İmplant üstü diş: akrilik mi, zirkonyum mu, porselen mi?

Önce iki kavramı ayıralım, çünkü günlük dilde karışıyorlar. İmplant kemiğin içindeki vidadır; üstüne takılan diş ya da köprüye üst yapı denir. 'İmplant mı, zirkonyum mu' sorusu bu yüzden iki farklı katmanı karşılaştırır: zirkonyum bir diş malzemesidir ve implantın üstüne de, kendi dişinizin üstüne de takılabilir. Bu sayfanın konusu yalnızca üst katman, yani implantın üstüne gelen dişin neyden yapılacağı.

Akrilik dişler, tam ağız köprülerde metal ya da titanyum bir çubuğun üzerine dizilir; halk arasında buna hibrit protez de denir. Hafiftir, darbeyi bir miktar sönümler ve bir diş kırıldığında çoğu zaman köprünün tamamını yenilemeden onarılabilir. Karşılığında seramikten yumuşaktır: yıllar içinde aşınır, renk alır ve dişlerin yenilenmesi gerekebilir. Metal destekli porselen köprülerle karşılaştıran bir sistematik inceleme, akrilik köprülerde aşınma ve kaplama kırığının yanında implant çevresi iltihabının da daha sık bildirildiğini, implant ya da köprü kaybında ise anlamlı fark olmadığını buldu.

Metal destekli porselen, metal bir altyapının üzerine porselen işlenerek yapılır ve implant üstü köprülerde en uzun süredir kullanılan yoldur. Çok üyeli implant köprülerini inceleyen bir sistematik inceleme bu malzemeyi hâlâ referans seçenek olarak tanımlıyor. En sık sorunu porselenin kırılması ya da kenarından ufalanması; tam ağız köprülerde bu sorunun yıllar içinde biriktiği ve bakım gerektirebildiği bildiriliyor. Diş eti inceyse metal altyapı gri bir gölge olarak görünebilir.

Zirkonyum iki farklı biçimde kullanılıyor ve aradaki fark önemli. Birincisinde zirkonyum altyapının üstüne porselen işlenir; burada da zayıf nokta porselen katmanıdır ve incelemeler bu köprülerde ufalanmanın belirgin bir sorun olduğunu gösteriyor. İkincisinde diş tek blok, yani monolitik zirkonyumdan frezelenir ve üstünde kırılacak ayrı bir katman kalmaz. Tek diş kronlarında tek blok kronların katmanlı kronlara göre anlamlı biçimde daha az ufalandığı bildiriliyor. Tam ağız köprülerde kısa dönem sonuçlar olumlu, ama uzun dönem veri henüz sınırlı.

Tek blok zirkonyumun sertliği hem avantaj hem dikkat noktası. Kırılmaya dayanıklıdır, ama esnemez ve darbeyi sönümlemez; yük doğrudan implantlara ve karşı çeneye aktarılır. Karşı çenede kendi dişleriniz varsa yüzeyin iyi cilalanması ve kapanışın hassas ayarlanması bu yüzden önemli. Estetik açıdan tek blok zirkonyum, katmanlı seramik kadar ışık geçirmeyebilir; bu fark özellikle ön dişlerde konuşulur.

Cam seramik, özellikle lityum disilikat, ışığı doğal dişe çok yakın geçiren bir malzemedir ve daha çok ön bölgedeki tek diş kronlarında kullanılır. Tek diş implant kronlarını inceleyen geniş bir meta-analizde cam seramik, zirkonyum ve katmanlı seramik kronların kısa dönem sağkalımları arasında anlamlı fark bulunmadı; reçine ağırlıklı seramik kronlarda ise sağkalım belirgin biçimde düşük çıktı. Uzun köprülerde ve tam ağızda cam seramik tercih edilen bir malzeme değil.

Tek diş ile tam ağız köprü arasındaki fark, malzeme kararını en çok değiştiren şey. Tek bir kronda malzemeler arasındaki fark küçüktür ve seçim çoğu zaman estetik ve komşu dişlere uyum üzerinden yapılır. Tam ağız köprüde ise bir çenenin bütün dişleri tek parça hâlinde implantlara vidalanarak taşınır; ağırlık, onarılabilirlik, sökülüp takılabilirlik ve karşı çeneye verilen yük birlikte hesaba girer. Aynı hastaya tek dişte zirkonyum, tam ağızda başka bir malzeme önerilmesi bu yüzden çelişki değil.

