Yüzde seğirme: ne zaman zararsızdır, ne zaman hemifasiyal spazmdır?

Seğirme, bir kasın ya da kas lifi grubunun istemsiz kasılması. Cleveland Clinic göz ve yüz çevresindeki seğirmeleri dört türe ayırıyor. En sık olanı miyokimi: özellikle alt göz kapağında küçük, yavaş, düzenli atımlar; genellikle kısa sürüyor. Fasikülasyon kapakta ya da göz çevresinde kısa ve hızlı bir sıçrama gibi hissediliyor ve çabuk geçiyor. Blefarospazmda göz kapakları kişiyi göz kırpmaya ya da gözünü kapatmaya zorlayacak kadar güçlü kasılıyor; tek gözde ya da iki gözde birden olabiliyor. Hemifasiyal spazm ise yüzün yalnızca bir tarafındaki kasları tutuyor, genellikle göz kapağında başlıyor ve zamanla o tarafın bütününe yayılıyor.

Zararsız seğirmenin tetikleyicileri çoğunlukla günlük hayattan. Cleveland Clinic stres ve kaygıyı, uykusuzluğu, kafein ve nikotin gibi uyarıcıları, ilaçların yan etkisini, karanlıktan ani parlak ışığa çıkmayı, göz yorgunluğunu ve aşırı fiziksel yorgunluğu en sık nedenler arasında sayıyor; çoğu zaman bunların birkaçının birlikte rol oynadığını, en sık seğirme türlerinin zararsız olduğunu ve kendiliğinden geçtiğini yazıyor. Yeni bir ilaca başladıktan sonra seğirme sıklaştıysa bunu hekiminize söylemeniz öneriliyor.

Evde yapabileceğiniz basit bir ayrım var: bir hafta boyunca seğirmeyi gözlemleyin ve şu soruları yanıtlayın. Yalnızca göz kapağında mı, yoksa yanak ya da ağız köşesi de birlikte mi kasılıyor? Tek tarafta mı, iki gözde birden mi? Uyurken partneriniz yüzünüzde kasılma görmüş mü? Kafeini azaltıp iyi uyuduğunuz günlerde azalıyor mu? Yalnız kapakta, gelip geçen ve tetikleyiciyle değişen seğirme miyokimiye uyuyor. Yanağa ve ağza yayılan, tek taraflı, uykuda da süren seğirme hemifasiyal spazma uyuyor. Gözü zorla kapatan, göz çevresinde kalan güçlü kasılmalar ise blefarospazmı düşündürüyor. Bir dakikalık bir telefon videosu hekimin ayrım yapmasını çok kolaylaştırır.

Hemifasiyal spazmın nedeni çoğunlukla mekanik. MSD Manuals bu tabloyu yüz sinirinden kaynaklanan tekrarlayıcı istemsiz uyarılar nedeniyle yüz kaslarının tek taraflı, ağrısız ve eş zamanlı kasılması olarak tanımlıyor ve genellikle yüz sinirine nabız gibi atarak bası yapan bir damardan kaynaklandığını yazıyor. Kasılmalar çoğunlukla göz kapağında başlıyor, sonra yanağa ve ağza yayılıyor; başta ara ara olurken zamanla neredeyse sürekli hâle gelebiliyor. Cleveland Clinic hastalığın genellikle 40'lı ve 60'lı yaşlar arasında başladığını, seyrek görüldüğünü ve kadınlarda erkeklere göre iki kat sık olduğunu ekliyor.

Cleveland Clinic hemifasiyal spazmın kendine özgü bazı ayrıntılarını da sayıyor: gözün istemsiz kapanması, kaşın istemsiz kalkması, ağzın bir yana çekilmesi, kulakta tıklama sesi ve kasılmaların uykuda da sürmesi. Stres, yorgunluk, yemek yeme ve kaygı belirtileri artırabiliyor. Spazmlar ağrı yapmıyor; bu yönüyle yüzde elektrik çarpması gibi ağrı yapan trigeminal nevraljiden ayrılıyor. MSD iki hastalığın benzer bir damar bası mekanizmasını paylaştığını, bu yüzden bazı ilaçların ve ameliyatın her ikisinde kullanıldığını belirtiyor.

