İmplant sonrası dikiş: ne zaman erir, ne zaman alınır, açılırsa ne olur?

Klasik implant cerrahisinde diş eti, altındaki kemik zarıyla birlikte bir kapak gibi kaldırılır; hekim kemiği görerek implantı yerleştirir, sonra diş etini yerine koyup diker. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin implant broşürü bunu açıkça anlatıyor: diş eti kesilip geri itiliyor, kemik açığa çıkıyor, implant yerleştirildikten sonra diş eti dikişlerle yerine konuyor. Dikişin işi yara kenarlarını ilk günlerde bir arada tutmak; kenarlar kendi kendine kaynaşınca dikişin görevi biter.

Her implantta dikiş olmaz. Diş eti kaldırılmadan küçük bir delikten yapılan flapsız (dikişsiz) yöntemde çoğu zaman dikiş gerekmez; bunun hangi koşullarda mümkün olduğunu ayrı bir sayfada anlattık. Çekimle aynı gün implant yapıldığında, kemik eklendiğinde ya da tam çene tedavisinde ise dikiş neredeyse her zaman vardır. Tam ağız tedavisinde dikişler sabit dişlerin altında, diş etinin üzerinde kalır; bu yüzden temizlik ve kontrol daha çok dikkat ister.

Dikişler iki ana gruba ayrılır. Eriyen dikişler vücudun kendi süreçleriyle zamanla çözülür ve alınmaları gerekmez. Erimeyen dikişler ise ipek, naylon ya da politetrafloroetilen (PTFE) gibi malzemelerden yapılır ve hekim tarafından alınır. Londra'daki Guy's and St Thomas' Hastanesi dikişlerin genellikle eridiğini, erimeyen dikiş kullanıldıysa kontrol randevusunda alındığını yazıyor. Hangi türün kullanıldığını öğrenmenin en kolay yolu sormak: taburcu olurken dikişlerin eriyip erimeyeceğini ve kontrol tarihini not edin.

Eriyen dikişin ne kadar süreceği malzemeye ve bölgeye göre değişiyor. King's College Hastanesi broşürü eriyen dikişlerin iki haftaya kadar, bazen daha uzun sürede eridiğini, Lothian bölgesi ağız cerrahisi bölümü birkaç gün içinde düşebildiğini ya da iki haftaya kadar kalabildiğini, Oxford toplum diş hekimliği servisi ise genellikle 7 ile 10 günde eridiğini yazıyor. Cambridge'in implant broşürü de implant dikişlerinin genellikle eriyen dikiş olduğunu ama kaybolmalarının birkaç hafta sürebildiğini belirtiyor. Yani iki hafta sonra ağzınızda hâlâ bir dikiş ucu görmeniz tek başına bir sorun işareti değil.

Dikişin malzemesi temizliği de etkiliyor. Çok telli ipek dikiş, telleri arasında bakteri tutabiliyor. Gömülü yirmilik diş cerrahisinde 360 hastadan alınan 649 dikiş örneğini inceleyen sistematik derlemede en sık kullanılan malzeme ipekti ve çoğu zaman en yüksek bakteri yükünü taşıyordu; tek telli sentetik ve antibakteriyel kaplı dikişlerde bakteri tutunması daha azdı. Granada'da yapılan küçük bir randomize çalışmada da ipek, tek telli naylon ve PTFE dikişlere göre daha fazla bakteri ve daha belirgin doku tepkisi gösterdi. Bu bulgular yirmilik dişten geliyor; implant için birebir aynı sonuç ölçülmüş değil, ama dikiş çevresinin neden temiz tutulması gerektiğini gösteriyor.

Bir dikişin erken düşmesi ile yaranın açılması aynı şey değil. Guy's and St Thomas' dikişlerin cerrahiden hemen sonra gevşeyebildiğini ya da düşebildiğini ve bunun normalde sorun yaratmadığını yazıyor. Bakılması gereken, altındaki yara kenarlarının durumudur: kenarlar birbirine yapışmış ve kanama yoksa bir dikişin eksilmesi önemsizdir. Oxford broşürü diş etinin aralandığını ya da kanamaya başladığını görürseniz diş hekiminize danışmanızı söylüyor.

