Ağzımda kemik gibi sert bir şişlik var: torus mu, başka bir şey mi?

Torus, çene kemiğinin yüzeyindeki sert kemik tabakasından yavaş yavaş büyüyen iyi huylu bir fazlalık. Cleveland Clinic damak torusunun neredeyse her zaman sert damağın ortasında oluştuğunu, doğuştan olabileceği gibi zamanla da gelişebileceğini, zararsız olduğunu ve genellikle ağrı yapmadığını yazıyor. Alt çene torusu ise dilin altında, alt dişlerin iç yüzündeki kemikten çıkıyor; tek ya da iki taraflı olabiliyor. Üzerini örten doku ağzın geri kalanıyla aynı renkte ve ince; parmakla bastırdığınızda altında kemik sertliği hissediliyor ve şişlik yerinden oynamıyor.

Ne kadar sık görüldüğü topluma göre çok değişiyor. Cleveland Clinic genel nüfusun yüzde 20 ile 30'unda damak torusu bulunduğunu, kadınlarda ve Doğu Asya, Avrupa ve Batı Afrika kökenli toplumlarda daha sık görüldüğünü yazıyor; ABD'de alt çene torusunu ise bin yetişkinden yaklaşık 27'sinde bildiriyor ve bunların yaklaşık yüzde 80'inde iki taraflı olduğunu ekliyor. Ürdün'de bir üniversite hastanesinde muayene edilen 618 diş hastasında ise tablo farklı çıktı: yüzde 38,7'sinde ağız içi kemik çıkıntısı vardı; alt çene torusu yüzde 25,7, damak torusu yüzde 15,4, ekzostoz yüzde 14,4 oranında görüldü ve alt çene torularının yüzde 81,1'i iki taraflıydı. Yani sizde varsa, muhtemelen yalnız değilsiniz.

Sebebi tam bilinmiyor. Cleveland Clinic aile öyküsünü, dişlerin kapanış biçimini ve çene şeklini, kemik yoğunluğunu, 30 yaşın üstünde olmayı ve diş sıkma ile gıcırdatmayı risk etkenleri arasında sayıyor. Diş sıkma bağlantısı sık dile getiriliyor ama kanıtı zayıf: beş gözlemsel çalışmayı toplayan bir sistematik derleme, anormal diş aşınmasının torusla, özellikle alt çene torusuyla ilişkili olabileceğini, diğer diş sıkma belirtileriyle ilişki için ise yeterli kanıt bulunmadığını ve kanıt kalitesinin düşük ile çok düşük arasında olduğunu yazıyor. Ürdün çalışmasında da kemik çıkıntıları en çok 40'lı yaşlarda ve diş aşınması, sıkma ya da gıcırdatması olan hastalarda görüldü.

Torusu evde tanımanın dört ipucu var: yer, simetri, sertlik ve zaman. Damak torusu damağın tam orta hattında, önden arkaya uzanan bir sırt ya da loblu bir kabarıklık olarak durur. Alt çene torusu küçük azı dişlerinin dil tarafında, çoğu zaman iki yanda benzer büyüklükte yumrular yapar. İkisi de kemik gibi serttir, üzerindeki doku kırmızı, beyaz ya da yaralı değildir ve yıllar içinde ya hiç değişmez ya da çok yavaş büyür. Bu dört ipucundan biri uymuyorsa, yani damaktaki şişlik orta hattın bir yanındaysa, alt çenedeki yumru dişlerin dil tarafında değil de başka bir yerdeyse, yumuşak ya da lastik kıvamındaysa veya son haftalarda fark edilir biçimde büyüdüyse, bunun torus olduğunu varsaymayın.

