Gün 1: Görüntüleme, yerleştirme ve ilk prova - Gün 2: Provalar ve final renk - Gün 3: Final dişlerin teslimi

Kurtarma mı, Çekim mi

İnley, onley ve overlay: dolgu yetmediğinde, kuron fazla geldiğinde

Laboratuvarda ya da bilgisayarla üretilip dişe yapıştırılan parça dolgu, kuron kadar diş kesmeden geniş bir boşluğu kapatabilir

Arka dişte çürük ya da eski bir dolgu büyüdüğünde iki klasik seçenek konuşulur: yeni bir dolgu ya da dişin tamamını saran bir kuron (kaplama). İnley ve onley bu ikisinin arasında duran, ağız dışında üretilip dişe yapıştırılan dolgulardır. İnley dişin girintileri içinde kalır; onley bir ya da daha fazla tüberkülü (dişin sivri çiğneme tepeleri) de örter; overlay ise çiğneme yüzeyinin tamamını kaplar. Aşağıda hangi dişte hangisinin düşünüldüğünü, seramik ile kompozit arasındaki farkı, araştırmaların 5 ve 10 yıllık sonuçlarını ve kuron yerine onley seçmenin neyi kazandırıp neyi riske attığını bulacaksınız.

Kısa cevap

İnley ve onley, dişteki boşluğa göre ağız dışında üretilip dişe yapıştırılan parça dolgulardır. Hasar normal bir dolgu için fazla, kuron için az olduğunda düşünülür. İnley dişin girintilerinin içinde kalır, onley bir ya da daha fazla tüberkülü örter, overlay çiğneme yüzeyinin tamamını kaplar. Seramik inley, onley ve overlay'leri inceleyen bir meta-analizde 5 yılda yüzde 92–95, 10 yılda yüzde 91 sağkalım bulundu; en sık başarısızlık nedeni kırılmaydı.

Nerede durur
Dolgu ile kuron arasında; dişin sağlam duvarları korunur
Malzeme
Seramik (porselen, cam seramik), kompozit, altın
Seramikte sağkalım
5 yılda yüzde 92–95, 10 yılda yüzde 91 (meta-analiz)
Randevu
Laboratuvarda üretilirse çoğunlukla iki; bilgisayarla klinikte üretilirse tek

Parça dolgu neyi çözüyor

Normal dolgu, yumuşak hâlde dişe konur ve ağız içinde sertleşir. Küçük ve orta boy boşluklarda bu yeterlidir. Boşluk büyüdükçe, özellikle tüberküllerden biri incelmiş ya da kırılmışsa, ağız içinde şekillendirilen geniş bir dolgu çiğneme kuvvetini taşımakta zorlanır. Klasik çözüm o noktada dişi her yönden inceltip üstüne bir kuron yapmaktır. Cleveland Clinic, inley ve onley'i tam da bu ara bölge için tarif ediyor: diş bir dolguyu taşıyamayacak kadar hasarlı, ama kuron gerektirecek kadar hasarlı değilse.

Üç terim, parçanın dişin ne kadarını örttüğüne göre ayrılır. İnley dişin çiğneme yüzeyindeki çukurların ve aradaki yüzeylerin içinde kalır, tüberküllerin üstüne çıkmaz. Onley en az bir tüberkülü örter; zayıflamış bir duvarı üstten sararak çatlamasını önlemeyi amaçlar. Overlay çiğneme yüzeyinin tamamını kaplar ve kuruna en yakın olanıdır; aradaki fark, dişin yan duvarlarının kesilmeden bırakılmasıdır. Araştırmalarda bu gruba kısmi örtülü restorasyonlar denir; bazı yayınlar çok ince overlay'leri oklüzal veneer, yan duvarı da kısmen saranları kısmi kuron diye ayrıca adlandırır.

