Yıllardır dişsizim, implant olur mu?

Çene kemiği tek tip bir doku değil. Dışta, çeneyi yumurta kabuğu gibi saran sert ve yoğun bir tabaka var; buna kortikal kemik deniyor. İçte ise gözenekli, daha yumuşak bir doku bulunuyor: süngerimsi kemik. Diş kökleri esas olarak bu iç dokuda durur, dış tabaka ise çenenin taşıyıcı iskeletidir.

Diş kaybedildiğinde ya da protez kullanılmaya başlandığında süngerimsi kemik yük almayı bırakır ve zamanla azalır. Bu süreç ilk yıl hızlı ilerler, sonra yavaşlar ama durmaz; yıllar içinde birikerek belirgin bir hacme ulaşır. Yıllardır dişsiz olan birinde bu iç kemiğin büyük bölümünün erimiş olması sık görülen bir tablo.

Ama dış sert tabaka aynı şekilde davranmaz. Yoğun ve sıkı yapısı sayesinde erimeye çok daha dirençlidir; on yıllar süren dişsizlikte bile büyük ölçüde yerinde kalabilir. Bu yüzden "yıllardır dişsizim" cümlesiyle gelen iki hastanın çenesi birbirinden çok farklı çıkabilir; belirleyici olan geçen süre değil, o sürede dış tabakanın ne kadarının korunduğu.

"Çok geç" cevabının çoğu zaman nereden geldiğini de bu ayrım açıklıyor. Klasik implant süngerimsi kemiğe yerleşir ve çevresindeki dokuyla kaynaşması için belirli bir yükseklik ve genişlikte kemik ister. Yıllar içinde bu doku büyük ölçüde eridiyse klasik yöntemin aradığı hacim kalmamış olabilir; hastaya söylenen "olmaz" cevabı aslında bu ölçümün sonucu, çenenin tamamının sonucu değil.

Stratejik implant tam olarak buraya, dış sert tabakaya tutunacak açıyla yerleştirilir. Tutunmayı sağlayan şey aylarca kaynaşma beklemek değil, ilk günden var olan mekanik kilitlenme. Bu yüzden yıllardır dişsiz kalmış, klasik yöntemde "kemik yok" denilmiş pek çok vaka burada yeniden değerlendirilebiliyor; tek şart, dış tabakanın da hasar görmemiş olması.

Uzun süreli protez kullanımının kendi payı da var. Hareketli bir protez diş etinin üzerine oturur ama kök gibi kemiğin içine kuvvet iletmez; üstelik protezin bastığı bölgelerde zamanla düzensiz bir baskı oluşabilir. Sonuç, protez kullanan pek çok kişide yıllar içinde çene sırtının belirgin biçimde düzleşmesi. Bu, kemiğin daha da hızlı erimesi anlamına gelebilir ve dış tabakanın durumunu tomografiden önce tahmin etmeyi zorlaştırır.

Kaybedilen kemiğin bir de gözle görülmeyen etkisi var: çene, yüzün alt bölümünü de taşıyor. Uzun süredir dişsiz kalan bölgelerde dudak ve yanak desteğinin azalması yüzde çökme olarak dışa yansır. Bu değişim yıllar içinde sessizce ilerler, çoğu zaman fark edilmesi görünüm değişince ya da protez gevşeyince olur.

Burada anlatılan erimeyi, halk dilinde de kemik erimesi denen osteoporozla karıştırmamak gerekir. Osteoporoz bütün iskeleti etkileyen, yaşla ve hormonal değişimle ilişkili sistemik bir hastalıktır. Çenedeki bu erime ise yerel bir süreç; kaynağı diş kaybı ve protez kullanımı. Osteoporozu olmayan biri bile yıllar süren diş eksikliği yüzünden belirgin kemik kaybı yaşayabilir; osteoporozu olan birinde ise bu erime hızlanabilir. İkisi yine de aynı hastalık değildir.

Aşağıdaki ayrım tomografiden sonra netleşir. Sağdaki listede kendinizi görmeniz kapının kapandığı anlamına gelmiyor.

Bu sıralama tedavi değil, karar içindir.

1. 1

   Ne kadar süredir dişsiz olduğunuzu ve nasıl geçirdiğinizi anlatın

   Protez kullandınız mı, ne zamandır, ne sıklıkla takıyorsunuz; bu bilgiler erimenin hızını tahmin etmemize yardım eder.

2. 2

   Üç boyutlu tomografi

   Dış sert tabakanın nerede, ne kalınlıkta ve ne kadar sağlam olduğunu ancak bu görüntü gösterir; panoramik röntgen bunu göstermez.

3. 3

   Ağzın geri kalanı değerlendirilir

   Diş eti sağlığı, varsa kalan dişlerin durumu ve karşı çenenin kapanışı plana dahil edilir.

4. 4

   Genel sağlık ve ilaçlar konuşulur

   Sistemik hastalıklar ve düzenli kullanılan ilaçlar planlamayı ve sıralamayı etkiler.

5. 5

   Plan yazılı verilir

   Greft gerekip gerekmediği, kaç implant, hangi çeneye ve hangi takvimle yapılacağı yazılı paylaşılır; sizde uygun değilse bunu da aynı açıklıkla yazıyoruz.

Bu yolların genel karşılaştırmasını kemik yetersizliği rehberimizde anlattık; burada sizin durumunuza özgü soruya odaklanıyoruz: yıllar içinde dış tabaka da eridiyse hangi yol hâlâ açık kalır. Hangisinin size uygun olduğunu çenenizin kendi tablosu belirler.

Bunları hangi kliniğe giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz.

Aşağıdaki akış stratejik implant uygulanan hastalar için geçerli; greft yapılan bir planda süre daha uzun.

1. Üç klinik gün

   Tomografi, planlama, cerrahi ve final sabit dişlerin takılması bu üç güne sığar; klinikten sabit dişlerinizle ayrılıyorsunuz.

2. İlk haftalar

   Dudak ve yanak desteği aynı hafta belirgin biçimde artar, ama konuşma ve çiğnemenin yeni dişlere tam uyum sağlaması birkaç haftayı bulabilir.

3. İlk aylar

   Çiğneme yükü kademeli olarak artırılır; uzun süre dişsiz kalmış bir çenenin bu yüke alışması zaman ister.

4. Uzun dönem

   Kontrol takvimi ve üst yapının bakımı yazılı verilir; düzenli kontrol dış tabakanın korunmasını izlemenin tek yolu. Ara yüz temizliği ve yıllık görüntüleme, uzun süreli dişsizlikten gelen vakalarda özellikle önemli; çünkü kemik burada daha ince başlamış oluyor.