Torus gibi davranmayan sert şişliklerin başında tükürük bezi tümörleri geliyor. Damakta ve ağız içinde çok sayıda küçük tükürük bezi var ve MSD Manuals küçük tükürük bezlerinden çıkan tümörlerde kötü huylu olma olasılığının büyük bezlere göre daha yüksek olduğunu yazıyor. Bu tümörlerin çoğu ağrısız, yavaş büyüyen, çoğunlukla sert bir yumru olarak başlıyor. MSD kötü huylu olanların hızlı büyüme ya da ani büyüme atağı gösterebildiğini, çevre dokuya yapışık ve sınırlarının belirsiz olabildiğini, zamanla üzerindeki dokunun yaralanabildiğini, sinire ilerlediklerinde ağrı ve uyuşma yapabildiğini belirtiyor. Damakta, orta hattın bir yanında büyüyen ağrısız sert bir yumru bu yüzden muayene ister.

NHS ağız kanserinin belirtileri arasında ağızda ya da dudakta yumru, 3 haftadan uzun süren ağız yarası, ağızda kırmızı ya da beyaz leke, geçmeyen ağrı, yutma ya da konuşma güçlüğü, boyunda yumru ve istemsiz kilo kaybını sayıyor ve ağızda ya da dudakta yumrusu olan herkesin aile hekimine ya da diş hekimine görünmesini öneriyor. NHS bu belirtilerin çok sık görüldüğünü ve başka sebeplerden de olabildiğini, ama erken fark edilen kanserin daha kolay tedavi edildiğini vurguluyor. Torusla karıştırılabilecek bir başka grup da çene kemiğinin içinde büyüyen kistler ve diş kaynaklı apseler; bunlar muayene ve röntgenle torustan ayrılıyor.

Torus protez takacak ya da implant yaptıracak kişiler için ayrı bir anlam taşıyor. Cleveland Clinic torusun protez, gece plağı ve diş teli gibi ağız içi aygıtların doğru oturmasını zorlaştırabildiğini, üzerindeki ince dokunun özellikle protez kullananlarda tahriş olabildiğini yazıyor. Ürdün çalışmasının yazarları da bu çıkıntıların diş eti cerrahisi ve protez planlanırken hesaba katılması gerektiğini vurguluyor. Klasik üst tam protez damağı örttüğü için büyük bir damak torusu protezin oturmasını ve emme ile tutunmasını zorlaştırabiliyor; alt çene torusu da alt protezin dil tarafındaki kenarının oturacağı yeri daraltıyor.

Torusla ilgili iki ilginç bulgu daha var, ikisi de temkinli okunmalı. Birincisi: 11 çalışmayı ve 1.372 hastayı toplayan bir meta-analizde alt çene torusu olanlarda uykuda solunum durması (obstrüktif uyku apnesi) daha sık görüldü; ancak hesaplanan risk oranının güven aralığı geniş ve anlamlılık sınırını aşıyor, yani bu bir ilişki işareti, kanıtlanmış bir bağ değil. Horlama ve gündüz uykululuğunuz varsa hekiminize bunu da söyleyin. İkincisi: torus kemiği bazı durumlarda kemik ekleme ameliyatlarında kişinin kendi kemiği olarak kullanılabiliyor; Gazi Üniversitesi'nden yayımlanan bir olgu bildiriminde alt çene torusundan alınan kemik sinüs tabanını yükseltme işleminde kullanıldı ve hasta 2 yıl sorunsuz izlendi. Bu tek bir olgu; genel bir yöntem olarak okunmamalı.

İlk listedeki özellikler torusun ve ekzostozun tipik davranışı; bunlar yalnızca bir sonraki diş muayenenizde gösterilip izlenebilir. İkinci listeden tek bir madde bile varsa randevu almak için beklemeyin.

Sıra, önce tehlikeli olasılığı dışlamak üzerine kurulu. Torus tanısı çoğu zaman yalnız muayeneyle konuyor; şüphe varsa görüntüleme ve doku örneği devreye giriyor.

1. 1

   Evde not alın: yer, taraf, sertlik, zaman

   Aynayla bakın ve şunları yazın: şişlik orta hatta mı, bir yanda mı, iki yanda simetrik mi; kemik gibi sert mi, lastik gibi mi; üzerindeki doku normal renkte mi; ne zamandır fark ediyorsunuz ve büyüyor mu. Bir telefon fotoğrafı ile birkaç hafta sonra çekilen ikinci fotoğraf büyüme sorusunu somutlaştırır.

