Sinüs ve Burun

Burundan kötü koku gelmesi: sinüs mü, diş mi, başka bir şey mi?

İlk soru kokuyu kimin duyduğu: yalnız siz mi, yanınızdakiler de mi?

Burnunuzda çürük, leş ya da irin gibi bir koku var; bazen akıntıyla birlikte geliyor, bazen hiçbir sebep yokken beliriyor. Bu şikâyetin arkasında sıradan bir sinüzit de olabilir, kökü sinüs tabanına dayanan bir üst azı dişi de, bir çocuğun burnuna kaçırdığı bir boncuk ya da burunda hiçbir sorun yokken yalnızca koku algısının değişmesi de. Aşağıda kokunun kaynağını daraltan basit soruları, diş kaynaklı sinüziti düşündüren işaretleri ve hangi durumda randevu beklemeden gitmeniz gerektiğini bulacaksınız.

Kısa cevap

Burundan gelen kötü koku en sık sinüs enfeksiyonundan kaynaklanır; koku tek taraflı, irinli bir akıntıyla birlikte geliyorsa kaynak çoğu zaman aynı taraftaki üst azı dişlerinden biridir. Bu durumda kulak burun boğaz hekimi sinüsü, diş hekimi dişleri değerlendirmelidir. Çocukta tek burun deliğinden gelen kötü kokulu akıntı, buruna kaçmış bir yabancı cismi düşündürür. Akıntı yokken yalnızca sizin duyduğunuz, gelip giden koku ise koku algısının değişmesi olabilir. Göz kapağı kızarıp şişerken gözü oynatmak ağrıyorsa, göz öne itilmiş görünüyorsa, çift görme ya da görmede azalma varsa beklemeden acil servise gidin.

En sık sebep: Sinüs enfeksiyonu, tek taraflıysa sıklıkla diş kaynaklı
Evde ayırt edici soru: Kokuyu kim duyuyor, akıntı var mı, hangi taraf
Çocukta ilk düşünülecek: Buruna kaçmış yabancı cisim
Acil işaret: Gözde şişlikle ağrılı göz hareketi, çift görme, görme kaybı

Kokunun kaynağını daraltan dört soru

Burundan gelen kötü koku bir hastalık adı değil, bir belirti. Ağızdan çıkan nefes kokusundan ayırmak için basit bir deneme yapabilirsiniz: dudaklarınızı kapatıp nefesinizi yalnız burnunuzdan elinizin içine verin ve koklayın; sonra aynısını ağzınızdan yapın. Koku yalnızca burundan verilen nefeste belirginse kaynak büyük olasılıkla burun ya da sinüslerde. Ardından bir burun deliğinizi parmağınızla kapatıp diğerinden nefes verin, sonra tarafı değiştirin. Koku tek tarafta belirginleşiyorsa bu bilgi hekim için değerli.

İkinci soru akıntının rengi ve tarafı. NHS sinüzitin ana belirtileri arasında yanak, göz ve alın çevresinde ağrı ve hassasiyeti, tıkalı ya da akan burnu, koku almanın azalmasını, yeşil ya da sarı akıntıyı ve ateşi sayıyor; ağız kokusu ve diş ağrısı da diğer belirtiler arasında. Soğuk algınlığı ve gripten sonra gelen sinüzit çoğu zaman 4 hafta içinde kendiliğinden geçiyor. Buradaki kritik ayrıntı NHS'in kendi yönlendirme ölçütünde: yalnızca yüzün bir tarafında belirti olması, kulak burun boğaz uzmanına sevk nedenlerinden biri.

Tek taraflı sinüs hastalığında diş kaynağı sanılandan çok daha sık. ABD'de sinüs tomografisinde tek taraflı üst çene sinüsü dolgunluğu görülen 131 hasta ileriye dönük izlendiğinde, bunların 65'inde (yaklaşık yarısında) sebep diş kaynaklı sinüzit (odontojenik sinüzit) çıktı. Aynı çalışmada diş kaynaklı sinüziti bağımsız olarak düşündüren dört bulgu vardı: burun endoskopisinde sinüsün boşaldığı kanalda irin görülmesi, kötü koku, aynı tarafta yüzde basınç hissi ve tomografide alın sinüsünün de tutulması.

