İmplanttan kötü koku ya da tat geliyor: sebebi ne, ne zaman hekime gitmeli?

Ağız kokusunu bakteriler üretir: yemek artıklarındaki ve dökülen hücrelerdeki proteini parçalarken kükürtlü gazlar açığa çıkar. Bu bakteriler oksijenin az olduğu, fırçanın ve tükürüğün ulaşmadığı köşeleri sever. İmplantlı bir ağızda bu köşelerin adresi belli: köprünün diş etine bakan alt yüzü, implantın diş etinden çıktığı boyun bölgesi, üst parçanın vidasının üstündeki boşluk ve implant ile üst parçanın birleştiği aralık. Kokuyu çözmenin yolu bu adreslerden hangisinin sorumlu olduğunu bulmaktır.

Birinci ve en sık kaynak köprü altı. Sabit bir köprü ya da tam çene protezi diş etine yakın oturur; altındaki aralıkta yemek ve plak birikir ve düz bir diş fırçası oraya ulaşmaz. İsveç'te bir hastanenin periodontoloji bölümüne implant çevresi iltihabı nedeniyle sevk edilen 23 hastayla yapılan bir çalışmada, ağız bakımına erişimi olmayan implantların yaklaşık üçte ikisinde (yüzde 65) iltihap vardı; erişimi olan implantlarda bu oran yaklaşık yüzde 18'di. İmplantların dörtte üçü temizlenemeyecek durumdaydı. Yazarlar implantların çevresinde temizliğe imkân veren protez tasarımının önemini vurguluyor. Bu çalışma küçük ve sevk edilmiş hastalardan oluşuyor; nedeni kanıtlamıyor, ama implant çevresi iltihabı ile temizlenemeyen yüzey arasındaki bağı gösteriyor.

İkinci kaynak vida deliği. Vidayla tutturulan köprülerde her implantın üstünde, vidaya ulaşmak için bir kanal bulunur. Bu kanal genellikle önce bir dolgu malzemesiyle, en üstte de diş rengi bir dolguyla kapatılır. Üstteki dolgu aşınır ya da düşerse kanala yiyecek ve tükürük dolar ve tek bir noktadan gelen inatçı bir koku başlayabilir. Laboratuvar çalışmasında vida kanalına konan pamuğun, gütaperka ve teflon banda (PTFE) göre daha fazla mikrobiyal biyofilm biriktirdiği gösterildi; bu bir laboratuvar bulgusu, ağızdaki kokuyu doğrudan ölçmüyor. Vida gevşediğinde de bağlantı aralığında bakteri birikebilir; vida gevşemesini ayrı bir sayfada anlattık.

Üçüncü kaynak implant çevresindeki diş etinin iltihabı. 2017 Dünya Çalıştayı uzlaşı raporu bunu iki aşamada tanımlıyor. İlk aşama, implant çevresi mukoziti: ana bulgusu hafif sondalamada kanama; kızarıklık, şişlik ya da irin de olabilir ve uzlaşı raporu plağın bu tablonun nedeni olduğuna dair güçlü kanıt bulunduğunu yazıyor. İkinci aşama, peri-implantitis: plakla ilişkili, implant çevresindeki dokuda iltihap ve ardından ilerleyen kemik kaybıyla seyreden bir hastalık. Bulguları arasında sondalamada kanama ya da irin, derinleşen cepler, diş eti kenarının çekilmesi ve röntgende kemik kaybı var. İrin ve ölü doku belirgin bir koku ve tat verir.

Bu tablolar seyrek değil. On bir çalışmayı birleştiren sistematik derlemede implant çevresi mukozitinin ağırlıklı ortalama yaygınlığı yüzde 43, peri-implantitisinki yüzde 22 olarak hesaplandı; tek tek çalışmalarda oranlar sırasıyla yüzde 19 ile 65 ve yüzde 1 ile 47 arasında değişiyordu. Yazarlar tanım farklılıklarının bu geniş aralığın başlıca sebebi olduğunu ve implantın ağızda kaldığı süre uzadıkça peri-implantitis yaygınlığının arttığını belirtiyor. Avrupa Periodontoloji Federasyonu da diş eti hastalığı geçirmiş kişilerde implantların yaklaşık yüzde 22'sinde peri-implantitis geliştiğini yazıyor.

