Diş eti hastalığı (periodontitis) nasıl tedavi edilir?

Periodontitis, dişi çene kemiğine bağlayan dokuların süregen iltihapla yıkıldığı hastalıktır. Diş eti kökten ayrılır, aradaki boşluk (cep) derinleşir ve kemik erir. MSD Manuals bu sürecin genellikle tedavi edilmemiş gingivitisten geliştiğini, ağrının çoğu zaman olmadığını ve ilerledikçe dişlerin sallanıp kaybedilebileceğini yazıyor.

Tedavinin amacı iltihabı durdurmak ve cepleri, hastanın evde temiz tutabileceği derinliğe indirmektir. EFP kılavuzu bunu ölçülebilir bir hedefe bağlıyor: cep derinliği 4 milimetre ya da daha az ve sondayla ölçümde kanama yoksa cep 'kapanmış' sayılır. Bu, tedavinin işe yarayıp yaramadığını tartışmaya değil ölçüme bağlayan bir ölçüttür.

2017 sınıflamasıyla periodontitis evrelere (I'den IV'e) ve ilerleme hızına göre derecelere (A, B, C) ayrılıyor. Evre, ne kadar destek dokunun kaybedildiğini ve tedavinin ne kadar karmaşık olacağını gösterir. Evre IV'te diş kaybının sonuçları da tabloya girer: dişlerin yelpaze gibi açılması, yer değiştirmesi, ısırmanın çökmesi. EFP'nin ayrı kılavuzu bu evrede diş eti tedavisinin ardından ek tedavilerin gerektiğini belirtiyor.

Kılavuzdaki tedavi dört basamaklıdır. Birinci basamak herkes içindir: ev bakımının düzeltilmesi, diş eti üstündeki plak ve taşın temizlenmesi, risk etkenlerinin kontrolü. İkinci basamak diş eti altındaki kök yüzeyinin temizliğidir. Üçüncü basamak, ikinci basamağa yanıt vermeyen bölgeler için cerrahidir. Dördüncü basamak ise sonucu korumak için düzenli bakımdır. Her basamaktan sonra yeniden ölçüm yapılır ve bir sonrakine gerekirse geçilir.

Kök yüzeyi temizliğinin etkisi ölçülmüş durumda. Kılavuzun dayandığı çalışmalarda 6 ile 8 ay sonunda cep derinliği ortalama 1,7 milimetre azaldı, ceplerin ortalama yüzde 74'ü kapandı, sondalamada kanama yüzde 63 azaldı. 6 milimetreden derin ceplerde azalma ortalama 2,6 milimetreydi. Bu sonuçlar çoğunlukla genel sağlığı iyi, seçilmiş hastalarda ve araştırma ortamında elde edildi; günlük pratikte farklı olabilir.

Periodontitis biten değil, kontrol altında tutulan bir hastalıktır. Bakım randevularına düzenli gelmeyen hastalarda diş kaybının ve hastalık ilerlemesinin daha fazla olduğu gösterilmiş. EFP bu yüzden bakımı tedavinin ayrı bir basamağı sayıyor ve bakıma uyumun güçlü biçimde desteklenmesini öneriyor.

Erimiş kemik genellikle geri gelmez. Bazı özel kemik kusurlarında (kılavuzda 3 milimetre ve daha derin kemik içi kusurlar) yenileyici cerrahi ile kısmi kazanç mümkün; ama bu her bölge için geçerli değildir. Tedavinin gerçekçi hedefi, kalan desteği korumaktır.

Hangi basamakta durulacağını, cep ölçümü ve röntgen belirler. Aşağıdaki liste kabaca bir yön verir; kesin karar muayenededir.

Aşağıdaki sıra EFP'nin evre I ile III için kılavuzuna dayanıyor. Hekiminizin planı bu sırayı izliyorsa doğru yoldasınız; bir adım atlanıyorsa nedenini sorun.

1. 1

   Tam cep haritası ve röntgen

   Her dişin çevresinde birkaç noktadan cep derinliği ve kanama kaydedilir, kemik seviyesi röntgenle görülür. Bu ilk harita, ileride başarıyı ölçmenin tek dayanağıdır. Kopyasını isteyin.