Kokunun neden bu kadar belirgin olduğunu mikroplar açıklıyor. Japonya'da tek taraflı sinüzit nedeniyle ameliyat edilen 87 hastanın incelendiği çalışmada, diş kaynaklı olgularda oksijensiz ortamda yaşayan (anaerop) bakteriler öne çıktı; en sık üretilenler Peptostreptococcus, Prevotella, Streptococcus anginosus grubu ve Fusobacterium türleriydi. Bunlar diş kökü ve diş eti iltihaplarında da bulunan ağız bakterileri. Yazarlar kötü koku ve yüz ağrısının da diş kaynaklı sinüzite sıkça eşlik ettiğini bildiriyor.

Diş kaynaklı sinüzit üzerine yazılan derlemeler kaynağı şöyle sıralıyor: üst küçük azı ve azı dişlerinin kök ucundaki iltihap, ilerlemiş diş eti hastalığı, kanal tedavisinden sonra sinüse taşan dolgu maddesi, çekimden sonra ağız ile sinüs arasında kalan açıklık, sinüse kaçan bir kök parçası ya da implant ve sinüs tabanı yükseltme (sinüs lifti) ameliyatının komplikasyonları. 74 çalışmada 4411 sinüs lifti işlemini tarayan bir sistematik derleme, yandan pencere açılarak yapılan yöntemde sinüs zarının yırtılmasını ve sinüziti müdahale gerektiren başlıca komplikasyonlar arasında sayıyor; kemiğin içinden yapılan yöntemde ise bu ikisinin daha seyrek görüldüğünü belirtiyor.

Türkiye'den yeni bir veri tabloyu netleştiriyor. İstanbul'da ilaç tedavisine yanıt vermeyen tek taraflı kronik sinüzit nedeniyle endoskopik sinüs ameliyatı olan 107 hastanın tomografi ve MR görüntüleri incelendiğinde, 67 hastada (yüzde 63) görüntülerde diş kökü ucunda iltihabı düşündürebilecek kararma saptandı; oysa hastaların yalnızca 25'i (yüzde 23) o bölgedeki dişle ilgili bir hastalık ya da işlem hatırlıyordu. Yazarlar bu hastalarda ameliyat öncesinde ayrıntılı diş muayenesi ve görüntüleme yapılmasını öneriyor. Kısacası diş öykünüzün olmaması dişleri aklamıyor.

Çocukta tablo farklı. Pakistan'da burnunda yabancı cisim bulunan 155 hastanın incelendiği çalışmada hastaların yarıdan fazlası 4 yaşın altındaydı; en sık çıkan cisimler tohumlar (yüzde 40) ve plastik boncuklardı. Yazarlar öykünün her zaman açık olmadığını, çocuğun sıklıkla tek taraflı, kötü kokulu akıntı ve tıkanıklıkla getirildiğini yazıyor. Çocuğunuzun tek burun deliğinden haftalardır kötü kokulu akıntı geliyorsa ve soğuk algınlığı tedavisine yanıt vermiyorsa, ilk düşünülecek şey bu.

Son olasılık burunda hiçbir sorun yokken kokunun algılanması. NHS koku bozukluklarını sayarken ortada olmayan kokuları, örneğin duman ya da yanık ekmek kokusunu duymayı (fantozmi) ve kokuların olduğundan farklı, çoğu zaman kötü algılanmasını (parozmi) ayrı başlıklar olarak veriyor; en sık sebepler soğuk algınlığı, grip, COVID-19, sinüzit, alerji ve burun polipleri. Cleveland Clinic fantozminin tek ya da iki burun deliğinde olabildiğini, kokunun hoş ya da kötü, ara ara ya da sürekli olabildiğini ve sebepler arasında diş sorunlarının da bulunduğunu yazıyor. Burada ayırt edici işaret, yanınızdakilerin aynı kokuyu duymaması ve akıntının olmaması.

Seyrek ama atlanmaması gereken bir sebep de burun ve sinüs tümörleri. NHS bu tümörlerin erken dönemde geçmeyen tek taraflı burun tıkanıklığı, burun kanaması, koku almada azalma ve bazen kanlı akıntı yaptığını, ilerledikçe çift görme, gözde sulanma, yüzde geçmeyen ağrı ve uyuşma, ağız açmada güçlük ve dişlerde sallanma ekleyebildiğini yazıyor. Bu belirtiler çok daha sık görülen sebeplerle de ortaya çıkabiliyor; kötü kokuya kanlı akıntı ve yüzde uyuşma eşlik ediyorsa muayene ertelenmemeli.

