Sabit dişle ne yiyebilirim?

Doğal dişin kökü ile kemik arasında periodontal ligament denen bir bağ dokusu bulunur. Bu doku yalnızca yastık görevi görmez; içinde basıncı algılayan sinir uçları taşır. Sert bir şeye ısırdığınızda 'fazla geldi' diye kuvveti azaltmanızı sağlayan şey odur. İmplantta bu ligament yoktur; implant doğrudan kemiğe temas eder. Sonuç şu: implantla ısırırken ne kadar kuvvet uyguladığınızı doğal dişteki kadar iyi hissetmezsiniz.

Bu, tehlikeli bir durum değil ama listedeki maddelerin çoğunun sebebi. Zeytin çekirdeğine ya da sert bir kabuğa doğal dişle ısırdığınızda vücut bir uyarı verir ve durursunuz. İmplantta o uyarı zayıf gelir; kuvvet üst yapıya, vidalara ve implantın çevresindeki kemiğe olduğu gibi aktarılır. Bu yüzden kısıtın sebebi, geri bildirimin azalması.

İkinci sebep üst yapının kendisi. Köprü, seramikten, zirkonyumdan ya da akrilik dişlerden yapılır ve bunların hepsi belirli bir kuvvetin üstünde kırılabilir. Kırılan şey implant değil, üstündeki dişlerdir; onarımı mümkün olsa da randevu, zaman ve bazen laboratuvar süreci demektir. Buz kırmak ve sert çekirdek ısırmak listede tam olarak bu yüzden.

İyi haber, listenin geri kalanının açılması. Hareketli protez kullanan hastaların yıllardır bıraktığı şeyler geri geliyor: elmayı ısırarak yemek, ekmek kabuğunu koparmak, mısır, et, salata. Damak kapalı olmadığı için tat ve sıcaklık algısı da geri geliyor; hastaların en çok dile getirdiği kazanç çoğu zaman lezzet oluyor, çiğneme değil.

İlk haftalardaki kısıt tamamen ayrı bir konu ve geçici. O dönemde yumuşak beslenmenin sebebi implantların dayanıksız olması ya da dişlerin geçici olması değil; üçüncü gün takılan dişler final dişlerdir. Sebep, diş etinin ve implantların çevresindeki kemiğin iyileşmesi. Bu dönem sonunda beslenme kademeli olarak açılır ve çoğu hasta normale döner.

Son olarak lekelenme. Kahve, çay, sigara ve koyu renkli yiyecekler üst yapının yüzeyinde renk değişimi yapabilir; akrilik yüzeyler seramiğe göre daha yatkındır. Doğal diş gibi beyazlatma yapılamadığı için burada çözüm düzenli profesyonel temizlik ve günlük bakım. Bu durum malzemenin yapısından kaynaklanıyor.

Aşağıdaki ayrım iyileşme tamamlandıktan sonrası için geçerli. İlk haftalar ayrı bir dönem ve o kısıtlar geçici.

Aşağıdaki akış çoğu hastada böyle ilerliyor. Aceleye getirmemek gerekiyor; iyileşme döneminde zorlanan bir bölge, kazanılan birkaç günün karşılığı olmuyor.

1. 1

   İlk günler: yumuşak ve ılık

   Çorba, yoğurt, püre, iyi pişmiş sebzeler. Çok sıcak yiyecek şişliği artırır; çok soğuk rahatsızlık verebilir. Çiğneme mümkün olduğunca ön bölgeye yüklenmeden iki yana dengeli dağıtılır.

2. 2

   İlk hafta: kaşıkla yenen her şey

   Makarna, yumurta, kıyma, iyi pişmiş tavuk. Amaç beslenmeyi bozmadan çiğnemeyi az tutmak. Bu dönemde protein alımını düşürmemek iyileşme açısından önemli.

3. 3

   İkinci ve üçüncü hafta: kademeli açılma

   Daha dirençli gıdalar denenmeye başlanır. Her yeni yiyecekte küçük lokmalarla ve arka dişlerle çiğneyerek başlamak mantıklı. Rahatsızlık veren bir şey varsa geri adım atılır.

4. 4

   Birinci aydan sonra: normale dönüş

   Çoğu hastada beslenme büyük ölçüde normale döner. Kalan tek kısıt kalıcı listedeki birkaç madde. Bu noktada asıl mesele yeni bir alışkanlık kurmak: dişle bir şey açmamak.

5. 5

   Kontrollerde ısırmanın gözden geçirilmesi

   Çiğnerken fark ettiğiniz şeyleri kontrollerde söyleyin; belirli bir yiyecekte tekrarlayan rahatsızlık çoğu zaman ısırma ayarıyla çözülür. Sonradan takılacak başka bir köprü olmadığı için liste bu aşamada değişmez: buz, çekirdek ve kemik listede kalır.

6. 6

   Uzun vadede: alışkanlığın yerleşmesi

   Hastaların çoğu birkaç ay içinde bu maddeleri düşünmeden uyguluyor; kalıcı kısıt, birkaç refleksin değişmesinden ibaret.

Birkaç basit alışkanlık kısıt listesini kısaltıyor. En çok işe yarayanlar şunlar.

Aşağıdakiler kliniğe en sık kırık şikâyetiyle gelinen sebepler. Hepsi önlenebilir.

Çiğneme kuvveti hemen değil kademeli olarak geri geliyor; kaslar da yeni düzene alışıyor.

1. İlk hafta

   Çiğneme bilinçli ve dikkatli olur. Bu dönemde kuvvet düşük tutulur; amaç dokunun rahat iyileşmesi. Beslenmenin çeşitliliğini korumak, kıvamını yumuşatarak sağlanır.

2. İlk ay

   Çiğneme kuvveti belirgin biçimde artar ve çoğu yiyecek listeye girer. Çene kasları uzun süredir hareketli protez ya da eksik dişlerle çalışıyorsa, bu kasların güçlenmesi biraz zaman alır.

3. Üç ay civarı

   Çoğu hasta beslenmesinin normale döndüğünü söylüyor. Bu dönemde alışkanlıklar da yerleşmiş oluyor: sertleri ayırmak, dişle bir şey açmamak.

4. Uzun vade

   İyileşme tamamlandığında kalan kısıt kısa bir liste hâline gelir ve günlük hayatı sınırlamaz. Düzenli kontroller ve planlandıysa gece plağı bu düzeni korur.

Beslenmeyle ilgili kalemler doğrudan bir ücret oluşturmuyor; ama alışkanlıkların uzun vadeli maliyete etkisi büyük. Kalemler şunlar:

Üst yapı onarımları

Kırılan bir diş ya da çatlayan bir bölüm onarım gerektirir. Sıklığı doğrudan alışkanlıklara bağlı; sertleri ayırma alışkanlığı olan hastalarda bu kalem neredeyse hiç doğmuyor.

Gece koruyucu plak

Diş sıkan hastalar için küçük bir yatırım. Karşılığında hem üst yapıyı hem vidaları koruyor; onarım maliyetlerinin çoğunu baştan önlüyor.

Profesyonel temizlik

Yılda bir ya da riskli gruplarda altı ayda bir. Hem lekelenmeyi yönetiyor hem implant çevresindeki dokuyu kontrol altında tutuyor.

Üst yapının malzemesi

Onarılabilirlik malzemeye göre değişiyor. Bazı tasarımlarda kırılan tek bir diş yerine konabiliyor; bazılarında bölümün tamamı yenileniyor. Bu, malzeme seçilirken konuşulması gereken bir ayrıntı.