Köprünün altı çürüdü ya da köprü sallanıyor: ne yapılır?

Köprü, boşluğun iki yanındaki dişlere (ayak dişlere) kaplama geçirilip aradaki boşluğu dolduran bir gövdeyle bağlanarak yapılır. Kaplamayı dişe sabitleyen şey bir siman tabakasıdır; bu tabaka, kaplamayla diş arasındaki kenarı bakterilere karşı kapatan ince bir örtü gibi çalışır. Yıllar içinde çiğneme kuvveti, sıcaklık değişimleri ve diş fırçalama bu simanın kenarlardan yavaşça çözülmesine yol açabilir.

Siman kenardan çözülünce mikroskobik bir aralık açılır ve bakteriler bu aralıktan dişin içine sızar. Ortaya çıkan şey, kaplamanın altında, gözle görülmeyen bir çürüktür; diş hekimliğinde bu tabloya kaplama altı çürük ya da tekrarlayan çürük deniyor. Bu çürük dışarıdan bakıldığında fark edilmez, çünkü üzerini kaplama örtüyor; kendini önce kötü bir tat ya da hafif bir koku, sonra diş etinde kızarıklık, en sonunda köprüde sallanma ya da ağrıyla belli eder.

Sallanan bir köprüde üç farklı tablo olabilir ve üçünün anlamı ayrı. Birincisi, yalnızca simanın çözülmesi: ayak diş kendisi sağlam, sorun yalnızca yapıştırma tabakasında. İkincisi, ayak dişin çürük ya da kırıkla yapısını kaybetmesi: burada diş artık köprüyü taşıyacak sağlamlıkta değildir. Üçüncüsü, ayak dişi tutan kemiğin diş eti hastalığıyla azalmış olması: bu durumda diş kendi başına da sallanıyor olabilir, köprü bunu daha görünür hâle getirir. Üçünü ayırmak köprünün kaldırılmasını ve röntgeni gerektirir; dışarıdan bakarak söylenemez.

Köprünün gövdesi altında farklı bir tablo daha görülür: kötü koku ya da yemek sıkışması, çoğu zaman çürükten değil, o bölgedeki diş etinin ve altındaki kemiğin yıllar içinde küçülmesinden kaynaklanır. Gövde diş etine oturur ama kemiğe yük aktarmaz; kemik geri çekildikçe gövdeyle diş eti arasında bir boşluk açılır ve buraya yemek sıkışır. Bu, ayak dişin çürüğünden ayrı bir mekanizma ve daha az acildir, ama temizlik alışkanlığı değişmezse zamanla ayak dişlerin diş eti sağlığını da etkiler.

Kaplama altı çürüğün en zor tarafı görünmemesi. Gözle bakıldığında kaplama sapasağlam durabilir; diş etinde hafif bir kızarıklık ya da ağızda hafif bir tat dışında erken belirti çoğu zaman yok denecek kadar az. Pek çok hasta bu belirtileri önemsemeyip köprü belirgin biçimde sallanana ya da ağrı başlayana kadar bekliyor; oysa çürük bu süre boyunca dişin içine doğru ilerlemeye devam ediyor.

Sonuçta yapılacak şey, ayak dişte ne kadar sağlam yapı kaldığına bağlı. Çürük yalnızca kaplamanın hemen altındaysa temizlenip aynı ya da yeni bir kaplamayla kapatılabilir. Kanal tedavisi görmüş ya da köke yakın ilerlemiş bir çürükte diş bazen kanal tedavisiyle bazen de çekimle sonuçlanır. Bu ayrımı yalnızca muayene ve röntgen yapabilir; erken görülen bir tablo ile aylarca ertelenmiş bir tablo arasındaki fark, genellikle dişin kurtarılıp kurtarılamayacağını belirleyen fark.

Diş eti kanaması ayrıca değerlendirilmesi gereken bir ipucu. Yalnızca simandan kaynaklanan bir gevşemede çevredeki diş eti genellikle sağlıklı görünür. Buna karşılık ayak dişin çevresinde kanama, kızarıklık ya da fırçalarken hassasiyet varsa, sorun yalnızca yapıştırıcıda değil, dişi tutan kemiğin kendisinde de olabilir. Bu ayrım önemli, çünkü yalnızca yeniden yapıştırmak, altta ilerleyen bir diş eti hastalığını çözmüyor; birkaç ay içinde aynı köprü yine gevşiyor.

Ayak dişin ani kırılmasında sık görülen bir tetikleyici, sert ya da yapışkan bir şeyi ısırmaktır: buz çiğnemek, sert kabuklu yiyecekler ya da ambalaj açmak için dişi kullanmak. Kaplama altındaki diş, kesim sırasında yapısının bir kısmını kaybettiği için doğal bir dişe göre kırılmaya daha yatkındır. Köprünüz uzun süredir sorunsuz kullanılıyorsa bile bu tür alışkanlıklardan kaçınmak, ayak dişin ömrünü uzatan basit ve etkili bir önlem.

Aşağıdaki ayrım köprü kaldırılıp röntgen çekildikten sonra netleşir. Sağdaki listede kendinizi görmeniz köprünün mutlaka kaybedileceği anlamına gelmez; ama beklemenin bedelini büyütür.

Sıralama önemli: önce sorunun kaynağı ayrılıyor, sonra tedavi konuşuluyor.

1. 1

   Hikâyenin alınması

   Sallanmanın ya da kokunun ne zaman başladığı, ağrı olup olmadığı ve köprünün ne zaman yapıldığı soruluyor.

2. 2

   Köprünün kaldırılması

   Kaplama altı ancak köprü çıkarılınca görülebiliyor. Bu adım olmadan çürüğün boyutu ve ayak dişin durumu net anlaşılmıyor.

3. 3

   Röntgen

   Periapikal röntgen, çürüğün ne kadar derine indiğini ve kök ucundaki kemiğin durumunu gösteriyor.

4. 4

   Diş eti ve kemik desteğinin ölçülmesi

   Ayak dişin çevresindeki kemik miktarı küçük bir aletle ölçülüyor; bu, dişin kendi başına ne kadar sağlam olduğunu gösteriyor.

5. 5

   Canlılık testi

   Dişin içindeki sinirin canlı olup olmadığına bakılıyor; bu, kanal tedavisi gerekip gerekmediğini belirliyor.

6. 6

   Kararın yazılı verilmesi

   Köprünün mü yenileneceği, dişin mi çekileceği ve hangi seçeneklerin masada olduğu yazılı paylaşılıyor.

Bir ayak dişin kaybı köprünün sonu, ama tedavinin sonu değil. Aşağıdakiler o noktada konuşulan seçenekler.

Bunları korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruyu sorabilmeniz için yazıyoruz.

Süreç, hangi çözümün seçildiğine göre değişir.

1. Köprü yeniden yapıştırıldıysa

   Aynı gün normal kullanıma dönülür; ilk günlerde hafif hassasiyet olağan.

2. Kaplama ya da köprü yenilendiyse

   Laboratuvar süresince geçici bir köprü kullanılır; bu birkaç hafta sürebilir.

3. Ayak diş çekildiyse

   Bölgenin iyileşmesi haftalar alır; boşluğun neyle kapatılacağına bu süreçte karar verilir.

4. Uzun dönem takip

   Yıllık kontrolde kaplama kenarları röntgenle izlenir; bu, aynı sorunun tekrarını erken yakalamanın tek yolu.