Kurondan farkı kesilen diş miktarında. Kuron için dişin bütün yüzeylerinden doku kaldırılır, çünkü parça dişi bir yüksük gibi sarar ve tutuculuğu bu şekilden alır. Onley ve overlay ise dişe yapıştırıcıyla bağlanır; tutuculuğun önemli bir kısmı yapıştırmadan gelir, bu yüzden sağlam duvarlar kesilmeden bırakılabilir. Diş eti hizasına yakın kenarlar da çoğu zaman daha yukarıda kalır. Bunun pratik bir sonucu var: ileride parça kırılır ya da diş yeniden çürürse, kuron için hâlâ kesilmemiş diş dokusu vardır.

Malzeme seçenekleri üç ana gruba ayrılır. Seramikler (feldspatik porselen, lösitle güçlendirilmiş cam seramik ve lityum disilikat gibi cam seramikler) dişe en yakın görünen ve yüzeyi aşınmaya dayanıklı olanlardır. Kompozit, yani dolgu malzemesinin laboratuvarda ya da blok hâlinde sertleştirilmiş daha dayanıklı biçimi, daha esnektir ve ağız içinde onarılması daha kolaydır. Altın, en eski seçenektir; diş renginde olmadığı için bugün daha az seçilir. Cleveland Clinic dolaylı dolgular için altın ve porseleni sayıyor ve porselenin feldspat, kuvars ve kaolin gibi minerallerin karışımı olduğunu yazıyor.

Ne kadar dayandığına dair en geniş tablo Morimoto ve arkadaşlarının 2016 tarihli meta-analizinde. En az 5 yıl izlenen 14 çalışmayı birleştiren yazarlar, seramik inley, onley ve overlay'lerde sağkalımı 5 yılda yüzde 92–95, 10 yılda yüzde 91 buldu. Başarısızlıkların en sık nedeni kırılma ya da parça kopmasıydı (yüzde 4); onu kanal tedavisi gerektiren sinir sorunları (yüzde 3), kenarda yeniden çürük (yüzde 1) ve parçanın yerinden çıkması (yüzde 1) izledi. Seramiğin türü, porselen ile cam seramik arasında, sonucu anlamlı biçimde değiştirmedi; dişin sinirinin canlı olup olmaması ise sonuçla ilişkiliydi.

Kuronla karşılaştırma için Vagropoulou ve arkadaşlarının 2018 tarihli derlemesi iyi bir fikir veriyor. Dokuz çalışmayı inceleyen yazarlar ortalama sağkalımı inleylerde yüzde 90,9, onleylerde yüzde 93,5, kuronlarda yüzde 95,4 olarak aktarıyor ve 5 yıllık sağkalımın hepsinde yüzde 90'ı aştığını yazıyor. Çalışmalar birbirinden çok farklı olduğu için yazarlar türler arasında anlamlı bir karşılaştırma yapılamadığını da belirtiyor. Her grupta en sık biyolojik sorun yeniden çürük, en sık teknik sorun seramik kırığıydı.

Seramik mi kompozit mi sorusunun cevabı daha belirsiz. Fron Chabouis ve arkadaşlarının 2013 tarihli sistematik derlemesi bu iki malzemeyi karşılaştıran yalnızca iki randomize çalışma bulabildi; ikisi de yalnız inleyleri inceliyordu, onley içeren çalışma yoktu; yanlılık riski yüksekti ve seramiğin kısa vadede daha iyi olduğuna dair kanıtı çok sınırlı buldu. 2023 tarihli bir başka meta-analiz, dişin içinde kalan dolaylı dolgularda lityum disilikat ile kompozitin kısa vadede benzer sonuç verdiğini, 5–7 yıllık izlemde ise kompozitte başarısızlık oranının altın dolgulara göre 18 yüzde puan daha yüksek olduğunu bildirdi. 2025 tarihli bir meta-analizde 3 yılda lityum disilikat kısmi örtülü restorasyonların sağkalımı yüzde 93,7, rezin matrisli seramiklerinki yüzde 89,3 idi; yazarlar uzun vadeli sonucun belirsiz olduğunu vurguluyor.

