Nobel Biocare hangi ülkenin?

Hikâye bir şirketle değil, bir laboratuvar gözlemiyle başlıyor. Şirketin kendi anlatımına göre İsveçli araştırmacı Per-Ingvar Brånemark 1952'de kemiğin titanyumla kaynaşabildiğini fark etti ve buna osseointegrasyon adını verdi. 1965'te Göteborg'da Gösta Larsson adlı, çiğneme işlevini yitirmiş bir hastaya ilk osseointegre diş implantları yerleştirildi. Bugün dünyada kullanılan klasik implantların neredeyse tamamı bu ilkeye dayanıyor.

Buluşu sanayiye taşımak için Brånemark İsveçli Bofors şirketiyle birlikte 1981'de Göteborg'da Nobelpharma'yı kurdu. Şirket 1996'da Nobel Biocare adını aldı. Sonraki yıllarda merkez İsviçre'ye taşındı: şirket kendini bugün Zürih merkezli olarak tanıtıyor, İsviçre ticaret sicilindeki kaydı ise Zürih Havalimanı'nın bulunduğu Kloten'de.

Sahiplik tarafı iki adımda değişti. ABD'li Danaher, 11 Aralık 2014'te Nobel Biocare hisselerinin yaklaşık yüzde 97'sini alarak satın almayı tamamladığını duyurdu; Nobel'in kendi zaman çizelgesi bu adımı 2015 olarak gösteriyor, çünkü kalan payların toplanması ertesi yıla sarktı. Danaher 2018'de diş işlerini Envista adlı yeni bir şirkette topladı, Envista 2019'da halka arz edilip Danaher'den ayrıldı. Nobel Biocare bugün Envista'nın markası; aynı grupta Alpha-Bio Tec ve Implant Direct gibi daha ekonomik implant markaları da var.

Bu yüzden 'Nobel hangi ülkenin' sorusunun cevabı sorunun neyi kastettiğine bağlı. Bilimsel kök ve kuruluş İsveç; yönetim merkezi İsviçre; şirketi elinde tutan grup ABD'de kayıtlı. Hiçbiri yanlış değil. Elinize geçen tek bir implantın nerede üretildiğini ise marka değil, kutusunun etiketi söyler.

Nobel tek bir implant değil, birbirinden farklı bağlantılar taşıyan bir aile. Şirketin kataloğunda Brånemark System, NobelActive, NobelParallel CC, NobelReplace CC, NobelReplace ve Replace Select, NobelSpeedy, NobelZygoma, NobelPearl ve Nobel Biocare N1 yer alıyor. Katalog bu hatlar arasında dış altıgen, iç konik bağlantı, iç üç kanallı bağlantı, tek parça ve üç ovalli konik bağlantı gibi ayrı bağlantı tiplerini sayıyor.

Pratik anlamı şu: 'Bende Nobel var' cümlesi bir onarım için yetmez. Dış altıgen bağlantılı eski bir Brånemark implantıyla iç konik bağlantılı bir NobelActive aynı üst parçayı kabul etmez. Üreticinin kataloğunda dış altıgen bağlantı bugün de Brånemark System Mk III, NobelSpeedy, NobelPearl ve zigoma implantlarında yer alıyor; 1990'larda ya da 2000'lerin başında takılmış bir Nobel implantın hangi nesilden olduğu, bugünkü parçayı seçerken önem taşıyor.

Yeni hatlar farklı bir cerrahi mantıkla geliyor. 2008'de çıkan NobelActive, üreticinin tarifiyle yumuşak kemikte ve çekim boşluğunda yüksek başlangıç tutunması için genişleyen konik gövde ve kesici yivler taşıyor. 2020'de tanıtılan N1 ise üç ovalli bir boyun ve yuvayı düşük devirde, su soğutması olmadan şekillendiren OsseoShaper adlı bir aletle çalışıyor. Aynı markanın içinde bile cerrahi set, sondaj sırası ve parça seti hattan hatta değişiyor.

Nobel'in en çok bilinen katkılarından biri de bir ürün değil, bir kavram: şirket, Dr. Paulo Maló ile birlikte 1998'de geliştirilen All-on-4 konseptini, yani eğik yerleştirilen ve hemen yüklenen dört implant üzerinde tam çene köprüsünü kendi tarihinde sayıyor. Bugün 'All-on-4' kelimesi birçok markayla uygulanan genel bir yöntem adı gibi kullanılıyor; ama tescilli bir marka olarak Nobel'e ait.

