Czy zapalenie zatok może powodować ból zębów?

W tylnej części szczęki, tuż nad korzeniami górnych zębów trzonowych i przedtrzonowych, znajduje się wypełniona powietrzem przestrzeń zwana zatoką szczękową. Kość między tą przestrzenią a korzeniami bywa u niektórych osób bardzo cienka. Ta bliskość tłumaczy, dlaczego ból zatok i ból zębów tak często się myli.

Gdy błona wyściełająca zatokę jest objęta zapaleniem, czyli puchnie po przeziębieniu, grypie lub alergii, obrzęknięta tkanka uciska zakończenia nerwowe wokół wierzchołków korzeni leżących tuż pod nią. Mózg odczytuje ten ucisk jako ból zęba, choć źródłem jest nie ząb, tylko zatoka nad nim.

Pierwszą wskazówką jest to, ile zębów boli. Ból zatokowy obejmuje zwykle kilka górnych zębów bocznych naraz po tej samej stronie i jest tępy, rozlany. Przy bólu zębowym test na zimno albo opukiwanie daje ostrą, powtarzalną reakcję w jednym zębie, a zęby sąsiednie pozostają spokojne.

Drugą wskazówką jest to, co zmienia ból. Ból zatokowy wyraźnie nasila się przy pochylaniu się do przodu, spuszczaniu głowy w dół lub w pozycji leżącej; wynika to ze zmiany ciśnienia w zatoce pod wpływem grawitacji. Ból zębowy zmienia się natomiast nie z pozycją, tylko pod wpływem zimna, słodyczy lub nagryzania.

Trzecią wskazówką są objawy towarzyszące. Zapalenie zatok pojawia się zwykle po przeziębieniu lub grypie; towarzyszą mu zatkany nos, gęsta, zabarwiona wydzielina, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, a czasem nieprzyjemny zapach z ust. Przy bólu pochodzącym z zęba żaden z tych objawów nie występuje; jeśli na dziąśle jest obrzęk lub wysięk, źródłem jest po prostu ząb.

Kierunek odwrotny również istnieje: nazywa się to zębopochodnym zapaleniem zatok. Głęboka próchnica, która dotarła do miazgi, nieudane leczenie kanałowe albo zaawansowana choroba przyzębia mogą przekroczyć cienką blaszkę kostną przy wierzchołku korzenia górnego zęba trzonowego i zakazić zatokę. Od zwykłego zapalenia zatok odróżnia je zwykle jednostronność i to, że nie mija mimo standardowego leczenia; dopóki źródło tkwi w zębie, zapalenie zatok również trwa.

Ta bliskość ma osobne znaczenie dla implantów w szczęce. Gdy górnego zęba bocznego długo brakuje, dno zatoki z czasem obniża się, a kość pod nim jeszcze bardziej się przerzedza. Dlatego przy planowaniu implantów w szczęce jedną z pierwszych rzeczy, które się ocenia, jest stan dna zatoki; u części pacjentów potrzebne jest podniesienie dna zatoki (sinus lift), u innych inne umiejscowienie implantu, oparte na zewnętrznej, twardej warstwie kości, w ogóle tego kroku nie wymaga.

Te dwie listy nie przesądzają o rozpoznaniu, tylko wskazują pierwszy kierunek. Ostateczne rozróżnienie daje badanie, a w razie potrzeby diagnostyka obrazowa.

Chodzi o to, by trafić do właściwego lekarza we właściwym czasie; przy bólu zatokowym leczenie zęba, a przy bólu zębowym leczenie zatok nic nie da.

1. 1

   Zbieramy wywiad

   Pierwsze rozróżnienie dają odpowiedzi na pytania, czy ból zaczął się po przeziębieniu, ilu zębów dotyczy i czy zmienia się z pozycją ciała.

2. 2

   Badamy zęby po kolei

   Testem na zimno, lekkim opukiwaniem i testem nagryzania sprawdzamy, czy ból pojawia się w jednym konkretnym zębie, czy w kilku naraz.

3. 3

   Oceniamy nos i reakcję na pochylenie

   To, czy ból nasila się po pochyleniu głowy do przodu i czy towarzyszy mu zatkany nos, wzmacnia albo osłabia podejrzenie zatok.

4. 4

   Oglądamy dno zatoki na zdjęciu RTG lub w tomografii

   Diagnostyka obrazowa pokazuje grubość dna zatoki, ewentualny płyn lub pogrubienie błony w zatoce oraz związek z wierzchołkiem korzenia zęba.

5. 5

   Kierujemy zależnie od źródła

   Jeśli źródłem jest zatoka, kierujemy do laryngologa; jeśli ząb, leczenie rozpoczynamy sami. W zębopochodnym zapaleniu zatok najpierw leczy się ząb.

Ta dolegliwość nie ma jednego leczenia; postępowanie zależy od tego, czy źródłem jest zatoka, czy ząb.

Piszemy o tym nie po to, by cię straszyć, tylko po to, by pomóc ci trafić do właściwego lekarza.

Czas zależy od źródła. Poniższy harmonogram to realistyczny przebieg najczęstszych sytuacji.

1. Pierwszy tydzień

   Przy zwykłym wirusowym zapaleniu zatok odpoczynek, płukanie nosa i łagodzenie objawów sprawiają, że dolegliwości zaczynają słabnąć.

2. Trzy tygodnie

   Jeśli do tego czasu zapalenie zatok samo nie ustąpiło, zaleca się wizytę u lekarza.

3. Cztery tygodnie

   Większość ostrych zapaleń zatok w tym czasie całkowicie mija. Dolegliwości trwające dłużej ocenia się jako przewlekłe zapalenie zatok.

4. Jeśli źródłem jest ząb

   Objawy zapalenia zatok wracają raz po raz, dopóki ząb nie zostanie wyleczony; po leczeniu zęba w ciągu kilku dni następuje wyraźna ulga.

Na tej stronie nie podajemy jednej kwoty, bo jeśli źródłem jest zatoka, sprawa należy do laryngologa, a jeśli ząb, do dentysty, i zakres od początku jest zupełnie inny. Cenę wyznaczają następujące elementy:

Czy źródłem jest ząb, czy zatoka

Leczenie zatok oraz leczenie kanałowe lub ekstrakcja to zupełnie różne zabiegi i dziedziny różnych lekarzy.

Zakres diagnostyki obrazowej

W części przypadków wystarcza pantomogram; do dokładnej oceny grubości dna zatoki może być potrzebna tomografia.

Rodzaj potrzebnego leczenia zęba

W zębopochodnym zapaleniu zatok leczenie kanałowe oraz ekstrakcja z implantem to różne zakresy.

Czy potrzebne jest skierowanie do laryngologa

Jeśli źródłem jest zatoka, potrzebne jest skierowanie do innej specjalności i osobna ocena na miejscu.