Gün 1: Tarama, planlama ve implant yerleşimi - Gün 2: Dijital ölçü ve laboratuvar üretimi - Gün 3: Sabit diş teslimi

Protez Kullananlar

Protez vuruyor, damağım yara oldu: ne yapmalı?

Vuran nokta çoğu zaman kısa bir düzeltmeyle çözülür; beklemek yarayı büyütür

Protezin bir noktası diş etine ya da damağa fazla bastığında orada acıyan bir yara açılır. Bu sayfada yaranın neden oluştuğunu, yerinin size ne anlattığını, hekime gidene kadar evde neler yapabileceğinizi ve neleri yapmamanız gerektiğini, vuran noktanın klinikte nasıl bulunup düzeltildiğini anlatıyoruz. Protezden bağımsız olarak incelenmesi gereken yarayı nasıl ayırt edeceğinizi de yazdık.

Kısa cevap

Protez vurması, protezin bir kenarının ya da iç yüzeyindeki bir noktanın ağız dokusuna fazla basmasıyla açılan bir bası yarasıdır. Çözüm, vuran noktanın klinikte bulunup protezden hafifçe alınmasıdır; bu genellikle kısa bir işlemdir ve yara birkaç gün içinde iyileşmeye başlar. Randevuya kadar protezi mümkün olduğunca az takmak ve ağzı ılık tuzlu suyla çalkalamak rahatlatır. Protezi evde zımparalamayın. Sebebi giderildiği hâlde yaklaşık iki hafta içinde kapanmayan yara muayene edilmelidir.

En sık sebep
Protezin uzun kalan ya da fazla basan bir noktası
Asıl çözüm
Vuran noktanın klinikte düzeltilmesi
Evde yapılmayacak
Protezi zımparalamak, törpülemek
Bekletilmeyecek olan
İki haftada kapanmayan yara

Tıbbi denetim: Dt. Bilge Ilgın · İmplantoloji

Protez neden vurur, yara neden açılır

Protez sert bir malzemedir; altındaki diş eti ise kemiğin üzerini örten ince bir dokudur. Çiğnerken protezin taşıdığı kuvvet bu dokuya biner. Kuvvet geniş bir alana eşit dağıldığında doku bunu kaldırır. Protezin bir noktası fazla bastığında ya da bir kenarı uzun kaldığında ise kuvvet küçük bir alanda toplanır, orada doku zarar görür ve açık bir yara oluşur. Bu yaraların ortası çoğu zaman beyaz ya da sarımsı, çevresi kırmızıdır ve dokununca belirgin biçimde acır.

Yeni bir protezde ilk günlerde birkaç noktada vurma olması olağandır. Protez ne kadar özenle yapılmış olursa olsun, diş eti ve protez birbirine oturdukça fazla basan yerler ortaya çıkar. Teslimden sonraki kontrol randevularının asıl amacı bu noktaları bulup düzeltmektir. Burada önemli olan şu: vuruk alışmakla geçmez. Baskı sürdükçe doku sertleşmez, yara açılmaya devam eder.

Yıllardır sorunsuz kullanılan bir protez de bir gün vurmaya başlayabilir. En sık sebep altındaki kemiğin yavaşça küçülmesidir: protez her yıl biraz daha aşağı oturur, oynamaya başlar ve kenarı yanakla diş eti arasındaki kıvrıma batar. Kaidede oluşan bir çatlak, kırılıp keskinleşen bir diş, protezin altına kaçan sert bir yemek parçası ya da azalan tükürük de aynı tabloyu yaratabilir.

Yaranın yeri sebebi hakkında çok şey söyler. Yanakla diş eti arasındaki kıvrımda çıkan yara çoğu zaman protez kenarının uzun kaldığını gösterir. Alt ön bölgenin iç tarafında, dilin altına doğru çıkan yara alt protezin kenarından ya da protezin geriye kaymasından gelir. Damağın ortasında ya da arkasında çıkan yara protezin o bölgede fazla bastığını, dilin ve yanağın kenarında çıkan yara ise keskin bir diş kenarını ya da ısırmayı düşündürür.

Her ağrılı kızarıklık vurma değildir. Protezin kapattığı damağın tamamında yaygın kızarıklık varsa ve belirli bir acıyan nokta yoksa bu çoğu zaman protez altında gelişen mantar enfeksiyonudur; genellikle protezle uyumak ve protezi yeterince temizlememekle ilişkilidir. Ağız köşelerindeki çatlaklar da mantarla ya da protez dişleri aşındığı için yüzün alt bölümünün kısalmasıyla ilgili olabilir. Bunların çözümü noktasal düzeltme değil; temizlik alışkanlığı, tedavi ve gerekiyorsa protezin yenilenmesidir.