Marka yine de sorunun küçük yarısı. Nobel'in hatları klasik, iki parçalı implantlar: kemiğin iç kısmına yerleşir ve orada yeterli hacim ister. Ihde yöntemiyle 72 saatte sabit diş protokolümüzde kullanılan implant ise başka bir sınıftan: çenenin sert dış tabakasına tutunan tek parça kortikobazal implant. Hangisinin size uyduğunu marka değil, tomografideki kemik belirler.

Aşağıdaki ölçütler hat adından bağımsız; iki parçalı klasik implant mimarisine bakıyor ve muayenede konuşulabilir.

Kısa sorular, ama cevapları yıllar sonra işinize yarayacak bilgiyi bugünden kayda geçirir.

1. 1

   Hangi hat kullanılacak?

   NobelActive, NobelParallel CC, NobelReplace, N1 ya da başka bir hat. Seçimin kemiğinizin yoğunluğu, genişliği ve yüksekliğiyle açıklanabilmesi gerekir.

2. 2

   Bağlantı tipi ne?

   Dış altıgen mi, iç konik mi, üç kanallı mı, üç ovalli konik mi? Üst parçalar ve ileride yapılacak her onarım bu cevaba bağlı.

3. 3

   Hemen yükleme varsa tork ve stabilite ölçülecek mi?

   Aynı gün yük bindirme, yerleştirme sırasında yeterli tutunma ölçüldüğünde verilen bir karar. Ölçülen değerlerin kaydınıza yazılmasını isteyebilirsiniz.

4. 4

   Etiketteki barkodu görebilir miyim?

   Türkiye'de piyasaya sunulan tıbbi cihazlar Ürün Takip Sistemi'ne (ÜTS) kayıtlı olmak zorunda. Etiketteki numara ürünün üreticisini ve kaydını gösterir.

5. 5

   Parça nereden ve ne sürede geliyor?

   Nobel Biocare Türkiye'de EOT Dental adlı yetkili distribütör üzerinden temsil ediliyor. Klinikte stok olup olmadığını, yoksa temin süresini sorun.

Aşağıdaki ilk dört konu yerindeyse markalar arasındaki fark daralır; yerinde değilse hiçbir marka açığı kapatmaz.

Uzun bir geçmiş ve birkaç el değiştirme, internette birkaç yanlış kısaltma üretiyor.

Bu belgeleri bugün kimse sormaz; ama yıllar sonra başka bir koltukta ilk sorulan şey bunlar olur.

1. Hat adını taşıyan implant kartı

   Kartta yalnızca 'Nobel Biocare' değil, NobelActive, NobelParallel CC ya da N1 gibi hat adı, bağlantı tipi, çap, boy ve lot numarası yazmalı. Eksik varsa tedaviyi yapan klinikten tamamlanmasını isteyin.

2. Ölçüm değerleri

   Hemen yükleme yapıldıysa yerleştirme torku ve stabilite değerleri. Sonradan bir sorun konuşulduğunda başlangıç tutunmasının ne olduğunu gösteren tek kayıt bunlardır.

3. Barkod kopyası

   Ürün etiketindeki barkod ÜTS'de implantı tanımlayan numarayı taşır. Kartınızla birlikte saklayın.

4. İlk günün filmi

   Kemik seviyesinin başlangıçta nerede olduğunu gösteren röntgen. Brånemark ekibinin ilk çalışmalarında bile kemik kaybı yıllık kontrollerde ölçüldü (ilk yıl ortalama 1,5 mm, sonra yılda 0,1 mm); karşılaştırma ancak bir başlangıç filmiyle mümkün.

Teklifteki farkı markanın ülkesi tek başına açıklamaz. Toplamı şu kalemler oluşturur:

Hat ve yüzey seçimi

Aynı marka içinde hatların ve yüzey seçeneklerinin maliyeti farklı olabilir. Teklifte hangi hattın yazdığına bakın; 'Nobel implant' ifadesi tek başına yeterli değil.

Üst parçalar

Hazır parça, hastaya özel üretim ya da çok üniteli protez parçaları, çoğu planda implant gövdesinden daha fazla fark yaratır.

Protez ve laboratuvar

Üst yapının malzemesi ve işçiliği, tam ağız planlarda toplamın büyük bölümünü oluşturur. Tasarrufun en az yapılması gereken yer burası.

Hazırlık işlemleri ve sonraki bakım

Greft, sinüs işlemi ya da çekim ayrı kalemlerdir. Yıllar içindeki onarımların yükü ise parçaya ne kadar kolay ulaşıldığına bağlıdır.