Kanal tedavisi görmüş dişte durum ayrıca konuşulmalı. Kanal tedavili arka dişlerin tüberkülleri örtülerek korunması yaygın bir öneri, ama bunun kuronla mı onleyle mi yapılacağı konusunda kanıt zayıf. Cochrane'in 2015 tarihli derlemesi kanal tedavili dişlerde kuron ile dolgu arasındaki farkı değerlendirmek için yeterli kanıt bulamadı; yalnızca bir çalışma dahil edilebildi. 2024 tarihli bir sistematik derleme, kanal tedavili arka dişlerde yapıştırılan kısmi seramik restorasyonlar ile tam kuronların benzer sağkalım gösterdiğini, ama bu konuda çalışmanın az olduğunu yazıyor.

Hangi dişte parça dolgu, hangisinde başka bir çözüm

Kararı muayene ve röntgen verir; aşağıdaki listeler hekiminizle konuşurken neye bakıldığını anlamanız için. İlk liste parça dolgunun güçlü aday olduğu durumlar, ikinci liste başka bir çözümün öne çıktığı durumlar.

Uygun olduğu durumlar

  • Geniş bir eski dolgu ya da çürük var, ama dişin dış duvarları sağlamBoşluk normal bir dolgu için büyük, ama dişin yan duvarları kalın ve sağlamsa inley ya da onley kuron kadar diş kesmeden boşluğu kapatabilir.
  • Bir ya da iki tüberkül incelmiş veya kırılmışZayıf tüberkülü üstten örten bir onley, o duvarın ileride çatlamasını önlemeyi amaçlar. Sağlam kalan duvarlar kesilmez.
  • Çiğneme yüzeyi aşınmış ya da asitle erimişAşınma ya da erozyonla kısalmış arka dişlerde ince overlay'ler, dişin çevresini kesmeden çiğneme yüzeyini yeniden kurmak için kullanılabiliyor.
  • Ağız hijyeni iyi ve yeni çürük riski düşükParça dolgunun kenarı dişe yapıştırılmış bir eklemdir. Araştırmalarda kenardan başlayan yeniden çürük önemli başarısızlık nedenleri arasında; düzenli temizlik bu eklemi korur.

Uygun olmadığı durumlar

  • Boşluk küçükKüçük ve orta boy boşluklar için normal dolgu genellikle yeterlidir ve tek randevuda biter. Parça dolgu için ek diş kesmek bu durumda kazanç sağlamaz.
  • Dişte birden fazla yönde çatlak ya da kökte kırık şüphesi varÇatlağın yönü ve derinliği belirleyicidir. Diş eti hizasının altına uzanan ya da köke inen bir kırıkta sorun parçanın kaplayabileceği yerin dışındadır; bu durumda kuron ya da çekim konuşulur.
  • Kenarlar diş eti hizasının çok altındaYapıştırma, kuru bir ortam ister. Kenarın kanayan diş eti altında kaldığı dişte yapıştırmanın güvenilirliği düşer; bu bölgeyi önce düzeltmek ya da başka bir çözüm seçmek gerekebilir.
  • Ağız genelinde çok sayıda diş kaybı ve ilerlemiş diş eti hastalığı varKökü sallanan ya da kemiği büyük ölçüde gitmiş bir dişe yapılan parça dolgu, dişin ömrünü uzatmaz. Bu durumda tek tek diş tedavisi yerine ağzın tamamını kapsayan bir plan konuşulmalıdır.

Parça dolgu nasıl yapılıyor

Aşağıdaki sıra laboratuvarda üretilen parça dolgu için tipik akış. Bilgisayarla tasarlanıp klinikte frezelenen sistemlerde ölçü ile yerleştirme aynı gün yapılabiliyor.

  1. 1

    Muayene ve röntgen

    Çürüğün derinliği, eski dolgunun altı, çatlak olup olmadığı ve dişin sinirinin durumu değerlendirilir. Sinire yakın derin bir çürükte önce sinirin canlı kalıp kalmayacağı netleşmelidir; parça dolgunun planı buna göre değişir.