Protez yaralarının büyük çoğunluğu sebebi giderildiğinde hızla iyileşen zararsız yaralardır. Yine de ağızda iyileşmeyen bir yara protezle ilgisi olmayan başka sebeplerden de kaynaklanabilir. Bu yüzden vuran nokta düzeltildiği hâlde yaklaşık iki hafta içinde kapanmayan bir yara, üç haftayı doldurması beklenmeden muayene edilmelidir. Bu kontrol kısa sürer ve ağız kanserinin erken fark edilmesini sağlayan en basit adımdır.

Düzeltmeyle geçen yara, ayrıca bakılması gereken yara

Bu ayrım muayenede, yaranın yerine, görünümüne ve protezle ilişkisine bakılarak yapılır. Aşağıdaki listeler durumunuzu tanımanıza yardım etmek için; muayenenin yerini tutmaz.

Diş kurtarılabilir

  • Yeni protezin ilk haftalarında çıkan yaraProtez ile diş eti birbirine otururken fazla basan noktalar ortaya çıkar. Nokta düzeltildiğinde yara genellikle birkaç gün içinde belirgin biçimde rahatlar.
  • Hep aynı yerde, protez kenarına denk gelen yaraProtezi takınca kenarın tam yaranın üzerine geldiğini görebiliyorsanız sebep büyük ihtimalle o kenardır. Kenar kısaltılıp cilalanınca yara kapanır.
  • Protez çıkınca rahatlayan, takınca artan acıAcının protezle birlikte gelip gitmesi sebebin bası olduğunu düşündürür. Bu tablo çoğu zaman noktasal düzeltmeyle çözülür.
  • Keskin bir kenarın ya da çatlağın yanında çıkan yaraKırılıp keskinleşen bir diş ya da kaidede oluşan bir çatlak dili, yanağı ya da diş etini keser. Keskin yer düzeltilip protez onarıldığında yara iyileşir.

Kurtarma beklentisi düşük

  • Düzeltmeye rağmen iki haftada kapanmayan yaraSebebi giderilmiş bir bası yarasının iki hafta içinde belirgin biçimde iyileşmesi beklenir. Kapanmıyorsa protezle ilgisi olmayan sebepler de araştırılmalı, gerekirse küçük bir doku örneği alınmalıdır.
  • Beyaz ya da kırmızı leke, sertlik ya da kabarıklıkSilince çıkmayan beyaz ya da kırmızı bir leke, elle hissedilen sert bir bölge ya da büyüyen bir kabarıklık protez vurmasından farklı bir bulgudur ve beklemeden görülmelidir.
  • Damağın tamamında kızarıklık ve yanmaBelirli bir acıyan nokta yerine yaygın kızarıklık, protez altında mantar enfeksiyonunu düşündürür. Çözümü protezi törpülemek değil; temizlik, gece çıkarma ve gerekirse tedavidir.
  • Farklı yerlerde sırayla açılan yaralarBir yer iyileşirken başka bir yerde yara açılıyorsa protez sabit durmuyor, hareket ediyor demektir. Tek tek noktaları törpülemek yerine protezin uyumu değerlendirilmelidir.

Klinikte vuran nokta nasıl bulunur ve düzeltilir

Aşağıdaki sıra çoğu zaman tek bir randevuda tamamlanır. Yaranın sebebi protezin genel uyumuysa düzeltmeye besleme eklenir.

  1. 1

    Randevudan önce protezi takın

    Acı izin veriyorsa protezi randevudan birkaç saat önce takın; yara protezin izini taşıdığında vuran noktayı bulmak çok daha kolay olur. Acı çok fazlaysa protezi çıkarın ve bunu randevuda söyleyin.

  2. 2

    Yara ve protez birlikte incelenir

    Yaranın yeri, büyüklüğü, görünümü ve ne zamandır sürdüğü değerlendirilir. Protez takılıp yaranın protezin hangi bölümüne denk geldiği kontrol edilir.

  3. 3

    Fazla basan nokta işaretlenir

    Protezin iç yüzeyine ya da kenarına özel bir işaretleme macunu sürülür ve protez takılır. Fazla basan yer macunda iz olarak belirir; böylece protezden yalnızca gereken kadar alınır.

  4. 4

    Düzeltme ve cilalama

    İşaretlenen bölge hafifçe inceltilir ya da kenar kısaltılır, sonra yüzey pürüzsüz olacak biçimde cilalanır. Pürüzlü bırakılan bir yüzey başka bir tahrişe yol açabilir.

  5. 5

    Kapanış kontrol edilir

    Alt ve üst dişler düzgün değmiyorsa protez çiğnerken kayar ve bu kayma yara açar. Temas noktaları düzeltildiğinde kayma durur.

