişiyi yerinde duramayacak kadar huzursuz ediyor. Aynı taraftaki gözde kızarıklık ve sulanma, göz kapağında düşme ve şişlik, gözbebeğinde küçülme, yüzde terleme ve burun tıkanıklığı ya da akıntısı eşlik edebiliyor. NHS ibuprofen ve parasetamol gibi ağrı kesicilerin küme baş ağrısında işe yaramadığını yazıyor.

Diş tarafıyla ilişki iki yönlü. Birincisi, küme baş ağrısı ve benzeri baş ağrıları ağrıyı yüzün ortasına ve dişlere yansıtabiliyor. UCLA Diş Hekimliği Fakültesi'nin bir ağrı merkezinde görülen 33 küme baş ağrısı hastasını inceleyen geriye dönük çalışmada 14 hasta (yüzde 42) diş hekimlerine gitmiş ve etkisiz bir diş ya da ilaç tedavisi almıştı. 22 çalışmayı tarayan bir sistematik derleme de bu baş ağrısı grubunda en sık yanlış konan tanılar arasında migreni, trigeminal nevraljiyi, sinüs enfeksiyonunu, diş ağrısını ve çene eklemi sorunlarını sayıyor ve bunun gereksiz, bazen girişimsel tedavilere yol açtığını yazıyor. Bu çalışmalar küçük ve seçilmiş hasta gruplarına dayanıyor; sıklığı değil, karışıklığın gerçek olduğunu gösteriyor.

İkinci yön gerçek bir diş sorunu. Üst arka dişlerin kökleri sinüs tabanına çok yakın; iltihaplı bir üst diş sinüsü enfekte edip sinüzit yapabiliyor ve bu ağrı göz altına oturabiliyor. Bu tabloyu sinüzitin diş kaynaklı olabileceğini anlatan sayfamızda ayrıntılı ele aldık. Daha seyrek ama ciddi olan, diş apsesinden yayılan enfeksiyonun göz çevresine ulaşması. NHS diş apsesinde gözde şişlik ya da ağrı başlarsa veya görmede ani bir sorun olursa acil servise gidilmesini söylüyor. MSD de göz çukuru enfeksiyonunun (orbital selülit) çoğu zaman sinüs enfeksiyonundan, ama bazen diş enfeksiyonundan yayıldığını yazıyor.

Gözün kendi hastalıkları ise kaçırılmaması gereken grup. NHS göz yüzeyine kaçmış bir cisim ya da çiziği, konjonktiviti, göz kuruluğunu, kontakt lensle ilişkili enfeksiyonları, gözün iç tabakasının iltihabını (üveit) ve glokomu sayıyor. MSD görme siniri iltihabında (optik nörit) ağrının genellikle hafif olduğunu ve gözü oynatınca arttığını, ani gelişen dar açılı glokomda ise şiddetli göz ağrısı ve kızarıklık olduğunu yazıyor. NHS ani glokomda yoğun göz ağrısı, kızarık göz, göz çevresinde hassasiyet, parlak ışıkların çevresinde gökkuşağı renkli halkalar, bulanık görme, bulantı ve kusma, baş ağrısı olabildiğini ve bunun acil olduğunu belirtiyor.

Bir uyarı daha var. Yeni başlayan, sık ve şiddetli baş ağrısı, şakakta ya da saçlı deride hassasiyet, yemek yerken ya da konuşurken çene ağrısı ve görme sorunu birlikteyse NHS şakak atardamarı iltihabını (temporal arterit) düşünüyor. NHS bunun tedavi edilmezse inme ve körlüğe yol açabildiğini, görme sorunu olanların aynı gün bir hastane göz bölümünde değerlendirilmesi gerektiğini ve tedavinin tanı kesinleşmeden başlandığını yazıyor. Şakak ağrısı sayfamız bu konuyu ayrıntılı ele alıyor.

İlk liste ağrının sinüsten, baş ağrısından ya da dişten gelme olasılığını artıran işaretler; bunlar için eczacı, aile hekimi ya da diş hekimi uygun başlangıç. İkinci listeden bir madde size uyuyorsa beklemeyin.

Sıra bilinçli olarak gözü ve beyni tehdit eden olasılıklardan başlıyor, sonra sinüs, baş ağrısı ve diş ayrımına geçiyor.

1. 1

   Önce görme ve acil işaretler

   Ani başlangıç, görme kaybı ya da bulanıklık, ışıklar çevresinde halkalar, çok kırmızı göz, öne itilmiş göz, göz hareketiyle ağrı, ilk kez görülen göz kapağı düşmesi ya da eşit olmayan gözbebekleri varsa değerlendirme acil serviste ya da göz acilinde yapılıyor. 112'yi arayın ya da birinin sizi götürmesini isteyin.