  2. 2

    Eski dolgunun ve çürüğün temizlenmesi

    Uyuşturma altında çürük ve eski dolgu kaldırılır. Derin bölgeler dolgu malzemesiyle doldurulup düzeltilebilir; amaç, parçanın oturacağı zemini düz ve sağlam hâle getirmektir.

  3. 3

    Dişin şekillendirilmesi

    Parçanın yerleşeceği boşluğa açılar verilir. Onley ve overlay için örtülecek tüberküllerden, malzemenin kırılmayacağı kalınlığı sağlayacak kadar doku kaldırılır. Sağlam yan duvarlara dokunulmaz.

  4. 4

    Ölçü ya da dijital tarama

    Klasik ölçü maddesiyle ya da ağız içi tarayıcıyla dişin ve karşı çenenin kaydı alınır. Cleveland Clinic dolaylı dolguların çoğunun iki randevu gerektirdiğini yazıyor: biri ölçü, biri yerleştirme için.

  5. 5

    Geçici kapatma

    Laboratuvar aşamasında dişin üstü geçici bir dolguyla kapatılır. Bu dönemde o tarafla sert ve yapışkan şey çiğnememek, geçici dolgunun düşmesini ve dişin kırılmasını önler.

  6. 6

    Prova ve yapıştırma

    Parça dişe denenir, kenar uyumu ve temas noktaları kontrol edilir. Diş yalıtılır, yüzeyler hazırlanır ve parça rezin yapıştırıcıyla bağlanır. Taşan yapıştırıcı temizlenir.

  7. 7

    Kapanış kontrolü ve cila

    Isırma kâğıdıyla dişin karşı dişe erken değip değmediğine bakılır, gerekirse yüzey düzeltilip cilalanır. Yüksek kalan bir parça hem ağrı yapar hem de seramiğin kırılma riskini artırır.

Parça dolgu yerine konuşulan seçenekler

Aynı dişte birden fazla yol çoğu zaman mümkündür. Seçimi kalan sağlam diş miktarı, çiğneme yükü ve dişin sinir durumu belirler.

01

Geniş kompozit dolgu

Ağız içinde, tek randevuda yapılır ve gerektiğinde onarılabilir. Büyük boşluklarda ağız içinde doğru şekil ve temas noktası vermek zorlaşır; tüberkül örtülmesi gereken dişlerde dayanıklılık konusu hekimle konuşulmalıdır.

02

Tam kuron

Dişi her yönden sarar. Kalan duvarlar çok ince ya da çatlaklıysa güvenilir bir seçenektir. Bedeli daha fazla diş kesilmesidir; Cleveland Clinic kuronun yerine oturabilmesi için dişin dış tabakasından doku kaldırılması gerektiğini yazıyor.

03

Altın inley ya da onley

Estetik beklenti düşükse ve diş arkada görünmüyorsa hâlâ bir seçenek. 2023 tarihli meta-analizde dişin içinde kalan altın dolaylı dolgular 5–7 yılda kompozitlerden anlamlı biçimde daha az başarısız oldu.

04

Kanal tedavisi ardından onley ya da kuron

Sinir canlılığını kaybetmişse önce kanal tedavisi yapılır, sonra diş tüberkülleri örtülerek korunur. Bu dişlerde onley ile kuron arasında belirgin bir üstünlük gösteren güçlü kanıt yok.

05

Dişin çekimi ve yerine diş yapılması

Kök kırığı, kurtarılamayacak kadar derin çürük ya da kemiği büyük ölçüde gitmiş bir dişte parça dolgu bir şey değiştirmez. Böyle bir dişte çekim ve yerine ne yapılacağı ayrı bir karardır; tek dişte bunu kendi diş hekiminizle, birçok dişin birlikte etkilendiği durumlarda ise ağzın tamamını kapsayan bir planla konuşun.

Parça dolguda karşılaşılan sorunlar

Araştırmalarda en sık görülen sorunlar aşağıda. Bir kısmı malzemeden, bir kısmı dişin kendisinden kaynaklanıyor.

Kırılma ve parça kopması

Morimoto meta-analizinde seramik parçaların başarısızlığında en sık neden kırılmaydı (yüzde 4). Gece diş sıkan ya da gıcırdatan kişilerde bu risk hekimle ayrıca konuşulmalı; gece plağı gerekip gerekmediği sorulmalı.

