İmplant sonrası yüzde morarma: kaç günde geçer, ne zaman sorun işaretidir?

Morluğun tıptaki adı ekimozdur: hasar gören küçük damarlardan sızan kanın deri altında toplanmasıdır. Cleveland Clinic morluğu, deri bütünken dışarı kanama olmadan damarların altta sızdırması olarak tarif ediyor. İmplant cerrahisinde diş eti açılır, kemik oyulur, bazen kemik eklenir; bu sırada kılcal damarların bir kısmı zedelenir. Ağız içindeki kanamanın çoğu ağza akar ve gazlı bezle durdurulur, ama bir kısmı yumuşak dokunun içine yayılır. Birkaç saat ya da bir gün sonra bu kan yanakta, çene altında ya da dudak çevresinde renk olarak görünür.

Morluğun rengi zamanla değişir ve bu değişim iyileşmenin bir göstergesidir. MedlinePlus morluğun pembemsi kırmızı başladığını, sonra mavimsi renge, ardından yeşilimsi sarıya döndüğünü ve en sonunda normal deri rengine kavuştuğunu yazıyor. Koyu tenli kişilerde Cleveland Clinic'e göre morluk mor, koyu kahverengi ya da siyah görünebilir ve iyileşirken açık kahverengi, yeşil ya da sarıya döner. Rengin sarıya dönmesi, vücudun sızan kanı temizlediğini gösterir.

Morluk çoğu zaman cerrahi bölgenin tam üstünde kalmaz, aşağı doğru iner. Alt çenede çalışıldığında çene altına ve boyna, üst çenede yanağa ve bazen göz altına yayılabilir. Bunun sebebi yerçekimi ve yüzdeki yumuşak doku katmanlarının gevşek yapısıdır; sızan kan doku aralıklarında aşağı doğru ilerler. Boyunda ortaya çıkan sarımsı bir leke, ilk günlerde gördüğünüz morluğun aşağı inip solmakta olduğunu gösterir; tek başına yeni bir kanama anlamına gelmez.

Ne kadar morarma beklemeniz gerektiğini işlemin türü belirliyor. Hong Kong ve Nanjing'de 339 hastayı ilk hafta her gün ve 14. günde değerlendiren bir çalışmada, ilk üç günde en fazla şişlik ve morarma, implantla aynı seansta kemik ekleme (yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu) yapılan grupta görüldü. Kemik eklenmeden yapılan sade implant yerleştirmede iyileşme belirtileri basit bir diş çekimine benziyordu. İki haftanın sonunda bütün gruplarda şikâyetler sıfıra yakın düzeye indi.

Süre de önemli. Singapur'da implant ve diş eti cerrahisi geçiren 468 hastayla yapılan bir çalışmada 60 dakikadan uzun süren cerrahilerden sonra hastalar kanama dışındaki bütün başlıklarda, morarma dahil, daha yüksek şikâyet bildirdi. Aynı çalışmada erkek cinsiyet ve kısa cerrahi süresi daha düşük şikâyet puanıyla ilişkiliydi; bütün başlıklarda puanlar bir hafta içinde sıfıra yakın indi. Bu çalışmalar gözlemsel ve hasta beyanına dayanıyor; yani morluğun nedenini kanıtlamıyor, yalnızca hangi durumda daha sık görüldüğünü gösteriyor.

Kişisel etkenler de payını alıyor. Cleveland Clinic yaşlanan deriyi, kan sulandırıcıları, aspirini, düzenli alınan iltihap giderici ağrı kesicileri (ibuprofen, naproksen), kortizonu, trombosit düşüklüğünü, karaciğer hastalığını ve C ya da K vitamini eksikliğini kolay morarmaya yatkınlık yaratan durumlar arasında sayıyor. İleri yaşta deri incelir ve deri altı damarlar daha kolay zedelenir; bu yüzden aynı işlemden sonra yaşlı bir hastanın yüzünde daha geniş bir morluk görülmesi şaşırtıcı değildir. Tam ağız tedavisi olan hastaların önemli bir kısmının ileri yaşta ve kalp ilacı kullanıyor olması, bu konunun neden sık sorulduğunu da açıklıyor.