Hangi koku beklenebilir, hangisi muayene ister

İlk liste kendiliğinden geçmesi beklenen tablolar. İkinci listeden tek bir madde bile varsa beklemeyin.

Uygun olduğu durumlar

Soğuk algınlığından sonra iki taraflı akıntıyla geldiyseNHS sinüzitin çoğunlukla 4 hafta içinde kendiliğinden geçtiğini yazıyor. Tuzlu suyla burun yıkama, ağrı kesici ve dinlenme bu dönemin işi.
Birkaç gün içinde azalıyorsaAkıntı berraklaşıyor, koku ve yüzdeki basınç her gün biraz daha hafifliyorsa enfeksiyon geriliyor. Kendi kendinize 3 hafta sonunda düzelme yoksa NHS hekime görünmenizi istiyor.
Grip ya da COVID-19'dan sonra kokular tuhaf gelmeye başladıysaNHS koku değişikliğinin çoğu zaman ciddi olmadığını ve haftalar ya da aylar içinde düzelebildiğini yazıyor. Koku eğitimi bazı kişilerde işe yarıyor.
Koku yalnızca ağız nefesinde varsaKaynak büyük olasılıkla burunda değil ağızda: dil üstü, diş eti, çürük dişler ya da bademcikler. Bu durumda ilk adres diş hekiminiz.

Uygun olmadığı durumlar

Göz çevresi şişiyor, göz kızarıyor ya da çift görüyorsanızSinüs enfeksiyonunun göz çukuruna yayılması (orbital selülit) acil bir tablo. MSD Manuals bu yayılmanın en sık komşu sinüslerden olduğunu, gözü oynatırken ağrı, göz hareketlerinde kısıtlılık, gözün öne itilmesi ve görmede azalmayı ayırt edici işaretler olarak saydığını, baş ağrısı ve uyuşukluğun beyin zarı iltihabını düşündürmesi gerektiğini yazıyor. Göz kapağı şişliğine bu işaretlerden biri eşlik ediyorsa randevu beklemeden acil servise gidin.
Koku ve irinli akıntı tek taraflıysa ve haftalardır sürüyorsaNHS tek taraflı belirtiyi kulak burun boğaz sevki nedeni sayıyor. Diş kaynaklı sinüzitin en tipik görünümü bu.
Aynı tarafta yakın zamanda diş çekimi, kanal tedavisi, implant ya da sinüs lifti olduysaBu işlemler diş kaynaklı sinüzitin bilinen sebepleri. İşlemi yapan hekime ve kulak burun boğaz hekimine tarihini söyleyin.
Akıntıda kan, yüzde uyuşma ya da dişlerde yeni sallanma varsaNHS bunları burun ve sinüs tümörlerinde görülebilen belirtiler arasında sayıyor. Sıklıkla başka sebeplerden olsa da muayeneyi ertelemeyin.

Kaynak nasıl bulunuyor

Uluslararası uzlaşı raporu diş kaynaklı sinüzit tanısının iki hekimin işi olduğunu söylüyor: kulak burun boğaz hekimi sinüziti, diş hekimi dişteki sebebi doğruluyor.