  6. 6

    Gerekiyorsa besleme ya da yumuşak astar

    Protez genel olarak gevşemişse noktasal düzeltmenin etkisi kısa sürer. Bu durumda protez beslenir; diş eti çok ince ve hassassa yumuşak bir astar düşünülebilir.

  7. 7

    Kontrol

    Birkaç gün sonra yaraya yeniden bakılır. İki hafta içinde kapanmayan yara için ek inceleme planlanır.

Yaranın sebebine göre çözümler

Aşağıdakiler sırayla değil, sebebe göre seçilir. Hangisinin gerektiğine muayene karar verir.

01

Noktasal düzeltme

Tek bir fazla basan nokta ya da uzun kalmış bir kenar için yeterlidir. Protez vurmalarının büyük bölümü bu şekilde çözülür.

02

Kapanış ayarı

Dişlerin düzgün değmemesi nedeniyle kayan bir protezde yaralar tekrarlar. Temas noktaları düzeltildiğinde yara açan kayma da durur.

03

Besleme ya da yumuşak astar

Kemiği küçülmüş ve oynamaya başlamış bir protezde iç yüzey yeniden uydurulur. Hassas diş etlerinde yumuşak astar konforu artırır, ama düzenli yenileme ister.

04

Protezin onarılması ya da yenilenmesi

Kaidesi çatlamış, dişleri kırılmış ya da aşınmış bir protez onarılır ya da yenilenir. Birkaç kez beslenmiş eski bir protezde yenileme daha doğru olabilir.

05

Mantar enfeksiyonunun tedavisi

Yaygın kızarıklıkta hekimin önerdiği tedaviye protezin her gün temizlenmesi ve gece çıkarılması eşlik etmelidir; aksi hâlde tablo tekrarlar.

06

İmplant desteği

Kemik sırtı düzleştiği için protez sürekli hareket ediyor ve yaralar tekrar tekrar açılıyorsa, protezi implantlarla sabitlemek ya da implant üstü sabit dişlere geçmek konuşulabilir. Sabit dişlerde çiğneme kuvveti diş etine değil, implantlar üzerinden kemiğe biner. Uygunluğu tomografi belirler.

Beklenirse ne oluyor

Bunları korkutmak için değil, hangi durumun beklemeye gelmediğini bilmeniz için yazıyoruz.

Yaranın büyümesi

Baskı sürdükçe yara derinleşir ve genişler; iyileşmesi de o ölçüde uzar. Birkaç günde çözülecek bir sorun haftalara yayılır.

Protezin çekmeceye kalkması

Acıtan protezi takmak istemeyen kişi önce takma süresini kısaltır, sonra tamamen bırakır. Yemek seçenekleri daralır, konuşma ve sosyal hayat etkilenir.

Kenarın sürttüğü yerde doku büyümesi

Uzun süre aynı yere sürten bir kenarın önünde diş eti katlanmış bir kabartı biçiminde büyüyebilir. Erken dönemde kenar düzeltilip protez beslendiğinde gerileyebilir; yıllardır yerleşmiş olanın cerrahi olarak alınması gerekebilir.

Protez altında mantar enfeksiyonu

Yara ya da tahriş varken protezle uyumak ve protezi yeterince temizlememek, damakta kızarıklık ve yanma yapan mantar enfeksiyonunu kolaylaştırır.

İyileşmeyen yaranın gözden kaçması

Protez kullanan biri ağzındaki her yarayı protezden bildiği için başka sebepli bir yarayı da aylarca bekletebilir. Özellikle tütün kullananlarda ve çok alkol tüketenlerde, iki haftada iyileşmeyen yaranın muayene edilmesi önemlidir.

Evde yapılan düzeltmelerin zararı

Zımpara ya da törpüyle protezden gelişigüzel malzeme almak protezin tutuşunu bozar, yüzeyi pürüzlendirir ve yeni yaralara yol açar. Çoğu zaman protezin beslenmesi ya da yenilenmesiyle sonuçlanır.

Düzeltmeden sonra ne beklemeli

Sebebi giderilen bası yarası genellikle hızla iyileşir. Aşağıdaki akış olağan seyri anlatıyor; sizin yaranız farklı ilerliyorsa kontrole gidin.

  1. Aynı gün

    Baskı ortadan kalktığında acı çoğu zaman belirgin biçimde azalır. O gün yumuşak ve ılık yiyecekleri tercih edin; baharatlı, ekşi ve çok sıcak yiyecekler yarayı tahriş edebilir.

  2. İlk günler

    Yemeklerden sonra protezi çıkarıp durulayın ve ağzınızı ılık tuzlu suyla çalkalayın. Eczaneden alınabilen koruyucu jel ya da gargaralar rahatlatabilir; kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın. Protezi gece takmayın.

  3. Birinci hafta

    Küçük bası yaraları çoğu zaman bir hafta ile on gün içinde kapanır. Acı geçse bile kontrole gidin; aynı yerde yeniden yara açılmaması için bu kontrol önemlidir.