2. 2

   Ağrının tarifi alınıyor

   MSD hekimlerin ağrının ne zaman başladığını, ne kadar şiddetli olduğunu, farklı yönlere bakmanın ya da göz kırpmanın ağrıtıp ağrıtmadığını sorduğunu yazıyor. Ağrının atak hâlinde mi sürekli mi olduğu, kaç dakika ya da saat sürdüğü, günün hangi saatinde geldiği ve tek taraflı olup olmadığı tanıyı büyük ölçüde daraltıyor.

3. 3

   Göz muayenesi

   Görme keskinliği, gözbebeği tepkileri, göz hareketleri ve gözün ön yüzü inceleniyor; gerekirse göz içi basıncı ölçülüyor. MSD göz ağrısının sebebinin çoğu zaman muayenede belirlenebildiğini yazıyor.

4. 4

   Burun ve sinüs değerlendirmesi

   Burun akıntısının rengi, tek ya da iki taraflı olması, ateş ve ağrının başın pozisyonuyla değişmesi soruluyor. NHS yalnızca yüzün bir tarafında belirti olan, tedaviye 3 ayda cevap vermeyen ya da sık tekrarlayan sinüzitte kulak burun boğaz uzmanına yönlendirme yapılabildiğini yazıyor.

5. 5

   Baş ağrısı tipinin belirlenmesi

   NHS küme baş ağrısı için özel bir test olmadığını, tanının ağrının yeri, sıklığı ve eşlik eden belirtilerle konduğunu, gerekirse başka sebepleri dışlamak için beyin görüntülemesi istenebildiğini belirtiyor. NHS hem migrende hem küme baş ağrısında tetikleyicileri anlamak için bir baş ağrısı günlüğü tutmayı öneriyor.

6. 6

   Diş tarafının kontrolü

   Üst arka dişlerde çürük, derin dolgu, kanal tedavili diş ya da diş eti iltihabı varsa diş hekimi soğuk, vurma ve ısırma testleri ve röntgenle bir dişin ağrıyı açıklayıp açıklamadığına bakıyor. Hiçbir diş ağrıyı yeniden üretmiyorsa dişe geri dönüşü olmayan bir işlem yapmadan önce baş ağrısı tanısı gözden geçirilmeli.

Göz çevresi ağrısının tedavisi tek değil; sebebe göre aile hekimi, göz hekimi, kulak burun boğaz uzmanı, nöroloji ya da diş hekimi devreye giriyor.

Aşağıdakiler bu tabloda sık rastlanan yanlış kararlar ve bedelleri. Hangi hekime giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz.

Süreler sebebe göre çok değişiyor. Aşağıdaki akış NHS'in tarif ettiği olağan seyirler; sizi izleyen hekimin planı önceliklidir.

1. Küme baş ağrısı atağı

   NHS atakların 15 dakika ile 3 saat arasında sürdüğünü, günde birkaç kez gelebildiğini ve haftalar ya da aylar boyunca devam edebildiğini yazıyor.

2. Migren atağı

   NHS atakların genellikle 4 saat ile 3 gün arasında sürdüğünü, erken belirtilerin baş ağrısından saatler ya da 2 gün önce başlayabildiğini yazıyor.

3. Sinüzit

   NHS sinüzitin genellikle 4 hafta içinde kendiliğinden geçtiğini yazıyor; evde 3 haftada ya da tedaviyle 7 günde düzelmeyen tablo hekime götürülmeli.

4. Uzayan ya da tek taraflı sinüzit

   NHS 3 ay tedaviye rağmen süren, sık tekrarlayan ya da yalnızca yüzün bir tarafında belirti veren sinüzitte kulak burun boğaz uzmanına yönlendirme yapılabildiğini yazıyor. Tek taraflı ve geçmeyen tabloda üst dişlerin de kontrol edilmesi yerinde.

Burada tek bir rakam vermiyoruz, çünkü göz çevresi ağrısının değerlendirmesi ve tedavisi sebebe göre bambaşka bölümlerde yürüyor. Kapsamı belirleyen kalemler:

Hangi bölümün devreye girdiği

Göz, kulak burun boğaz, nöroloji ya da diş muayenesi; bazen birkaçı birlikte.

Görüntüleme ihtiyacı

Sinüs ya da göz çukuru enfeksiyonu şüphesinde tomografi, baş ağrısında gerekirse beyin görüntülemesi isteniyor.

Hastane yatışı

Göz çukuru enfeksiyonunda damardan antibiyotik için yatış gerekiyor.

Doğru tanının zamanı

Baş ağrısının dişe bağlanması, etkisiz ve geri dönüşü olmayan diş işlemlerine yol açabiliyor.