Dişi kurtarmaya çalışmak mı, çekip implant mı?

Bu iki cümle birbirine benziyor ama farklı sorulara cevap veriyor. "Kurtarılabilir mi" teknik bir soru: elimizdeki yöntemlerle bu diş bugün ayağa kaldırılabilir mi. "Kurtarmaya değer mi" başka bir şey soruyor: o kurtarma size kaç yıl kazandırır, bu süre içinde kaç kez daha müdahale gerekir ve başarısız olduğunda geriye ne kalır. Bir dişin ilk soruya "evet", ikincisine "pek değil" cevabı vermesi sık karşılaştığımız bir durum.

Kararı altı ölçüt belirliyor. Birincisi diş eti seviyesinin üstünde ne kadar sağlam doku kaldığı; yeni bir kaplamanın tutunacağı duvar yoksa restorasyon kısa ömürlü olur. İkincisi kökün bütünlüğü: kökte boyuna bir çatlak varsa bakteri için kapatılamayan bir yol açılır ve hiçbir tedavi onu kapatmaz. Üçüncüsü kemik desteği, yani kökü tutan kemiğin ne kadarının hâlâ yerinde durduğu.

Dördüncüsü çoğu zaman atlanıyor: dişin ağızda ne iş yaptığı. Karşısında çiğneyecek diş kalmamış bir azı neredeyse hiç yük taşımıyordur; onu yerinde tutmak için zorlu bir cerrahiye girmenin karşılığı düşük. Aynı diş bir köprünün ayağıysa ya da ön bölgedeyse hesap değişir. Beşincisi tedavi geçmişi: defalarca açılıp kapatılmış bir dişte yeni bir denemenin beklentisi ilkindeki kadar yüksek olmuyor. Altıncısı maliyetin zaman boyutu; bugün ucuz görünen işlem, iki yıl sonra çekim ve kaybedilen kemiğin yerine konmasıyla birleştiğinde toplamı baştan doğru kararın üstüne çıkarabiliyor.

Bir dişi ağzın geri kalanından ayrı düşünmek de karar hatası doğuruyor. Tek sorunlu diş varsa hesap sade. Ama beş altı dişin durumu şüpheliyse her birini sırayla kurtarmaya çalışmak sizi yıllara yayılan bir tamirat zincirine sokabilir; her halkasında biraz daha kemik, biraz daha zaman gidiyor. Böyle bir tabloda soru "bu diş kurtulur mu" değil, "bu ağzın önümüzdeki on yıl için planı ne" oluyor.

Aşağıdaki ayrım muayene ve tomografiden sonra netleşiyor. Sağdaki listede kendinizi görmeniz dişin hemen çekileceği anlamına gelmiyor; yalnızca kurtarma denemesinden beklenecek şeyin küçüldüğünü gösteriyor.

Bu sıralama tedavi değil, tanı içindir. Sonunda elinizde hangi yolun sizin ağzınız için gerçekçi olduğu ve neden öyle olduğu bulunur; kararı sizin yerinize vermiyoruz, veriyi ortaya koyuyoruz.

1. 1

   Röntgeninizi gönderin

   Elinizde panoramik röntgen ya da tomografi varsa formdan gönderin. Görüntüyü tedaviyi yapacak hekim okur ve hangi seçeneklerin masada olduğunu 24 saat içinde yazarız. Bu adım için gelmenize gerek yok.

2. 2

   Muayene ve dişin geçmişi

   Kalan sağlam duvarları, dişin hareketliliğini ve diş eti cebinin derinliğini değerlendiriyoruz. Aynı anda bu dişin kaç kez tedavi gördüğünü konuşuyoruz: tekrarlayan bir şikâyet, ilk kez çıkan bir ağrıdan farklı okunur.

3. 3

   Üç boyutlu görüntüleme

   Konik ışınlı tomografi, kök çatlaklarını ve kemik kaybının sınırını düz röntgenden çok daha iyi gösteriyor; yine de ince çatlaklar her zaman görüntüye yansımayabiliyor. Karar çoğunlukla burada netleşiyor. Bulgular düz röntgenle netleşmiyorsa, tomografi görmeden verilen kurtarma ya da çekim kararı eksik veriye dayanıyor demektir.

4. 4

   Tek dişe değil, bütün ağza bakarız

   Sorunlu dişin komşularını, karşıt dişlerini ve varsa eski köprülerinizi birlikte okuyoruz. Bir dişi kurtarmanın diğerlerinin planını nasıl etkilediğini görmeden verilen karar, çoğu zaman iki yıl sonra yeniden açılıyor.

5. 5

   Seçenekleri açık açık konuşuruz

   Her yolun neyi çözdüğünü, kaç ziyaret gerektirdiğini, başarısız olursa geriye ne kaldığını ve zaman içindeki toplam yükünü anlatıyoruz. Durumunuz protokolümüze uygun değilse bunu da söylüyoruz.

Bu yolların hiçbiri diğerinden mutlak olarak üstün değil; üstünlük ağzın durumuna göre değişiyor. Doğru sıralama en az müdahaleli olandan başlar, çünkü o basamak başarısız olduğunda diğerleri hâlâ masada durur.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz. Bir hekim bunları kendiliğinden anlatmıyorsa siz sorun.

İki yolun iyileşmesi birbirine benzemiyor. Dişi yerinde tutan tedavilerde toparlanma genellikle birkaç gün sürüyor. Aşağıdaki akış çekim ve tam ağız sabit çözüm seçildiğinde geçerli.

1. Üç klinik günü

   Birinci gün planlama ve gerekiyorsa çekimler, ikinci gün implantların yerleştirilmesi, üçüncü gün sabit dişlerinizin takılması. Bu süreyi dişsiz geçirmiyorsunuz; çekimle sabit dişlerin takılması arasındaki iki gün için geçici bir çözüm planlıyoruz.

2. İlk hafta

   Bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan; genellikle üçüncü günden sonra geriliyor. Soğuk uygulama ve verdiğimiz ilaçlar yeterli oluyor. Bu dönemde yumuşak beslenmenizi ve bölgeyi nazikçe temizlemenizi istiyoruz.

3. İlk üç ay

   Doku iyileşmesi bu dönemde tamamlanıyor. Sabit dişleriniz baştan takılı olduğu için günlük hayatınız sürüyor; yalnızca sert ve yapışkan yiyeceklerde dikkatli olmanızı istiyoruz. Ara kontrolleri uzaktan da yapabiliyoruz.

4. Uzun vade

   Bakım doğal dişten çok farklı değil: düzenli fırçalama, ara yüz temizliği ve yıllık kontrol. Sigara ve kontrolsüz kan şekeri iyileşmeyi olumsuz etkiliyor; ikisini de baştan konuşuyoruz.