Daha az sıklıkla seğirme başka bir hastalığın sonucu. Cleveland Clinic ikincil hemifasiyal spazmın nedenleri arasında yüz siniri yakınındaki yaralanmaları, Bell felcini, multipl skleroz ya da inme gibi beyin sapı hasarlarını, beyin damarlarındaki anevrizma gibi yapısal sorunları, orta kulak ve kulak arkası kemiği iltihabını ve kulak önündeki tükürük bezinin tümörlerini sayıyor. Bu yüzden hemifasiyal spazmda manyetik rezonans hem bası yapan damarı göstermek hem de bu nedenleri dışlamak için isteniyor. MSD, odaksal epileptik nöbetlerin, blefarospazmın ve tiklerin de benzer görünebildiğini ve ayrımda göz önünde tutulması gerektiğini yazıyor.

Bell felcinden sonra görülen istemsiz hareketler ayrı bir tablo. MSD, iyileşen yüz siniri liflerinin yanlış kaslara yönelebildiğini, bunun sonucunda göz kırparken ağız köşesinin oynaması gibi istemsiz eş hareketlerin (sinkinezi) ya da yemek yerken gözün sulanmasının ortaya çıkabildiğini yazıyor. Bu kişiler bunu seğirme olarak tarif edebiliyor. Geçmişte yüz felci geçirdiyseniz hekiminize mutlaka söyleyin.

Diş hekimini ilgilendiren taraf çene kasları. Yarım çiğneme kası spazmı (hemimastikatör spazm), yüz siniri yerine çiğneme kaslarını çalıştıran sinirle ilgili, seyrek görülen bir hastalık: tek taraftaki çene kapatıcı kaslarda ani kasılmalar ya da seğirmeler yapıyor. 57 yayındaki 117 olguyu toplayan bir derlemede en sık tutulan kas çiğneme kası (masseter, yüzde 97,4), ardından şakak kası (yüzde 47,9) olmuş; olguların bir bölümünde ciltte sertleşme ya da yüz yarısında doku kaybı eşlik ediyormuş. Aynı yazarın derlemesi bu tür hareket bozukluklarının hastaların çoğunun önce diş hekimine ya da ağız cerrahına başvurduğunu ve bunların diş sıkma ya da çene eklemi bozukluğu tanısı alabildiğini belirtiyor. Uykuda da süren, tek taraflı, nöbet gibi gelen çene kasılmalarında bu olasılık akla gelmeli.

İki liste tanı koymak için değil, hekime gidip gitmemeye ve ne kadar hızlı gideceğinize karar vermek için. İlk listedeki tablolar çoğunlukla kendiliğinden geçer; ikinci listeden bir madde varsa hekime görünün.

Sıra bilinçli olarak en tehlikeli olasılıktan başlıyor, sonra en sık ve zararsız nedenlere, en son hekim değerlendirmesine iniyor.

1. 1

   Acil işaretleri kontrol edin

   Seğirmeyle birlikte yüzün bir tarafı aniden düştüyse, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği ya da kasılmanın kola veya bacağa yayılması varsa 112'yi arayın. Bir ya da iki gözde ani görme kaybı ya da bulanıklık varsa bu da inme işareti olabilir; 112'yi arayın ve kendiniz araç kullanmayın. Belirtiler kısa sürede geçse bile aynı yol geçerli.

2. 2

   Tetikleyicileri azaltın

   Bir iki hafta boyunca kafeini ve nikotini azaltın, uyku düzeninizi toparlayın, ekran başında düzenli ara verin. Cleveland Clinic miyokiminin bu katkıda bulunan etkenler düzeltildiğinde genellikle geçtiğini yazıyor.

3. 3

   Gözlem ve video

   Seğirmenin nerede başladığını, nereye yayıldığını, ne sıklıkla olduğunu ve uykuda sürüp sürmediğini not edin. Kasılma sırasında telefonla kısa bir video çekin; muayene anında seğirme olmayabilir.

4. 4

   Hekim muayenesi

   Seğirme sürüyor, yayılıyor ya da sizi kaygılandırıyorsa aile hekimine ya da nörolojiye başvurun. Cleveland Clinic hemifasiyal spazmda hekimin fizik ve nörolojik muayene yaptığını, gerektiğinde ayrım için kas elektrisini ölçen elektromiyografi (EMG) istediğini yazıyor.