Kan sulandırıcılar morluğu nasıl etkiliyor? Dört implant üzerine tek seansta sabit tam çene protezi yapılan 120 hastalık bir vaka kontrol çalışmasında varfarin kullanan grupta ameliyat sonrası kanama ve ağız çevresinde morluk (purpura), rivaroksaban kullananlara ve ilaç kullanmayanlara göre daha sık görüldü. Hiçbir hastada ciddi kanama ya da hematom gelişmedi ve ilaçlar kesilmeden ya da değiştirilmeden işlem yapıldı. Yedi çalışmayı birleştiren bir meta analiz de yerinde kanama durdurucu önlemler kullanıldığında ağızdan alınan kan sulandırıcılara devam etmenin kanama riskini anlamlı biçimde artırmadığını, varfarin grubu ilaçlarda ise istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir artış eğilimi olduğunu bildiriyor.

Morluktan ayrılması gereken iki tablo var. Birincisi hematom: kanın deri altında bir yerde toplanıp kabarık, gergin ve ağrılı bir şişlik oluşturmasıdır. Cleveland Clinic morluğun bulunduğu yerde ortaya çıkan şişkinliği ve ağrılı şişliği hekime danışma nedenleri arasında sayıyor. İkincisi ve en önemlisi ağız tabanı kanamasıdır. Alt çenenin ön bölgesinde, köpek dişi civarında yapılan implant cerrahisinde matkap kemiğin iç (dil tarafı) yüzünü delip dil altındaki damarı zedelerse kan ağız tabanındaki gevşek dokuya hızla yayılabilir. Yayımlanan olgu bildirimlerinde dil yukarı ve geriye itildiği, hava yolu daraldığı ve bazı hastaların entübe edildiği bildiriliyor. Nadir bir tablodur ama hayatı tehdit eder ve ilk saatlerde fark edilmesi hayati önem taşır.

İlk listedeki tablolar çoğu zaman kendiliğinden geçen olağan morluğu düşündürür. İkinci listeden bir madde size uyuyorsa morluk tek başına bir renk meselesi olmaktan çıkar ve değerlendirme gerekir.

Sıra bilinçli olarak tehlikeden başlıyor: önce hava yolunu tehdit eden tablo dışlanır, sonra morluğun seyri izlenir.

1. 1

   Önce dil altına ve nefese bakın

   Alt çene ön bölgesine implant yapıldıysa ilk saatlerde ve ilk gece dil altını aynada kontrol edin. Dilin altında hızla büyüyen mor bir şişlik, dilin damağa doğru itilmesi, boğuk konuşma, tükürüğü yutamama ya da nefes darlığı varsa 112'yi arayın. Bu tabloda yayınlarda tedavinin ilk adımı hava yolunun güvenceye alınması.

2. 2

   Her sabah aynı ışıkta fotoğraf çekin

   Morluğun rengi ve sınırları günden güne değişir; hafızaya güvenmek yanıltır. Her sabah aynı ışıkta, aynı açıdan bir fotoğraf çekmek, morluğun büyüyüp büyümediğini ve renginin solup solmadığını size ve hekiminize net gösterir.

3. 3

   Renk mi büyüyor, şişlik mi büyüyor

   Morluğun alanının genişlemesi, özellikle aşağıya doğru, çoğu zaman sızan kanın yer değiştirmesidir. Bakmanız gereken şişliğin seyri: şişlik rehberimizde anlattığımız gibi ikinci günün sonunda zirve yapar ve sonra geriler; üçüncü günden sonra büyüyen şişlik farklı bir tablodur.