2. 2

   Diş hekimi muayenesi

   Cleveland Clinic torusun çoğu zaman rutin diş muayenesinde tanındığını, hekimin boyut ve yerini belgelemek için fotoğraf çekebildiğini yazıyor. Hekim şişliğe bastırarak sertliğini, hareketli olup olmadığını ve çevresindeki dokuları kontrol ediyor, boyundaki lenf bezlerini elliyor.

3. 3

   Gerekirse görüntüleme

   Torus tanısı için test gerekmeyebiliyor; Cleveland Clinic başka bir sorunu dışlamak için bilgisayarlı tomografi istenebildiğini belirtiyor. Kemiğin içinden büyüyen kist ya da tümörlerde görüntüleme şart.

4. 4

   Şüphede doku örneği

   Torus gibi davranmayan, büyüyen ya da yaralı bir sertlikte kesin tanıyı doku örneği koyuyor. MSD tükürük bezi tümörlerinde ince iğneyle örnek almanın hücre tipini doğruladığını, tomografi ve MR'ın yayılımı gösterdiğini yazıyor.

5. 5

   Kaynağa göre yönlendirme

   Torus ve ekzostoz için izlem ya da protez planına göre cerrahi, kist için ağız, diş ve çene cerrahisi, tükürük bezi tümörü ya da ağız kanseri şüphesi için baş boyun cerrahisi ya da kulak burun boğaz.

Torusun kendisi tehlikeli değil; seçenekler onun işlevi ne kadar engellediğine göre değişiyor.

Aşağıdakiler bu şikâyette sık rastlanan, gereksiz endişeye ya da gözden kaçan bir tabloya yol açan davranışlar.

Aşağıdaki akış torusun cerrahi olarak alındığı durum için. Çoğu torus hiç alınmıyor; izlenen torusta bir iyileşme süreci yok. Sizi ameliyat eden hekimin talimatları önceliklidir.

1. İlk günler

   Bölgesel uyuşturmayla yapılan işlemden sonra dikişler konuyor. Cleveland Clinic yumuşak beslenmeyi, sert ve çıtır yiyeceklerden kaçınmayı ve ilaçları talimata uygun kullanmayı öneriyor.

2. 1–2. hafta

   Cleveland Clinic alt çene torusu alındıktan sonra rahatlığın bir iki hafta içinde belirgin biçimde artmaya başladığını yazıyor. Birkaç günden uzun süren şişlik olağan seyir değil.

3. 4. hafta civarı

   Cleveland Clinic tam iyileşmenin damak torusunda yaklaşık bir ay, alt çene torusunda dört haftaya kadar, büyük çıkıntılarda daha uzun sürebildiğini belirtiyor.

4. Protez ya da implant için

   Protezin ölçüsü ya da implantın planlanması genellikle bölge iyileştikten sonra yapılıyor. Zamanlamayı ameliyatı yapan ve protezi planlayan hekim birlikte belirler.

Torusların çoğu hiçbir işlem gerektirmiyor; kapsamı büyüten şey işlem gerekip gerekmediği ve şişliğin gerçekten torus olup olmadığı. Belirleyen kalemler şunlar:

İzlem mi, işlem mi

Sorun yapmayan torus yalnızca muayenelerde kontrol edilir; protezi ya da konuşmayı engelleyen torus cerrahi gerektirir.

Görüntüleme ve doku örneği

Torus gibi davranmayan sertlikte tomografi, MR ya da biyopsi ayrı kalemler.

Torusun büyüklüğü ve yeri

Damak torusu ile iki taraflı alt çene torusunun alınması farklı işlemler; büyük çıkıntılarda süre ve iyileşme uzuyor.

Protez planı

Torusun protez tasarımıyla yönetilmesi ile cerrahi olarak alınıp sonra protez yapılması farklı bir sıralama ve kapsam demek.