1
Önce göz ve genel durum
Göz çevresinde şişlik, gözde kızarıklık, çift görme, görmede azalma, şiddetli baş ağrısı ya da bilinç bulanıklığı varsa değerlendirme poliklinikte değil acil serviste yapılır. Bu tabloda beklemeyin.
2
Hikâye: kim, ne zaman, hangi taraf?
Hekim kokuyu yalnız sizin mi duyduğunuzu, akıntının rengini ve tarafını, ne zamandır sürdüğünü, aynı taraftaki dişlere yapılan işlemleri ve daha önce kaç kez antibiyotik kullandığınızı soruyor. Çocukta buruna bir şey sokup sokmadığı ayrıca soruluyor.
3
Burun endoskopisi
Kulak burun boğaz hekimi burnun içine ince bir kamerayla bakıyor. Uzlaşı raporuna göre sinüzit esas olarak üst çene sinüsünün boşaldığı kanalda (orta meatus) irin, şişlik ya da polip görülerek doğrulanıyor. Çocukta yabancı cisim de bu bakıda görülüp çoğu zaman aynı seansta çıkarılıyor.
4
Aynı taraftaki üst arka dişlerin testi
Diş hekimi üst küçük azı ve azı dişlerini soğuk testi, vurma testi ve diş eti cebi ölçümüyle tek tek değerlendiriyor. Siniri ölmüş bir diş ağrı vermeyebildiği için test, hastanın gösterdiği dişle sınırlı kalmıyor.
5
Doğru görüntüleme
Kök uçlarıyla sinüs tabanının ilişkisini en iyi konik ışınlı dental tomografi gösteriyor. Mevcut bir sinüs tomografiniz varsa diş hekiminize de gösterin; diş kaynaklı bulgular sinüs raporlarında gözden kaçabiliyor.
6
İki tarafın birlikte karar vermesi
Diş kaynağı doğrulanınca kanal tedavisi, kanalın yenilenmesi, çekim, sinüse kaçmış cismin çıkarılması ya da endoskopik sinüs cerrahisinin sırası birlikte planlanıyor. Kaynak diş değilse tedavi kulak burun boğaz tarafında sürüyor.

Kaynağa göre ne yapılıyor

Burundan gelen kötü kokunun tek bir tedavisi yok. Yapılan iş kokunun kaynağına göre değişiyor.

Basit sinüzit: burun yıkama ve bekleme

NHS tuzlu suyla burun yıkamayı, ağrı kesiciyi ve gerekirse eczacının ya da hekimin önerdiği steroid burun spreyini sayıyor. Sinüzit çoğunlukla virüs kaynaklı olduğu için antibiyotik nadiren gerekiyor.

Diş kaynaklı sinüzit: kaynağı kesmek

Kök ucu iltihabında kanal tedavisi ya da kanalın yenilenmesi, kurtarılamayan dişte çekim, sinüse kaçmış kök ya da dolgu maddesinde çıkarılması. Derleme hem diş hem sinüs ele alındığında olguların yüzde 90 ile 100'ünde düzelme beklendiğini yazıyor; diş tedavisinden sonra bir kısım hastada yine de endoskopik sinüs cerrahisi gerekebiliyor.

İmplant ya da sinüs lifti sonrası sinüzit

İşlemi yapan ekip ve kulak burun boğaz hekimi birlikte değerlendiriyor. Sinüse kaçan greft ya da implant varsa çıkarılması, sinüs tıkalıysa endoskopik girişim plana giriyor.

Çocukta yabancı cisim: hekimde çıkarma

Kulak burun boğaz hekimi uygun aletlerle cismi çıkarıyor; cisim çıkınca koku ve akıntı genellikle kısa sürede geçiyor.

Koku algısı bozuklukları: sebebin tedavisi ve koku eğitimi

NHS altta sinüzit ya da polip varsa steroid spreylerin işe yarayabildiğini, koku eğitiminin bazı kişilere yardımcı olduğunu, ama bazı değişikliklerin kalıcı olabildiğini yazıyor.

Aynı ağızda birden çok diş sorunu varsa

Sinüsü tekrar tekrar enfekte eden bir üst azı dişi çoğu zaman tek başına değil; aynı ağızda başka çürük, kanallı ya da eksik dişler de oluyor. Birden fazla diş eksikse ya da çekilmesi gerekiyorsa panoramik röntgeninizi ya da tomografinizi formdan gönderin; tedaviyi yapacak hekim okur ve 24 saat içinde yazılı yanıt veririz. Bu bir ön değerlendirmedir, kesin karar muayene ve tomografiden sonra verilir; sinüs tarafı da planın bir parçası olarak ele alınır. Tek bir dişin sorunu için doğru adres kendi diş hekiminiz.

Kötü kokulu akıntıda sık yapılan hatalar

Aşağıdakiler bu şikâyette sık rastlanan yanlış kararlar. Hangi hekime giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz.

Tekrar tekrar antibiyotikle geçiştirmek

Diş kaynaklı sinüziti anlatan kapsamlı derleme, tedavi edilebilir bir diş sorunu varken ağızdan antibiyotiğin genellikle sinüziti çözmediğini yazıyor. Koku her kürden sonra aynı tarafta geri geliyorsa kaynağı sorgulayın.