2. 2

   Ev bakımı ve diş eti üstü temizlik

   Fırçalama ve ara yüz temizliği size gösterilir, diş eti üstündeki taş alınır, plak tutan dolgu kenarları düzeltilir. Sigara içiyorsanız bırakma desteği, diyabetiniz varsa kan şekeri kontrolü bu basamağın parçasıdır.

3. 3

   Diş eti altı kök yüzeyi temizliği

   Bölge uyuşturularak cep içindeki taş ve plak el ya da ultrasonik aletlerle temizlenir. Kılavuza göre çeyrek çene çeyrek çene birkaç seansta yapmak ile 24 saat içinde tüm ağzı tamamlamak arasında sonuç farkı yok. Tüm ağzın kısa sürede yapıldığı yöntemlerde vücutta geçici iltihap yanıtı bildirildiği için genel sağlık durumunuz dikkate alınır.

4. 4

   Yeniden değerlendirme

   Doku iyileştikten sonra aynı harita yeniden çıkarılır. Kapanan cepler bakım programına alınır. 4 ile 5 milimetrede kalan cepler için temizlik tekrarlanır, 6 milimetre ve üzeri kalanlar için cerrahi konuşulur.

5. 5

   Cerrahi (gerekirse)

   Diş eti kaldırılarak kök yüzeyi doğrudan görülür ve temizlenir; cep küçültülür ya da uygun kemik kusurlarında yenileyici yöntemler kullanılır. EFP, ileri cerrahinin ek eğitim almış hekimler ya da uzmanlarca yapılmasını öneriyor.

6. 6

   Destekleyici bakım

   Bakım randevusunda cepler ölçülür, plak ve taş temizlenir, gerekirse tekrar eden bölgeler yeniden tedavi edilir. Aralık 3 ile 12 ay arasında kişiye göre belirlenir.

Aşağıdakiler kök yüzeyi temizliğinin yerine geçmez; bazıları ek olarak düşünülür, bazıları diş kaybedildiğinde gündeme gelir.

Periodontitis tedavisinde yan etkiler genellikle hafif ve geçicidir. Asıl risk yanlış beklentiden ve yarım bırakılan tedaviden çıkar.

Aşağıdaki akış kök yüzeyi temizliği ve sonrası için genel bir çerçevedir. Süreler kişiye ve hastalığın evresine göre değişir.

1. Temizlikten sonraki ilk günler

   Diş etlerinde hassasiyet, soğuğa duyarlılık ve hafif kanama olabilir. Bu dönemde fırçalamayı bırakmak en sık yapılan hatadır; yumuşak fırçayla devam edin.

2. İlk haftalar

   Şişlik iner, kanama azalır, diş eti sıkılaşır. Dişler uzamış görünebilir; bu iyileşmenin parçasıdır.

3. Yeniden değerlendirme

   Doku iyileştikten sonra cep haritası yeniden çıkarılır. Kaç cebin kapandığını ve hangilerinin derin kaldığını sorun; cerrahi kararı bu ölçümle verilir.

4. Cerrahi sonrası (yapıldıysa)

   Dikiş konulduysa hekiminizin belirlediği kontrolde alınır; bölge iyileştikten sonra cepler yeniden ölçülür.

5. Bakım dönemi

   3 ile 12 ayda bir kontrol ve temizlik. Ev bakımınız ve risk etkenleriniz bu aralığı belirler.

Periodontitis tedavisinin kapsamı kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Belirleyen başlıca etkenler:

Evre ve yaygınlık

Birkaç dişte sınırlı hastalık ile tüm ağzı saran evre III ya da IV hastalık aynı tedaviye girmez.

Cerrahi gerekip gerekmediği

Kök temizliğiyle kapanan ceplerde cerrahi gerekmez; derin kalan ve kemik kusuru olan bölgelerde yenileyici cerrahi ek malzeme ve süre gerektirir.

Risk etkenleri

Sigara ve kontrolsüz diyabet hem sonucu hem gereken seans sayısını etkiler.

Bakım aralığı

Ömür boyu süren bakımın sıklığı uzun vadeli kapsamı belirler.

Kaybedilmiş ya da çekilecek dişler

Çekim ve diş yerine koyma tedavisi gerekiyorsa plan diş eti tedavisinin ötesine geçer.