  4. İkinci haftanın sonu

    Yara hâlâ kapanmadıysa, küçülmüyorsa ya da görünümü değiştiyse ek inceleme gerekir. Bu aşamada protez dışındaki sebepler araştırılır.

Bu durumlarda hemen bize yazın

  • İki haftada kapanmayan bir yara varsa. Vuran nokta düzeltildiği hâlde kapanmayan yara ayrıca değerlendirilmelidir. Üç haftayı doldurmasını beklemeyin.
  • Yara kanıyor, sertleşiyor ya da büyüyorsa. Kendiliğinden kanayan, elle sert hissedilen ya da giderek büyüyen bir yara ya da leke beklemeden görülmelidir.
  • Yüzde şişlik ya da ateş varsa. Ağız içindeki yaraya yüzde ya da çenenin altında şişlik ve ateş eşlik ediyorsa aynı gün bir hekime başvurun.
  • Protezi hiç takamayacak kadar acı varsa. Protezi zorlayarak takmayın. Randevunuzu öne alın; kısa bir düzeltme çoğu zaman yeterlidir.

Sık sorulanlar

Takma diş vurmasına ne iyi gelir?

Randevuya kadar protezi mümkün olduğunca az takmak, ağzı ılık tuzlu suyla çalkalamak ve yumuşak, ılık yiyecekler seçmek rahatlatır. Eczaneden alınabilen koruyucu jel ya da gargaralar kısa süreli rahatlama sağlayabilir; kullanmadan önce danışın. Ama bunlar yarayı yatıştırır, sebebi ortadan kaldırmaz. Vuran nokta düzeltilmedikçe yara geri gelir.

Protez vurması kendiliğinden geçer mi?

Baskı sürdüğü sürece genellikle geçmez. Protezi birkaç gün takmayınca yara kapanabilir, ama yeniden taktığınızda aynı yerde tekrar açılır. Doku baskıya alışıp sertleşmez; vuran noktanın düzeltilmesi gerekir.

Vuran yeri evde zımparalayabilir miyim?

Hayır. Fazla basan noktayı gözle bulmak zordur; genellikle yanlış yerden ya da gereğinden fazla malzeme alınır. Sonuç protezin tutuşunun bozulması, yüzeyin pürüzlenmesi ve yeni yaralardır. Klinikte işaretleme macunuyla yalnızca gereken yer düzeltilir.

Yara varken protezi takmaya devam etmeli miyim?

Mümkün olduğunca az takın ve gece mutlaka çıkarın. Yemek yerken ya da dışarıda takmanız gerekiyorsa sonrasında çıkarıp ağzınızı çalkalayın. Randevu günü acı izin veriyorsa protezi birkaç saat önce takın ki vuran nokta görülebilsin.

Protez dilimde yara yapıyor, neden olur?

Dilde çıkan yara çoğu zaman keskin ya da kırık bir diş kenarından, protez dişlerinin dile dar bir alan bırakacak biçimde dizilmesinden ya da dilin protez kenarına sürtmesinden kaynaklanır. Kenar düzeltildiğinde geçer. Dildeki yara da iki haftada kapanmıyorsa muayene edilmelidir.

Damağımın tamamı kızarık ama belirli bir yeri acımıyor. Bu da vurma mı?

Büyük ihtimalle değil. Protezin kapattığı alanın tamamında yaygın kızarıklık, protez altında gelişen mantar enfeksiyonunu düşündürür. Protezi gece çıkarmak, her gün temizlemek ve hekimin önerdiği tedavi bu tabloyu çözer. Protezi törpülemek burada işe yaramaz.

Yaram uzun süredir geçmiyor, kanser olabilir mi?

Protez kullananlarda ağız yaralarının büyük çoğunluğu bası yarasıdır ve sebebi giderilince iyileşir. Buna rağmen sebebi giderildiği hâlde yaklaşık iki haftada kapanmayan bir yara muayene edilmelidir. Muayene kısa sürer, gerekirse küçük bir doku örneği alınır. Amaç endişelenmek değil, emin olmaktır.

Yeni protezim var, her hafta başka bir yer vuruyor. Normal mi?

İlk haftalarda birkaç kez düzeltme gerekmesi olağandır. Bir ay geçtiği hâlde yaralar farklı yerlerde açılmaya devam ediyorsa protez çiğnerken kayıyor olabilir; bu durumda kapanış ve genel uyum kontrol edilir.

Kaynaklar

İlgili sayfalar

Sonraki adım

Röntgeninizi gönderin, seçenekleri birlikte konuşalım.

Tomografinizi ya da panoramik röntgeninizi paylaşın; hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğunu 24 saat içinde yazalım.

Değerlendirme iste
Başvur