Dişim ağrımıyor diye dişleri listeden çıkarmak

İstanbul'daki 107 hastalık seride kök ucu bulgusu yüzde 63 hastada vardı, ama dişle ilgili bir öyküyü yalnızca yüzde 23'ü hatırlıyordu. Ağrısız bir diş de kaynak olabiliyor.

Çocuğun tek taraflı akıntısını nezle sanmak

Tek burun deliğinden gelen, haftalarca süren ve kötü kokan akıntı çocukta nezleden çok yabancı cismi düşündürür. Evde cımbız ya da pamuklu çubukla çıkarmaya çalışmak cismi daha derine itebilir; kulak burun boğaz hekimine götürün.

Yalnızca sizin duyduğunuz kokuyu sinüzit sanıp ilaç kullanmak

Akıntı yoksa ve yanınızdakiler kokuyu duymuyorsa sorun koku algısında olabilir. NHS birkaç hafta içinde düzelmeyen koku değişikliğinde hekime görünmenizi istiyor; gereksiz antibiyotik bu tabloya fayda etmez.

Koku ne zaman geçer

Süre kaynağa göre değişiyor. Aşağıdaki akış en sık görülen gidişatlar; sizi izleyen hekimin planı önceliklidir.

Basit sinüzitte ilk 4 hafta
NHS sinüzitin çoğunlukla 4 hafta içinde geçtiğini, kendi kendinize 3 hafta sonunda ya da eczane veya hekim tedavisiyle 7 gün sonunda düzelme olmazsa hekime görünmenizi yazıyor.
Kaynak diş tedavi edildikten sonra
Kaynak ortadan kalkınca akıntı ve koku azalmaya başlıyor. Sinüs kendi boşalma yolunu açamadıysa kulak burun boğaz hekiminin girişimi gerekebiliyor.
3 ay sonra hâlâ sürüyorsa
NHS 3 aylık tedaviye rağmen süren sinüziti kulak burun boğaz sevki nedeni sayıyor. Bu noktada tanının ve kaynağın yeniden gözden geçirilmesi gerekiyor.
Koku algısı bozukluğunda
NHS koku değişikliğinin haftalar ya da aylar içinde düzelebildiğini, bazen kalıcı olabildiğini yazıyor. Birkaç haftada düzelmiyorsa hekime görünün.

Bu durumlarda beklemeyin

Göz çevresinde şişlik, gözde kızarıklık, çift görme ya da görmede azalma varsa. Randevu beklemeyin, acil servise gidin.
Çok halsizseniz ya da ağrı kesici işe yaramıyorsa. NHS bu durumda acil hekim randevusu istiyor. Bağışıklığınız zayıfsa, örneğin kemoterapi alıyorsanız aynısı geçerli.
Koku ve akıntı tek taraflı ve 3 haftadan uzun sürüyorsa. Kulak burun boğaz hekimine görünün ve aynı taraftaki dişlerin de değerlendirilmesini isteyin.
Diş işleminden sonra aynı tarafta kötü kokulu akıntı başladıysa. İşlemi yapan hekimi arayın; implant ve sinüs liftinden sonra bu belirti ayrıca değerlendirilmeli.
Akıntıda kan, yüzde uyuşma ya da dişlerde yeni sallanma varsa. Kulak burun boğaz hekimine gecikmeden görünün.

Maliyeti ne belirliyor

Burada tek bir rakam vermiyoruz, çünkü burundan gelen kötü kokunun arkasında birkaç haftada geçen bir sinüzit de olabilir, kanal tedavisi ya da çekim gerektiren bir diş, endoskopik sinüs cerrahisi ya da bir yabancı cisim de. Kapsamı belirleyen kalemler:

Kokunun kaynağı: Burun, sinüs, diş ya da koku algısı tamamen farklı yollar ve farklı hekimlerin alanı.
Görüntüleme ihtiyacı: Burun endoskopisi çoğu zaman ilk adım; diş kaynağı şüphesinde konik ışınlı tomografi ekleniyor.
Kaynak dişin kurtarılıp kurtarılamayacağı: Kanal tedavisi, kanalın yenilenmesi, kök ucu cerrahisi ve çekim ayrı kapsamlar.
Sinüs cerrahisi gerekip gerekmediği: Sinüs kendi kendine boşalamıyorsa ya da içinde yabancı cisim varsa kulak burun boğaz tarafında ek girişim gerekiyor.

