Diş eti iltihabı (gingivitis): neden olur, nasıl geri döner?

Diş eti iltihabının tıptaki adı gingivitistir. Sağlıklı diş eti soluk pembe, sıkı ve dişlerin arasındaki üçgen boşluğu doldurur; bastırınca kan ya da iltihap gelmez. Gingivitiste diş eti kenarı boyunca kırmızı bir bant oluşur, dişler arasındaki diş eti üçgenleri şişer ve en küçük temasta kanama olur. MSD Manuals'a göre ağrı genellikle yoktur. Belirtinin sessiz olması, çoğu kişinin kanamayı normal sanmasının sebebidir.

Neredeyse bütün gingivitislerin nedeni plaktır: dişin yüzeyine her gün yeniden yapışan yumuşak bakteri tabakası. Plak diş eti kenarında kaldıkça doku tepki verir. Tükürükteki minerallerle sertleşip diş taşına dönüştüğünde artık fırçayla çıkmaz ve iltihabı sürekli besler. Çapraşık dişler, kenarı taşkın dolgu ya da kaplama, dişler arasına sıkışan yemek ve ağız kuruluğu plağın birikmesini kolaylaştırır.

Plağın yaptığı iltihabı büyüten durumlar da var. Ergenlik, adet dönemi, gebelik, menopoz ve hormonlu doğum kontrol yöntemleri diş etinin aynı plağa daha güçlü tepki vermesine yol açabilir. Diyabet, bazı kan hastalıkları ve bazı ilaçlar da tabloyu değiştirir. Bunlar çoğu zaman tek başına değil, var olan plak iltihabını daha belirgin hâle getirerek etki eder.

Gingivitisin nasıl tanımlandığı da önemli. 2017'de yapılan uluslararası sınıflama çalışmasında, sondayla yapılan ölçümde kanayan noktaların oranı yüzde 10 ve üzerindeyse kişi 'gingivitis olgusu' sayılıyor. Bu oran yüzde 10 ile 30 arasındaysa lokalize, yüzde 30'un üzerindeyse yaygın gingivitis deniyor. Bir iki noktada kanama tek başına hastalık tanısı değildir; hekim bunu ağız genelinde ölçerek karar verir.

Gingivitisi periodontitisten ayıran şey, dişi kemiğe bağlayan dokunun ve kemiğin kaybedilmiş olup olmadığıdır. Gingivitiste bu bağlantı yerindedir. Periodontitiste iltihap derine iner, diş eti kökten ayrılır, cep oluşur ve kemik erir. MSD Manuals gingivitisin kendiliğinden düzelebileceğini, yıllarca yüzeysel kalabileceğini ya da zaman zaman periodontitise ilerleyebileceğini yazıyor. Kimde ilerleyeceğini önceden bilmek mümkün değil; bu yüzden gingivitis beklenecek değil, düzeltilecek bir durumdur.

Daha önce periodontitis geçirmiş ve tedavi edilmiş bir ağızda da gingivitis olabilir. Bu durumda kemik kaybı geçmişte kalmıştır, ama şu anki iltihap yine yalnız diş etindedir. Ayrım cep ölçümü ve röntgenle yapılır.

Gingivitis bulaşıcı değildir, ama ağızdaki bakteri dengesinden ayrı düşünülemez. Kalıcı bir çözüm, iltihabı bir kez geçirmekten çok, plağın her gün yeniden kaldırıldığı bir düzen kurmaktır. İltihabın kaybolması haftalar içinde olur; o düzeni korumak ise ömür boyu süren bir alışkanlıktır.

Kesin ayrım muayene, cep ölçümü ve gerekirse röntgenle yapılır. Aşağıdaki işaretler hangi yöne bakmanız gerektiğini anlamanıza yardım eder.

Gingivitis tedavisi iki ayaklıdır: hekimin yaptığı temizlik ve sizin her gün yaptığınız temizlik. Biri olmadan diğeri kalıcı sonuç vermez.