Sinir sorunu ve kanal tedavisi ihtiyacı

Aynı meta-analizde parçaların yüzde 3'ünde sonradan kanal tedavisi gerektiren sinir sorunu gelişti. Derin çürükten sonra yapılan parça dolgularda sinir zaten zorlanmış olabilir; hekim bunu önceden konuşmalıdır.

Kenarda yeniden çürük

Parça ile diş arasındaki yapıştırma çizgisi bakteri plağının biriktiği bir yerdir. Vagropoulou derlemesinde yeniden çürük, inley, onley ve kuronların hepsinde en sık biyolojik sorundu.

Yapıştırmanın açılması

Parçanın yerinden çıkması seyrek ama bildirilen bir sorun. Kendi kendine düşen bir parçayı saklayın ve diş hekiminize götürün; çoğu zaman yeniden yapıştırılıp yapıştırılamayacağına bakılabilir.

Yapıştırma sonrası hassasiyet

İlk günlerde soğuğa ve ısırmaya hafif hassasiyet görülebilir. Cleveland Clinic dolgu sonrası hafif hassasiyetin bir iki hafta içinde geçmesinin beklendiğini yazıyor. Ilık içeceklere de tepki veren, kendiliğinden başlayan ya da geceleri uyandıran ağrı ise beklenen bir şey değil.

Yapıştırmadan sonra ne beklenir

Parça dolgu bir ameliyat değildir; iyileşme daha çok dişin alışmasıyla ilgilidir. Aşağıdaki akış olağan seyir, hekiminizin söyledikleri önceliklidir.

  1. Geçici dolgu dönemi

    Ölçü ile yerleştirme arasındaki günlerde dişte hafif hassasiyet olabilir. Geçici dolgu düşerse dişi açık bırakmadan hekiminizi arayın.

  2. Yapıştırma günü

    Uyuşukluk geçene kadar o tarafla yemek yemeyin ve sıcak içecek içmeyin; dudağınızı ve yanağınızı fark etmeden ısırabilirsiniz.

  3. İlk iki hafta

    Soğuğa ve ısırmaya hafif hassasiyet olabilir ve giderek azalması beklenir. Diş ilk temas eden diş gibi hissediliyorsa kapanış yüksek kalmış olabilir; beklemeden kontrol isteyin.

  4. Yıllar içinde

    Düzenli kontrollerde parçanın kenarı, renk değişimi ve çatlak açısından bakılır. Kenarda başlayan küçük bir sorun erken fark edilirse parça çoğu zaman yerinde kalarak onarılabilir.

Bu durumlarda beklemeyin

  • Isırınca diş önce değiyor ya da çiğnerken ağrıyor. Kapanış yüksek kalmış olabilir. Küçük bir düzeltme çoğu zaman yeterlidir; beklemek seramiğin kırılma riskini artırır.
  • Ağrı kendiliğinden başlıyor, geceleri uyandırıyor ya da sıcakla artıyor. Bu tablo sinirin zorlandığını düşündürür. Diş hekiminize gidin; sinirin durumu testlerle değerlendirilmelidir.
  • Parça çatladı, kenarı kırıldı ya da yerinden çıktı. Parçayı saklayın ve diş hekiminize götürün. Açıkta kalan diş yüzeyi hassas olabilir ve çürüğe açıktır.
  • Dişin yanında diş eti şişti ya da ağrılı bir kabarık çıktı. Bu bir enfeksiyon işareti olabilir; aynı gün diş hekiminize görünün. Yüzünüzde hızla yayılan şişlik, yutma ya da nefes alma güçlüğü varsa 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Kapsamı ve maliyeti neler belirliyor

Parça dolgu tek dişe yapılan bir işlemdir ve planını kendi diş hekiminiz yapar; burada rakam vermiyoruz. Kapsamı belirleyen başlıca kalemler şunlar:

Malzeme
Seramik, kompozit ya da altın; seramiğin türü ve üretim yolu farklı laboratuvar ve malzeme giderine yol açar.
Üretim yolu
Laboratuvarda üretim iki randevu ve geçici dolgu gerektirir; klinikte bilgisayarla üretim tek randevuda bitebilir ama cihaz gerektirir.
Parçanın büyüklüğü
İnley, onley ve overlay örttükleri alana göre farklı iş yükü taşır.
Ek işlemler
Derin çürükte sinir koruma, gerekirse kanal tedavisi ya da diş eti düzeltmesi toplam kapsamı büyütür.