Son olarak takvimle ilgili bir ayrım. Klasik hemen yükleme protokollerinde, örneğin birçok All-on-4 ve All-on-6 planında, ilk takılan köprü akrilik ya da benzeri bir reçineden yapılan geçici bir köprüdür ve kalıcı köprü aylar sonra ayrıca üretilir. Implant72 akışında böyle bir ara aşama yok: birinci ve ikinci gün prova dişlerle biçim ve ısırma netleşir, üçüncü gün implantlara sabitlenen dişler final dişlerdir. Bu sayfadaki malzeme karşılaştırması da doğrudan bu final dişler için.

Soldaki liste malzemelerin avantajının belirginleştiği tabloları, sağdaki liste dikkat gerektiren eşleşmeleri anlatıyor. Karar muayene, kapanış ve köprünün boyu birlikte görülerek verilir.

Malzeme bir renk kartelasından seçilmez. Aşağıdaki sıra, kararın hangi sorulardan çıktığını gösteriyor.

1. 1

   Kaç diş taşınacak

   Tek kron, kısa köprü ve tam ağız köprü farklı yükler taşır. Köprü uzadıkça malzemenin ağırlığı, esnekliği ve onarılabilirliği önem kazanır.

2. 2

   Karşı çenede ne var

   Karşıda doğal dişler, sabit köprü ya da hareketli protez olması ısırma kuvvetini değiştirir. Seçilen malzemenin karşı dişlerle nasıl etkileşeceği de buradan çıkar.

3. 3

   Diş sıkma ve alışkanlıklar

   Gece sıkma, buz kırma, dişle bir şey açma gibi alışkanlıklar konuşulur. Bunlar varsa katmanlı yüzeylerden kaçınmak ve gece plağı gündeme gelir.

4. 4

   Gülüş hattı ve estetik beklenti

   Gülerken diş etinin görünüp görünmediği, dişlerin boyu ve rengi değerlendirilir. Tam ağız köprülerde yapay diş eti de tasarımın parçası olabilir.

5. 5

   Provalarda deneme

   Implant72 akışında biçim, boy, konuşma ve renk birinci ve ikinci gündeki prova dişlerde denenir; üçüncü gün takılacak final dişlerin tasarımı bu gözlemlerle netleşir. Klasik protokollerde aynı deneme, aylarca kullanılan geçici köprüde yapılır.

6. 6

   Seçimin yazılı olması

   Kalıcı dişin malzemesi, altyapısı, vidalı mı yapıştırma mı olduğu ve bir kırık olduğunda nasıl onarılacağı yazılı paylaşılmalı.

Aşağıdakilerin hiçbiri her ağız için doğru değil. Her birinin güçlü yanı, başka bir tabloda zayıf yanına dönüşebiliyor.

Bunları malzemelerden birini kötülemek için değil, teklifleri okurken doğru soruyu sorabilmeniz için yazıyoruz.

Kalıcı diş ya da köprü takıldıktan sonraki dönem, malzemeden bağımsız olarak düzenli kontrol ister. Aşağıda malzemenin bakıma etkisini yazdık.

1. Teslim günü

   Kapanış ayarlanır; yüzeyde ayar yapıldıysa yeniden cilalanır. Pürüzlü bırakılan bir yüzey hem karşı dişi zorlar hem plak tutar.

2. İlk haftalar

   Konuşmaya ve çiğnemeye alışılır. Kapanışta erken değen bir nokta varsa bu dönemde ayarla düzeltilir; bırakıldığında kırılma riskini artırır.

3. Her kontrolde

   Vidaların sıkılığı, yüzeydeki aşınma, ufalanma ya da çatlak kontrol edilir. Akrilik dişlerde aşınma ve renk değişimi, porselende kenar ufalanması özellikle izlenir.

4. Yıllar içinde

   Akrilik dişlerin yenilenmesi gerekebilir; seramik yüzeylerdeki küçük ufalanmalar cilalanarak ya da onarılarak yönetilir. İmplant yerinde kalırken üstündeki dişin yenilenmesi olağan bir süreç.