5. 5

   Manyetik rezonans

   Hemifasiyal spazmda beyin manyetik rezonansı hem yüz sinirine bası yapan damarı göstermek hem de tümör, multipl skleroz ya da damar anomalisi gibi ikincil nedenleri dışlamak için çekiliyor. MSD bası yapan damarın sıklıkla manyetik rezonansta görüldüğünü, ama tanının sonuçta muayeneyle konduğunu yazıyor.

6. 6

   Botulinum toksini

   MSD hemifasiyal spazmda en etkili tedavinin kasılan kaslara botulinum toksini iğnesi olduğunu yazıyor. Cleveland Clinic etkinin iğneden 3–6 gün sonra başladığını ve genellikle 3–4 ay sürdüğünü, bu yüzden iğnenin düzenli tekrarlandığını belirtiyor. Cochrane derlemesi plaseboyla karşılaştıran randomize çalışma bulamamış; gözlemsel veriler ise belirtilerde güçlü bir düzelme ve olumlu bir güvenlik profili gösteriyor.

7. 7

   İlaçlar ve ameliyat

   İğne istemeyen ya da yanıt vermeyen kişilerde nöbet ilaçları, kas gevşeticiler ve bazı başka ilaçlar deneniyor; Cleveland Clinic bunların herkeste işe yaramadığını ve uzun kullanımda uyku hâli ve yorgunluk yapabildiğini yazıyor. Kalıcı çözüm, sinire bası yapan damarın sinirden ayrıldığı mikrovasküler dekompresyon ameliyatı; ağır vakalarda ve iğne işe yaramadığında öneriliyor.

Yüzde istemsiz hareket yapan ve seğirmeyle karışabilen tablolar. Ayrımı muayene, video ve gerekirse görüntüleme ile elektromiyografi yapıyor.

Aşağıdakiler bu tabloda sık görülen yanlış kararlar ve bedelleri.

Seyir türe göre çok farklı. Aşağıdaki akış zararsız kapak seğirmesinden hemifasiyal spazm tedavisine kadar olağan beklentileri özetliyor.

1. Zararsız kapak seğirmesi

   Cleveland Clinic miyokimi atımlarının çoğunlukla saniyeler ya da dakikalar sürdüğünü, çoğu vakanın tedavisiz olarak günler ya da haftalar içinde geçtiğini, birkaç haftada geçmeyen ya da hayatı aksatan seğirmede göz hekimine ya da aile hekimine başvurulmasını öneriyor.

2. Hemifasiyal spazm, tedavisiz

   Cleveland Clinic spazmların zamanla kötüleşip yüzde daha fazla kası tutma eğiliminde olduğunu, bazı kişilerde neredeyse sürekli hâle gelebildiğini yazıyor.

3. Botulinum toksini sonrası ilk hafta

   Etki 3–6 günde başlıyor. Cleveland Clinic gözde tahriş, göz kapağında düşme ve geçici yüz güçsüzlüğünü olası yan etkiler arasında sayıyor.

4. 3–4 ay

   Etki azalıyor ve iğne tekrarlanıyor. Doz ve iğne yerleri yanıta göre ayarlanabiliyor.

5. Ameliyat sonrası

   Cleveland Clinic başarılı bir mikrovasküler dekompresyonun hastalığı sona erdirdiğini, buna karşılık geçici ya da kalıcı yüz felci, işitme kaybı ve beyin omurilik sıvısı sızıntısı gibi riskleri olduğunu yazıyor.

Burada rakam vermiyoruz, çünkü kapsam seğirmenin türüne göre çok değişiyor. Zararsız kapak seğirmesi çoğunlukla hiçbir tedavi gerektirmiyor. Hemifasiyal spazmda kapsamı belirleyen kalemler:

Görüntüleme ve testler

Beyin manyetik rezonansı ve gerektiğinde elektromiyografi.

Tedavi türü

Botulinum toksini düzenli aralıklarla tekrarlanan bir tedavi; ilaç tedavisi süreklilik istiyor; ameliyat ise tek seferlik ama hastane yatışı gerektiren bir işlem.

Tutulan kas sayısı

Spazm yüzde ne kadar çok kası tutuyorsa iğne yapılan nokta sayısı ve doz o kadar artıyor.

Altta yatan neden

İkincil hemifasiyal spazmda tümör, kulak hastalığı ya da beyin sapı hastalığının kendi tedavisi kapsama ekleniyor.