Sık sorulanlar

İnley ile onley arasındaki fark nedir?

İnley dişin girintilerinin içinde kalır ve tüberküllerin üstüne çıkmaz. Onley en az bir tüberkülü örter. Overlay ise çiğneme yüzeyinin tamamını kaplar. Hangisinin seçileceğini dişin ne kadarının sağlam kaldığı belirler.

İnley ve onley normal dolgudan daha mı dayanıklı?

Geniş boşluklarda ağız dışında üretilen parça, şekli ve temas noktaları daha kontrollü olduğu için tercih edilir. Seramik parçalarda 5 yılda yüzde 92–95, 10 yılda yüzde 91 sağkalım bildirildi. Küçük boşluklarda ise normal dolgu yeterlidir ve parça dolgu ek bir kazanç sağlamaz.

Onley mi kuron mu daha iyi?

Tek bir doğru yok. Onley daha az diş keser ve sağlam duvarları korur; kuron ise çok zayıf ya da çatlaklı duvarları her yönden sarar. Bir derlemede 5 yıllık sağkalım inley, onley ve kuronların hepsinde yüzde 90'ın üzerindeydi; çalışmalar karşılaştırma yapmaya elverişli değildi.

Seramik mi kompozit mi seçilmeli?

Kanıt sınırlı. Kısa vadede iki malzeme arasında belirgin bir fark gösterilemedi; 2025 tarihli bir meta-analizde lityum disilikat rezin matrisli seramiklerden biraz daha iyi sonuç verdi, ama kanıtın kesinliği düşüktü; seramik daha iyi görünüp aşınmaya daha dayanıklıyken kompozit ağız içinde daha kolay onarılır. Seçimi dişin konumu, kapanış kuvvetleri ve diş sıkma alışkanlığına göre hekiminizle yapın.

Kanal tedavili dişe onley yapılır mı?

Yapılabilir. Kanal tedavili arka dişlerde tüberküllerin örtülmesi önerilir; bunun onleyle mi kuronla mı yapılacağı kalan diş dokusuna bağlıdır. Bir derleme kanal tedavili dişlerde yapıştırılan kısmi seramikler ile kuronların benzer sağkalım gösterdiğini, ama çalışmaların az olduğunu yazıyor.

Parça dolgu kaç randevuda yapılır?

Laboratuvarda üretiliyorsa çoğunlukla iki randevu: biri ölçü ve geçici dolgu, biri prova ve yapıştırma için. Klinikte bilgisayarla tasarlanıp frezelenen sistemlerle tek randevuda bitebilir.

Yapıştırmadan sonra hassasiyet normal mi?

İlk günlerde soğuğa ve ısırmaya hafif hassasiyet görülebilir ve bir iki hafta içinde azalması beklenir. Isırınca diş önce değiyorsa ya da ağrı kendiliğinden başlıyor, geceleri uyandırıyorsa diş hekiminize gidin.

Ön dişe inley yapılır mı?

İnley ve onley ağırlıklı olarak arka dişlerde, yani küçük ve büyük azılarda kullanılır. Ön dişlerde benzer amaçla kompozit dolgu, laminate (yaprak) kaplama ya da kuron konuşulur.

Kaynaklar

İlgili sayfalar

Sonraki adım

Röntgeninizi gönderin, seçenekleri birlikte konuşalım.

Tomografinizi ya da panoramik röntgeninizi paylaşın; hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğunu 24 saat içinde yazalım.

Değerlendirme iste
Başvur