1. 1

   Muayene ve ölçüm

   Hekim diş etinizi inceler, gerekirse cep derinliğini ölçer ve röntgene bakar. Amaç, iltihabın yalnız diş etinde mi kaldığını yoksa kemiğe inip inmediğini belirlemektir. Bu ayrım tedavinin kapsamını değiştirir.

2. 2

   Diş taşı ve plak temizliği

   Sertleşmiş taş el aletleri ya da ultrasonik uçla temizlenir. MSD Manuals, basit gingivitisin uygun ağız bakımı ve profesyonel temizlikle kontrol altına alındığını belirtiyor. Temizlik sırasında kanama olağandır.

3. 3

   Plak tutan nedenlerin düzeltilmesi

   Kenarı taşkın dolgu, dişe uymayan kaplama ya da yemek sıkışan bir temas noktası varsa düzeltilir. Bunlar kalırsa aynı bölgede iltihap geri gelir.

4. 4

   Size uygun temizlik yönteminin gösterilmesi

   Fırçanın diş eti kenarına nasıl yerleştirileceği, hangi ara yüz fırçasının hangi boşluğa uyduğu muayenede gösterilmelidir. Doğru boyut seçilmeyen ara yüz fırçası ya işe yaramaz ya diş etini yaralar.

5. 5

   Kontrol

   Birkaç hafta sonra diş eti yeniden değerlendirilir. Kanama hâlâ sürüyorsa ya ulaşılamayan bir bölge vardır ya da sorun gingivitisten öteye geçmiştir. Bu durumda daha derin temizlik konuşulur.

Aşağıdaki karşılaştırmaların çoğu Cochrane derlemelerinden; kanıtın gücü araçtan araca değişiyor.

Gingivitisin geri dönmemesinin sebebi çoğu zaman yanlış araç ya da yanlış beklentidir.

Aşağıdaki akış genel bir çerçevedir. İltihabın ne kadar sürede geçtiği, taşın miktarına ve evdeki bakımın ne kadar düzenli olduğuna bağlıdır.

1. Temizlikten sonraki ilk günler

   Diş etlerinde hassasiyet ve soğuğa duyarlılık olabilir. Taş alınan yerlerde diş aralıkları açılmış gibi hissedilebilir; bu boşluk taşın daha önce doldurduğu yerdir.

2. İlk haftalar

   Düzenli fırçalama ve ara yüz temizliğiyle kanama giderek azalır, şişlik iner, renk koyu kırmızıdan pembeye döner. Ara yüz temizliğinde ilk günlerdeki kanama, o bölgedeki iltihabı gösterir ve devam ettikçe azalır.

3. Kontrol randevusu

   Hekim kanayan noktaları yeniden değerlendirir. Kanama sürüyorsa ulaşılamayan bölgeler ya da derin cep araştırılır.

4. Uzun vadede

   MSD Manuals sağlıklı kişiler için altı ayda bir ile yılda bir arasında profesyonel temizlik öneriyor; gingivitise yatkınlık yaratan genel bir hastalığı olanlarda bu aralık daha sık olabilir. Aralığı hekiminiz belirler.

Gingivitis tedavisi genellikle sınırlı bir işlemdir; kapsam şu etkenlere göre değişir.

Diş taşının miktarı

Az birikmiş bir taş tek seansta alınır; yıllardır birikmiş taş birden fazla seans isteyebilir.

Gingivitis mi periodontitis mi

Cep ölçümü kemik kaybı gösterirse tedavi cep içi temizliğe uzanır; bu farklı ve daha kapsamlı bir işlemdir.

Düzeltilmesi gereken dolgu ya da kaplama

Plak tutan taşkın kenarlar varsa yenilenmeleri ayrı bir kalemdir.

Kontrol aralığı

Yatkınlığı olan kişilerde daha sık bakım planlanır.