Yara hattının açılması özellikle kemik eklenen cerrahilerde iyi bilinen bir sorundur. Kemik eklemede (yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu) zar ve greft hacmi yara kenarlarını gerer. Bu konudaki sistematik derleme ve meta analiz, zarın açığa çıkması, yara açılması ve akut enfeksiyon dahil yumuşak doku komplikasyonlarının ağırlıklı oranını yüzde 16,8 olarak hesapladı; bu sorunlar ilk haftadan altıncı aya kadar bildirilmiş. Yazarlar oranın emilen ve emilmeyen zarlarda benzer olduğunu ve asıl belirleyicinin yumuşak doku yönetimi olduğunu vurguluyor. Kemik eklenmeyen sade implant cerrahisinde yara daha küçüktür ve gerilim daha azdır.

İlk haftalarda yara yerinde görebileceğiniz beyaz ya da sarımsı, yumuşak bir tabaka çoğu zaman iyileşen dokudur: pıhtının yerini alan, kan damarlarından zengin onarım dokusu ve üzerindeki fibrin tabakası. Bu tabaka kokusuz, ağrısızdır ve çalkalamakla gitmez. İrin ise farklıdır: bastırınca ya da kendiliğinden gelen, kıvamlı, kötü tatlı ya da kokulu bir akıntıdır ve çoğu zaman artan ağrı, şişlik ya da ateşle birlikte gelir. King's College broşürü ilk birkaç gün hafif sızıntı ve kötü tadın olabildiğini ve tek başına sorun anlamına gelmediğini yazıyor; bakıma rağmen geçmeyen ya da artan kötü tat ise hekime söylenmelidir.

İlk listedeki tablolar dikişli bir yarada sık görülen ve çoğu zaman kendiliğinden düzelen durumlar. İkinci listeden bir madde size uyuyorsa hekiminize gösterin.

Aşağıdaki sıra Birleşik Krallık'taki hastane broşürlerinin ortak önerilerine dayanıyor. Sizi tedavi eden hekimin talimatı farklıysa onunki geçerlidir.

1. 1

   İlk gün: çalkalama yok, dokunma yok

   Cerrahi günü ağzınızı çalkalamayın ve tükürmeyin; Guy's and St Thomas' bunun pıhtıyı yerinden oynatıp iyileşmeyi geciktirebildiğini yazıyor. Dikişleri dilinizle ya da parmağınızla yoklamayın; Oxford broşürü yaraya parmak ya da dil değdirmenin kanamaya yol açabildiğini belirtiyor.

2. 2

   Ertesi günden itibaren tuzlu su

   Bir bardak ılık suya bir çay kaşığı tuz karıştırıp ağzınızda yavaşça gezdirin, özellikle yemeklerden sonra. Guy's and St Thomas' günde 4 kez, 4 ile 5 gün boyunca; Oxford günde 4 kereye kadar ve 7 gün boyunca öneriyor. Amaç yiyeceğin dikişlere takılmasını önlemek.

3. 3

   Fırçalamayı bırakmayın

   Diğer dişlerinizi ve sabit dişlerinizi normal fırçalayın, dikiş bölgesinin çevresinde yumuşak fırçayla nazik davranın. NHS diğer dişleri ameliyat bölgesinden kaçınarak dikkatlice temizlemeyi öneriyor. Hekiminiz klorheksidinli gargara verdiyse belirtilen süre kadar kullanın.

4. 4

   Yemekte dikişi koruyun

   NHS sert, çıtır yiyeceklerden ve fındık, çekirdek gibi yaraya takılabilecek gıdalardan kaçınmayı öneriyor. Oxford pirinç ve mısır taneleri gibi küçük gıdaların yaraya takılabildiğini yazıyor. İlk günlerde yumuşak ve ılık beslenin.