Sık sorulanlar

Burundan kötü koku gelmesi neden olur?

En sık sebep sinüs enfeksiyonu. Tek taraflı, irinli ve kötü kokulu akıntıda kaynak çoğu zaman aynı taraftaki üst azı dişleri. Çocukta buruna kaçmış yabancı cisim, yetişkinde koku algısının değişmesi ve seyrek olarak burun ve sinüs tümörleri de sebepler arasında.

Dişten burna kötü koku gelir mi?

Gelir. Üst azı ve küçük azı dişlerinin kökleri sinüs tabanına dayanıyor; kök ucundaki iltihap, diş eti hastalığı, sinüse taşan kanal dolgusu, çekim sonrası açıklık ya da implant sinüsü enfekte edebiliyor. Tek taraflı sinüs dolgunluğu olan 131 hastalık bir çalışmada yaklaşık yarısının sebebi dişti ve kötü koku bu grubu ayırt eden bulgulardan biriydi.

Burnumda leş gibi koku var ama kimse duymuyor, neden?

Akıntı yoksa ve yanınızdakiler kokuyu duymuyorsa koku algısı değişmiş olabilir. NHS ortada olmayan kokuları duymayı (fantozmi) ve kokuların kötü algılanmasını (parozmi) soğuk algınlığı, grip, COVID-19, sinüzit, alerji ve polip gibi sebeplere bağlıyor. Birkaç haftada geçmiyorsa hekime görünün. Kötü kokulu irinli akıntı varsa ise sinüs enfeksiyonu öne çıkıyor.

Çocuğumun burnundan tek taraflı kötü kokulu akıntı geliyor

İlk düşünülecek şey burna kaçmış bir yabancı cisim. Burnunda yabancı cisim bulunan 155 hastalık bir seride hastaların yarıdan fazlası 4 yaşın altındaydı ve en sık tohum ve boncuk çıktı. Evde çıkarmaya çalışmayın; kulak burun boğaz hekimine götürün.

İmplant ya da sinüs liftinden sonra burnumdan kötü koku geliyor

Sinüzit sinüs liftinin müdahale gerektiren komplikasyonları arasında. İşlemi yapan hekimi arayın; tomografiyle greftin, implantın ve sinüs tabanının durumu değerlendirilir, gerekirse kulak burun boğaz hekimi de sürece katılır.

Antibiyotik kullandım, koku geçti ama geri geldi

Aynı tarafta geri dönen koku kaynağın dişte olabileceğini düşündürüyor. Derleme, tedavi edilebilir bir diş sorunu varken ağızdan antibiyotiğin genellikle sinüziti çözmediğini yazıyor. Aynı taraftaki üst arka dişlerinizin test edilmesini ve dental tomografi çekilmesini isteyin.

Hangi doktora gitmeliyim?

Tek taraflı kötü kokulu akıntıda kulak burun boğaz hekimi burnu endoskopla görür; sinüste irin varsa aynı taraftaki dişlerin diş hekiminde değerlendirilmesi gerekir. Uluslararası uzlaşı raporu tanının iki hekimin birlikte çalışmasını gerektirdiğini söylüyor. Koku yalnız ağız nefesindeyse ilk adres diş hekimi.

Burundan kötü koku ne zaman tehlikeli?

Göz kapağı şişip kızarırken gözü oynatmak ağrıyorsa, göz öne itilmiş görünüyorsa, çift görme ya da görme azalması varsa acil servise gidin. Akıntıda kan, yüzde uyuşma, dişlerde yeni sallanma ya da geçmeyen tek taraflı tıkanıklık varsa gecikmeden kulak burun boğaz hekimine görünün.

Kaynaklar

İlgili sayfalar

Kendi durumunuz için hangi seçenek gerçekçi, röntgeninize bakıp yazalım.

Değerlendirme iste

Sonraki adım

Röntgeninizi gönderin, seçenekleri birlikte konuşalım.

Tomografinizi ya da panoramik röntgeninizi paylaşın; hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğunu 24 saat içinde yazalım.

Değerlendirme iste