Dişim sallanıyor — kurtarılır mı, çekilir mi?

Sağlıklı bir diş kemiğe çiviyle çakılmış gibi durmaz; kökle kemik arasındaki ince bağ dokusu sayesinde çiğnerken görünmeyecek kadar az esner. Dille hissedilen bir hareket ise başka şeydir: dişi ayakta tutan destek azalmıştır. O destek kökü saran kemikten ve diş etinin sağlamlığından gelir.

En sık sebep diş eti hastalığıdır. İltihap diş etinde kaldığı sürece geri dönüşü vardır; kemiğe indiğinde dişi tutan kemik yavaşça erir ve eriyen kemik kendiliğinden geri gelmez. Bu sürecin adı periodontitis (dişi tutan dokuların iltihabı) ve ağrısız ilerler; erken uyarıları fırçalarken kanama, ağız kokusu, diş etinin çekilmesi ve dişlerin arasının açılmasıdır. Sallanma bu sürecin erken değil, geç bir işaretidir.

İkinci sebep travmadır. Bir darbe ya da sert bir şeyi ısırmak, kökle kemik arasındaki bağ dokusunu zorlar; diş bir anda sallanmaya başlar. Belirleyici olan zamandır: ilk günlerde sabitlenen diş toparlanır, haftalar sonra gelinen dişte aynı şans yoktur. Darbe sonrası sallanan dişi, ağrı olmasa bile aynı gün görmemiz gerekiyor.

Üçüncüsü kök kırığıdır ve karar açısından en belirleyicisidir. Kanal tedavisi görmüş dişlerde yıllar içinde kökte boydan boya bir çatlak görüyoruz; diş ısırırken keskin biçimde ağrır ve o noktada tek bir derin diş eti cebi bulunur. Çatlak düz röntgende görünmez; tomografiyle ortaya çıkarıyoruz. Kökü boyuna kırılmış dişin kurtarılabilir tarafı yoktur; çatlak, bakteri için kapatılamayan bir yol açar.

Dördüncüsü gece diş sıkmadır. Sağlam bir dişin kemiğini tek başına eritmez, ama zayıflamış desteğe binen aşırı yük sallanmayı hızlandırır; işareti sabah çene yorgunluğu ve düzleşmiş diş yüzeyleridir. Geçici sebepler de var: kapanışta yüksek kalmış yeni bir dolgu ya da süren ortodontik tedavi dişi bir süre oynatır. Bunlarda yapılacak şey çektirmek değil, sebebi çözmektir.

Bu ayrım muayene, cep ölçümü ve tomografiden sonra netleşiyor. Sağdaki listede kendinizi görmeniz dişin bugün gideceği anlamına gelmez; yalnızca konuşacağımız seçenek değişir.

Bu sıralama tedavi değil, tanı içindir. Sonunda elinizde dişin neden sallandığı, hangi seçeneğin gerçekçi olduğu ve neden öyle olduğu bulunur.

1. 1

   Röntgeninizi gönderin

   Panoramik röntgen ya da tomografiniz varsa formdan gönderin; hangi seçeneklerin masada olduğunu 24 saat içinde yazarız, ön değerlendirme için gelmenize gerek kalmaz. Kesin karar muayene ve cep ölçümünden sonra veriliyor. Darbe sonrası sallanan bir dişte ise beklemeden en yakın hekime başvurun; o diş zamana duyarlı.

2. 2

   Sallanmanın hikâyesini konuşuruz

   Ne zaman başladığı, bir darbeyle mi yoksa yavaş yavaş mı çıktığı, diş etlerinin kanayıp kanamadığı ve gece sıkma işaretleri kararı doğrudan etkiler. Bir hafta önce başlayan sallanma ile iki yıldır süren aynı şey değildir.

3. 3

   Klinik muayene

   Dişin hangi yönlerde ve ne kadar hareket ettiğine, ceplerin derinliğine, kanamaya ve kapanışta hangi dişin önce temas ettiğine bakıyoruz. Tek bir noktada olan derin ve dar bir cep, kök kırığının ilk işaretidir.

4. 4

   Üç boyutlu görüntüleme

   Konik ışınlı tomografi, kalan kemiğin gerçek yüksekliğini ve kalınlığını, düz röntgende görünmeyen kök kırıklarını ve erimenin kökün hangi yüzünde olduğunu gösterir. Kanal tedavisi görmüş ve post uygulanmış dişlerde dolgu maddesi görüntüde parazit yapar; temiz çıkan bir tomografi kırığı tek başına dışlamaz. Tomografi görmeden verilen bir kurtarma ya da çekim kararı eksik veriyle verilmiştir.

5. 5

   Önce iltihap, sonra karar

   İltihaplı bir ağızda alınan ölçüm yanıltıcıdır. Diş eti tedavisinden birkaç hafta sonra sallanmayı yeniden ölçüyoruz. Diş sıkılaştıysa kurtarma yolunda devam ediyoruz; hiç değişmediyse konuşmayı çekim ve sonrası üzerine kuruyoruz.

Bunlar birbirinin rakibi değil; sırayla uygulanan adımlar. Doğru sıralama en az müdahaleli olandan başlıyor.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi hekime giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz. Bir hekim bunları kendiliğinden anlatmıyorsa siz sorun.

Aşağıdaki akış, diş eti tedavisiyle başlayan ve gerekiyorsa çekim ve implantla devam eden yol için geçerli. Yalnızca sabitleme yapıldığında süreç çok daha kısa.

1. Tedaviden sonraki ilk günler

   Diş etlerinde hassasiyet ve soğuğa karşı geçici bir duyarlılık olağan. Ceplerin kapanması için fırçalamayı kesmeyin, aksine bölgeyi yumuşak fırçayla düzenli temizleyin. İşe ara vermeniz gerekmiyor.

2. Altı ile sekiz hafta

   Diş eti sıkılaşır, kanama azalır ve sallanmayı yeniden ölçüyoruz. Bazı dişler gözle görülür biçimde toparlanır, bazıları hiç değişmez. Kurtarma ile çekim arasındaki karar burada netleşiyor.

3. Çekim ve implant seçildiyse: üç klinik gün

   Uyguladığımız protokolde implantlar çenenin dış sert tabakasına, yani kortikal kemiğe mekanik olarak kilitleniyor. Klasik implant içteki daha yumuşak süngerimsi kemiğe tutunduğu için kaynaşmayı aylarca beklemek gerekir; fark buradan çıkıyor. Kemik ekleme ve aylarca bekleme gündeme gelmiyor, üç klinik günün sonunda sabit dişlerinizle çıkıyorsunuz.

4. İlk hafta ve sonrası

   Bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan, üçüncü günden sonra geriliyor; dikiş varsa bu hafta içinde alınıyor. Gece sıkma öyküsü varsa koruyucu plağı bu dönemde devreye alıyoruz. Bakım doğal dişten farksız: fırça, ara yüz temizliği ve düzenli kontrol.