5. 5

   Sigara ve alkole ara verin

   NHS sigaranın enfeksiyon riskini artırdığını, alkolün ve çok sıcak içeceklerin kanamayı artırabildiğini yazıyor. Lothian broşürü ilk 24 saat sigara ve alkolden uzak durmayı, bunların iyileşmeyi geciktirdiğini belirtiyor. Ara ne kadar uzun olursa yara hattı için o kadar iyi.

6. 6

   Her gün aynada bakın, dokunmayın

   Aynada yara kenarlarının birbirine değip değmediğine, bir dikişin eksilip eksilmediğine, beyaz tabakanın kokulu ya da ağrılı olup olmadığına bakın. Bakabilirsiniz, ama yarayı yoklamayın. Bir değişiklik görürseniz fotoğrafını çekip hekiminize gösterin.

7. 7

   Kontrol randevusu

   Erimeyen dikişler kontrol randevusunda alınır; Guy's and St Thomas' bunu hastanenin ya da yerel diş hekiminin yapabildiğini yazıyor. Dikiş alma genellikle birkaç dakika süren, uyuşturma gerektirmeyen bir işlemdir. Eriyen dikiş kullanıldıysa kontrolde yara hattının kapanıp kapanmadığına bakılır.

Dikişin türü ve gerekip gerekmediği cerrahinin kapsamına göre değişiyor. Hekim aşağıdakilerden duruma uyanı seçer.

Aşağıdakiler iyi niyetle yapılan ama yara hattını zorlayan kararlar.

Aşağıdaki akış genel bir çerçeve; kemik ekleme ve tam çene cerrahisinde süreler uzayabilir. Ayırt edici olan ağrı ve şişliğin azalıyor olması.

1. İlk gün

   Tükürükte kan lekeleri olağandır. Dikişler gergin, bölge uyuşuk ya da hassastır. Çalkalamayın, tükürmeyin, dikişlere dokunmayın.

2. İkinci ve dördüncü gün arası

   Tuzlu su gargarası başlar. Yara kenarlarında beyaz ya da sarımsı tabaka görünmeye başlayabilir. Bazı dikişler gevşeyebilir ya da düşebilir; Lothian broşürü bunun birkaç gün içinde olabildiğini yazıyor.

3. Birinci hafta sonu

   Oxford broşürüne göre eriyen dikişler genellikle 7 ile 10 günde erir. Erimeyen dikiş kullanıldıysa kontrol randevusu bu dönemde planlanır.

4. İkinci hafta

   Guy's and St Thomas' ve King's College broşürleri eriyen dikişlerin iki haftaya kadar sürebildiğini yazıyor. Yara hattı kapanmış, diş eti rengi normale dönmeye başlamış olmalı.

5. Sonraki haftalar

   Cambridge'in implant broşürü implant dikişlerinin kaybolmasının birkaç hafta sürebildiğini belirtiyor. Diş eti zamanla son biçimine oturur; Cambridge cerrahi bölgenin ilk birkaç hafta mümkün olduğunca temiz tutulmasını öneriyor.

Dikiş çoğu zaman cerrahinin bir parçasıdır ve ayrı bir tedavi değildir. Ama dikişle ilgili ek adımların gerekip gerekmeyeceğini şu kalemler belirler:

Dikişin türü

Eriyen dikişte alınma randevusu yoktur; erimeyen dikişte kontrol ve dikiş alma planlı bir adımdır.

Kemik ekleme yapılıp yapılmadığı

Kemik eklenen cerrahilerde yara hattının açılma olasılığı daha yüksektir ve ek kontrol gerekebilir.

Seyahat takvimi

Şehir dışından geliyorsanız dikişlerin eriyen olup olmadığı ve kontrolün nerede yapılacağı baştan konuşulmalı.

Yara hattı açılırsa yapılacak iş

Yalnızca temizlik ve izlemden açığa çıkan zarın ya da greftin yeniden değerlendirilmesine kadar değişir.