İltihabın sinsi tarafı ağrısız ilerleyebilmesi. İmplantın içinde sinir yoktur; doğal dişteki gibi bir sızı sizi uyarmaz. Bu yüzden kötü koku ya da tat, bazen fırçalarken kanamayla birlikte, fark edilen ilk işaret olabilir. Avrupa Periodontoloji Federasyonu iltihap işaretlerinden birini fark ettiğinizde diş hekiminizden ya da periodontoloğunuzdan mümkün olan en kısa sürede randevu almanızı öneriyor. İmplant metali sayfamızda da anlattığımız gibi, metal görünmeden çok önce kemik erimeye başlamış olabilir.

Dördüncü olasılık, kokunun implanttan hiç gelmemesi. Ağız kokusunun büyük kısmı dil sırtındaki tabakadan, doğal dişlerdeki diş eti cepleri ve çürüklerden, ağız kuruluğundan gelir. NHS kötü kokunun nedenleri arasında diş eti hastalığını, çürük ve enfeksiyonu, ağız kuruluğunu, bademcik iltihabını, reflüyü ve sigarayı sayıyor. Üst çenede implant ya da sinüs bölgesinde cerrahi yapıldıysa burundan gelen kötü koku sinüsü de akla getirir; bu ayrımı burundan kötü koku sayfamızda anlattık. Kokunun tek bir implantın çevresinde mi, yoksa bütün ağızda mı olduğu bu yüzden ilk sorulacak sorudur.

Hareketli ve sabit protezler arasında da fark var. İmplant üstü protez takılan 48 kişiyle yapılan küçük bir izlem çalışmasında, ölçüm noktalarının çoğunda katılımcıların büyük kısmında klinik olarak kabul edilemeyen düzeyde ağız kokusu ölçüldü. 65 yaş üstü 88 hastayla yapılan kesitsel çalışmada kükürtlü gaz düzeyi tam protez kullananlarda en yüksek, sabit protez ve implant grubunda en düşüktü; ağız kuruluğu ve çok sayıda ilaç kullanımı daha yüksek koku düzeyiyle ilişkiliydi. Her iki çalışma da gözlemsel ve küçük; nedeni değil ilişkiyi gösteriyor. Pratik çıkarım şu: implant tek başına kokuyu çözmez ya da yaratmaz, temizlenebilirlik ve tükürük akışı belirleyicidir.

İlk listedeki tablolar çoğu zaman birikmeyi düşündürür ve doğru temizlikle birkaç gün içinde azalır. İkinci listeden bir madde size uyuyorsa implant çevresinde iltihap ya da mekanik bir sorun düşünülmeli ve randevu beklenmemeli.

Sıra tehlikeden başlıyor: önce acil işaretler dışlanır, sonra evde yapılabilecek güvenli kontrollerle kaynak daraltılır, en son muayene ve röntgen gelir.

1. 1

   Önce acil işaretleri sorun

   Ağızda, yüzde ya da boyunda büyük şişlik, ağız açamama, nefes alma, konuşma ya da yutma güçlüğü, gözde şişlik ya da görme sorunu varsa değerlendirme acil serviste yapılır; 112'yi arayın. Bunlar yoksa sonraki adımlara geçin.

2. 2

   Evde ara yüz fırçası testi

   Temiz bir ara yüz fırçasını ya da süper flossu her implantın çevresinden ve köprünün altından ayrı ayrı geçirin, sonra koklayın ve rengine bakın. Kokunun ve kanın hangi implanttan geldiğini not edin. Bu basit test kaynağı tek bir noktaya indirebilir ve hekime somut bilgi verir.

3. 3

   Bir iki hafta düzenli temizlik ve yeniden kontrol

   Her akşam ara yüz fırçası, süper floss ve varsa su jeti ile köprü altını temizleyin, dili de temizleyin. Yazarlarından biri su jeti üreticisinde çalışan 30 günlük küçük bir randomize çalışmada su jeti kullanılan implantların yüzde 81,8'inde, ip diş ipi kullanılanların yüzde 33,3'ünde sondalamada kanama azaldı. Koku ve kanama belirgin biçimde azalıyorsa kaynak büyük olasılıkla birikmeydi.