4. 4

   Dokunarak sıcaklık ve gerginliği kontrol edin

   Temiz elinizle morluğun üstüne hafifçe dokunun. Yumuşak ve hafif hassas olması olağan; gergin, sıcak, giderek sertleşen ya da zonklayan bir şişlik hematomu ya da enfeksiyonu düşündürür ve hekime gösterilmelidir.

5. 5

   İlaç listenizi gözden geçirin

   Kan sulandırıcıların yanında ağrı için kendi başınıza aldığınız ibuprofen ya da naproksen gibi ilaçlar da morarmayı artırabilir. Cleveland Clinic morlukta iltihap giderici ağrı kesici kullanmadan önce hekime danışmayı öneriyor. Size reçete edilen ağrı kesicinin dışında ilaç eklemeyin.

6. 6

   Hekim muayenesi

   Hekim morluğun altında toplanmış kan olup olmadığına, ağız tabanına, dil hareketine, yara yerine ve dikişlere bakar. Ağız tabanı kanamasından şüphelenilirse değerlendirme hastanede yapılır; yayınlarda kanamanın yerini göstermek için tomografi kullanıldığı bildiriliyor. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacın ayarı, o ilacı yazan hekimle birlikte konuşulur.

Morluk bir kez oluştuktan sonra onu bir anda silen bir yöntem yok. Aşağıdakiler büyümesini sınırlar ve solmasını kolaylaştırır.

Aşağıdakiler morluğu büyüten ya da asıl tehlikeyi gözden kaçıran kararlar.

Aşağıdaki akış genel bir çerçeve; kemik ekleme, işlem süresi ve ilaçlar süreyi değiştirir. Ayırt edici olan, renk solarken şişliğin de gerilemesidir.

1. İlk gün

   Morluk çoğu zaman henüz görünmez ya da cerrahi bölgenin üstünde hafif kırmızılık olarak başlar. Soğuk uygulama, baş yüksekte dinlenme ve kanamanın yerinde durdurulması bu günün işidir.

2. İkinci ve üçüncü gün

   Morluk en koyu ve en geniş hâline yaklaşır, aşağıya doğru inmeye başlar. Şişlik de ikinci günün sonunda zirve yapar. Üçüncü günden itibaren ılık uygulamaya geçilir.

3. Dördüncü ve yedinci gün arası

   Renk mavimsiden yeşil-sarıya döner, kenarlar solar. Alt çenede leke boyna kadar inmiş olabilir; renk soluyorsa bu çözülmedir.

4. İkinci hafta

   Cleveland Clinic morlukların çoğunun iki hafta içinde kaybolduğunu yazıyor. Kan sulandırıcı kullananlarda ve kemik ekleme yapılanlarda solma biraz daha uzun sürebilir.

5. İki haftadan sonra

   Cleveland Clinic iki haftadan uzun süren morluğu hekime danışma nedenleri arasında sayıyor; daha büyük morluk ve hematomların bir ay ya da daha uzun sürebildiğini de belirtiyor. Bu noktada kontrolünüzde morluğu gösterin.

Morluk tek başına ek bir tedavi gerektirmez. Ancak ne kadar belirgin olacağını ve ek değerlendirme gerekip gerekmediğini şu kalemler belirler:

Cerrahinin kapsamı

Tek implant, birden fazla implant, kemik ekleme ve iki çenenin aynı seansta çalışılması morluğun büyüklüğünü değiştirir.

İşlem süresi

Çalışmalarda 60 dakikadan uzun süren cerrahilerde morarma dahil şikâyetler daha yüksek bildiriliyor.

Kullanılan ilaçlar

Kan sulandırıcılar, aspirin ve iltihap giderici ağrı kesiciler morluğu genişletir; işlem öncesi ilaç planı ilacı yazan hekimle yapılır.

Ek değerlendirme ihtiyacı

Hematom ya da ağız tabanı kanaması şüphesinde muayene, görüntüleme ve gerekirse hastanede izlem gündeme gelir.