Diş hekimi korkusu ve sedasyonla implant

Diş hekimi korkusu hafif bir tedirginlikten, randevu gününü düşününce uykusuz kalmaya kadar geniş bir aralıkta görülüyor. Kaynağı çoğu zaman tek bir şey değil. En sık anlatılan üç sebep şunlar: geçmişte yaşanmış ağrılı bir deneyim, koltukta uzanmış hâlde kontrolü kaybetme hissi ve ağzın durumundan dolayı yargılanma korkusu. Bu üçünün de ayrı bir çözümü var ve hiçbiri 'korkmayın' demekle çözülmüyor.

Geçmişteki ağrılı deneyim, bugünün diş hekimliğiyle ilgili değil. Yıllar önce yeterince derin uyuşturulmamış bir işlem yaşadıysanız, beyniniz o deneyimi bugüne taşıyor. Bugün kullanılan yöntemlerde bölge önce yüzeyel bir jelle uyuşturuluyor, anestezik yavaş veriliyor ve uyuşmanın yeterliliği test edilerek işleme başlanıyor. Yani ağrı, üzerinde en çok kontrol sahibi olunan başlık.

Kontrol kaybı hissi ayrı bir konu ve çözümü teknik değil, düzenle ilgili. İşlemin baştan anlatılması, ne kadar süreceğinin söylenmesi ve bir el işareti üzerinde anlaşılması bu hissi belirgin biçimde azaltıyor: elinizi kaldırdığınızda işlem duruyor. Bu basit anlaşma, koltuğa uzanan kişiye kontrolün kendisinde olduğunu gösteriyor ve pek çok hastada sedasyona bile gerek bırakmıyor.

Üçüncüsü ve en az konuşulanı utanma. Uzun süre diş hekimine gitmemiş hastaların çoğu, ağzının hâlinden dolayı yargılanacağını düşünüyor ve bu düşünce ertelemeyi büyütüyor: ağız kötüleştikçe gitmek daha da zorlaşıyor. Şunu açıkça yazalım: bizim işimiz tam olarak bu tabloları çözmek. Yıllarca ertelemiş bir ağız bizim için olağan bir vaka ve kimseye geçmişiyle ilgili ders verilmiyor.

Sedasyon devreye bu basamaklar yetmediğinde ya da hasta baştan tercih ettiğinde giriyor. En sık karıştırılan konu şu: sedasyon uyutma değildir. Bilinciniz açıktır, sorulara cevap verirsiniz, nefesinizi kendiniz alırsınız; ama derin bir gevşeme hâlindesinizdir ve işlemi çoğunlukla hatırlamazsınız. Zaman algısı değişir; saatler süren bir işlem hastaya çok kısa gelir.

Genel anestezi ise tamamen ayrı bir uygulama: bilinç kapalıdır, solunum desteklenir ve anestezi uzmanı ile uygun donanım gerektirir. Diş tedavileri için nadiren tercih edilir ve belirli koşullarda gündeme gelir. 'Uyuyarak diş yaptırmak' diye anlatılan şeyin çoğu zaman kastettiği uygulama sedasyondur; ikisini karıştırmak, yanlış beklentiyle gelmeye yol açıyor.

Aşağıdaki ayrım, muayenede birlikte karar verilecek çerçeve. Sedasyon bir zorunluluk değil; bir seçenek.

Korkusu olan bir hastada süreç muayeneden değil, konuşmadan başlıyor.

1. 1

   Önce konuşma, sonra muayene

   İlk randevuda hiçbir işlem yapılmadan konuşulabilir. Neyden korktuğunuzu, geçmişte ne yaşadığınızı ve neyin sizi rahatlattığını anlatmak, planın ilk adımı. Koltuğa oturmadan yapılan bir görüşme talep etmek olağan bir istek.

2. 2

   İşlemin baştan anlatılması

   Ne yapılacağı, ne kadar süreceği, ne hissedeceğiniz ve hangi seslerin duyulacağı. Belirsizlik korkuyu büyüten en güçlü etken; anlatılmış bir işlem, anlatılmamış olandan çok daha kolay geçiyor.

3. 3

   El işareti üzerinde anlaşma

   Elinizi kaldırdığınızda işlem durur. Bu basit anlaşma kontrolü size veriyor ve tek başına pek çok hastada kaygıyı belirgin biçimde düşürüyor. Anlaşmaya uyulması da en az anlaşma kadar önemli.

4. 4

   Ağrının tamamen ortadan kaldırılması

   Bölge önce yüzeyel jelle uyuşturulur, anestezik yavaş verilir ve uyuşmanın yeterliliği test edilerek işleme başlanır. İşlem sırasında hissettiğiniz bir şey olursa söylersiniz ve doz tamamlanır. Ağrı, pazarlık edilecek bir konu değil.

5. 5

   Sedasyon planlanıyorsa hazırlık

   Tıbbi geçmişiniz ve ilaçlarınız değerlendirilir, aç kalma süresi söylenir ve refakatçi ayarlamanız istenir. Uygulama sırasında nabız ve oksijen düzeyiniz izlenir.

6. 6

   İşlem ve sonrası

   Sedasyon altında bilinciniz açıktır ama gevşemiş olursunuz; işlemi çoğunlukla hatırlamazsınız. Sonrasında dinlenme süresi verilir ve refakatçinizle evinize gidersiniz. O gün araç kullanmaz, önemli karar vermez ve alkol almazsınız.

Aşağıdakiler hafiften ileriye doğru sıralanıyor. Çoğu hastada üst basamaklara hiç gerek kalmıyor.

Aşağıdakiler hem sedasyonla ilgili gerçekleri hem ertelemenin bedelini içeriyor.

Etkinin geçme süresi kişiye ve kullanılan yönteme göre değişiyor; kurallar aynı.

1. İlk saatler

   Klinikte bir süre dinlenirsiniz ve durumunuz izlenir. Ayağa kalkarken baş dönmesi olabilir. Refakatçinizle evinize gidersiniz; toplu taşıma ya da tek başına yolculuk uygun değil.

2. İşlem günü

   Araç kullanmayın, makine kullanmayın, önemli karar vermeyin ve alkol almayın. O gün mümkünse yanınızda biri olsun. Cerrahi sonrası talimatlar ayrıca verilir ve yazılı olarak elinize geçer.

3. Ertesi gün

   Çoğu hastada etki tamamen geçmiş olur ve normal hayata dönülür. İşlemin kendisiyle ilgili iyileşme süreci ise ayrı ilerler; şişlik ve hassasiyet ilk günlerde beklenen bulgular.

4. Sonraki randevular

   İlk deneyim iyi geçtiğinde çoğu hasta sonraki işlemler için daha hafif bir yöntemi tercih edebiliyor. Bu, planın hedeflenen sonucu: korkunun zamanla küçülmesi.