4. 4

   Aynada vida deliklerine ve diş eti kenarına bakın

   Köprünün çiğneme yüzündeki vida deliklerinin dolgusu yerinde mi, çukur ya da koyu renk var mı? İmplantın çevresinde kızarıklık, şişlik, metal görünümü var mı? Bastırarak irin çıkarmaya çalışmayın; yalnızca bakın ve fotoğraflayın.

5. 5

   Muayene: sondalama ve kanama

   Hekim implant çevresinde kızarıklık, şişlik ve irin arıyor, ince bir sondayla cep derinliğini ölçüp kanama olup olmadığına bakıyor. 2017 uzlaşı raporu implant çevresi sağlığını kızarıklık, sondalamada kanama, şişlik ve irin olmaması olarak tanımlıyor.

6. 6

   Röntgen ve başlangıç kaydıyla kıyaslama

   Kemik kaybını görmek için röntgen çekiliyor. Uzlaşı raporu protez takıldıktan sonra başlangıç röntgeni ve sondalama ölçümü alınmasını öneriyor; yeni film bununla kıyaslanınca kemik seviyesinin değişip değişmediği anlaşılıyor. Eski filmlerinizi saklayın ve getirin.

7. 7

   Gerekirse köprünün sökülmesi

   Vidalı bir köprü sökülebildiği için hekim gerektiğinde onu çıkarıp alt yüzünü, implant boyunlarını ve vida bağlantılarını doğrudan görebiliyor. Altında birikme, aşınmış bir bölge ya da gevşek vida bulunursa temizlik ve düzeltme aynı seansta yapılabilir.

İmplant kokusunun tek bir tedavisi yok; yapılan iş kaynağın ne olduğuna göre değişiyor ve çoğu zaman birkaç adım birlikte uygulanıyor.

Aşağıdakiler kokuyu örten ama kaynağı bırakan ya da iltihabın fark edilmesini geciktiren kararlar.

Süre kaynağa göre değişiyor. Aşağıdaki akış genel bir çerçeve; sizi muayene eden hekimin planı önceliklidir.

1. İlk günler

   Kaynak köprü altında birikmeyse, düzenli temizliğe başladığınız ilk günlerde koku azalmaya başlar. Diş eti birkaç gün daha kanayabilir; bu temizliği bırakma nedeni değildir.

2. Bir iki hafta

   Birikmeye bağlı koku ve kanama belirgin biçimde azalmış olmalı. Azalmadıysa ya da tek bir implantta sürüyorsa kaynak cepte, vida bağlantısında ya da protez tasarımında olabilir; muayene gerekir.

3. Vida deliği ya da gevşek vida düzeltildikten sonra

   Kaynak ortadan kalktığında koku genellikle hızla kaybolur. Vida yeniden gevşiyorsa sebep kapanışta ya da gece diş sıkmada aranır.

4. Peri-implantitis tedavisinden sonraki haftalar

   Cerrahisiz tedaviden sonra yeniden değerlendirme genellikle birkaç hafta sonra yapılır. Kanama ve irin azaldıysa kontrol aralıkları belirlenir; azalmadıysa sonraki adım konuşulur.

Aynı şikâyet, kısa bir temizlikten implantın yeniden planlanmasına kadar çok farklı işlemlere karşılık gelebilir. Kapsamı belirleyen kalemler şunlar:

Kokunun kaynağı

Köprü altı birikmesi, vida deliği, gevşek vida ve implant çevresi iltihabı birbirinden farklı işlemler gerektirir.

Köprünün sökülmesi gerekip gerekmediği

Vidalı köprünün çıkarılıp alt yüzünün ve bağlantıların incelenmesi ayrı bir seans anlamına gelebilir.

İltihabın aşaması

Yalnızca diş etini tutan mukozit temizlikle yönetilirken, kemik kaybı olan peri-implantitis aşamalı ve bazen cerrahi tedavi gerektirir.

Protez tasarımı

Temizlenemeyen bir alt yüz düzeltilebilir ya da protezin yeniden yapılması gerekebilir.