Gün 1: Tarama, planlama ve implant yerleşimi - Gün 2: Dijital ölçü ve laboratuvar üretimi - Gün 3: Sabit diş teslimi

Kemiğim Yetersiz Denildi

Kemik tozu nedir, nereden gelir, zararlı mı?

Halk arasında kemik tozu denen şey tek bir malzeme değil; dört ayrı kaynaktan gelen kemik greftleri

Size implanttan önce ya da diş çekiminde "kemik tozu koyacağız" dendiyse aklınızdaki sorular muhtemelen şunlar: bu toz neyden yapılıyor, vücutta ne oluyor, bir zararı var mı ve gerçekten gerekli mi? Bu sayfada malzemenin dört kaynağını, hangi durumlarda kullanıldığını, iyileşmenin nasıl ilerlediğini ve bilinen risklerini anlatıyoruz. Nerede gerekmediğini de aynı açıklıkla yazdık.

Kısa cevap

Kemik tozu, çene kemiğinde eksilen hacmi tamamlamak için kullanılan kemik grefti malzemesidir. Dört kaynaktan gelir: sizin kendi kemiğiniz, doku bankasından insan kemiği, çoğunlukla sığırdan elde edilen hayvansal kemik ve sentetik malzeme. Malzeme bir iskele gibi çalışır; kendi kemiğiniz zamanla bu iskelenin içine doğru büyür. Çekim boşluğunu korumak, implant çevresindeki eksikliği kapatmak ve sinüs tabanını yükseltmek için kullanılır. Doğru durumda güvenli kabul edilir; enfeksiyon ve greftin tutmaması bilinen risklerdir.

Asıl adı
Kemik grefti (kemik yerine geçen malzeme)
Dört kaynak
Kendi kemiğiniz, insan, hayvan, sentetik
İmplant zamanlaması
Küçük eksiklikte aynı seans, büyükte aylar sonra
Bilinen riskler
Enfeksiyon, yaranın açılması, greftin tutmaması

Tıbbi denetim: Dt. Bilge Ilgın · İmplantoloji

Kemik tozu dediğimiz şey ne

Diş hekimliğinde kemik tozu diye anılan malzemenin asıl adı kemik greftidir. Toz görünümü, malzemenin çoğunlukla küçük granüller hâlinde kullanılmasından geliyor; blok ve macun biçimleri de var. Görevi, çene kemiğinde eksilen hacmi doldurmak ve o boşlukta yeni kemiğin oluşacağı bir zemin hazırlamak. Bu yüzden kemik tozu tek başına bir tedavi değil; çoğunlukla implanttan önce ya da implantla aynı seansta yapılan bir ara adım.

Malzemenin vücutta yaptığı iş bir iskeleye benziyor. Granüllerin arasındaki boşluklara zamanla damarlar ve kemik yapan hücreler ilerler; sizin kendi kemiğiniz bu iskeleyi takip ederek büyür. Kendi kemiğiniz bunun ötesinde canlı hücre ve büyüme sinyalleri de taşıdığı için kemik oluşumunu kendisi başlatabiliyor; diğer malzemelerde bu özellik ya yok ya da çok sınırlı. Kaynaklar arasındaki temel fark buradan çıkıyor.

Birinci kaynak sizin kendi kemiğinizdir; hekimler buna otojen greft diyor. Küçük miktarlar genellikle aynı ağızdan, çene ucundan ya da alt azı dişlerinin arkasındaki bölgeden alınır; büyük eksikliklerde kalça gibi uzak bölgeler gündeme gelebilir. Bağışıklık sisteminin bu malzemeye tepki göstermesi söz konusu olmaz ve biyolojik olarak en etkin kaynak budur. Karşılığında ikinci bir yara açılır: kemiğin alındığı yerde ağrı, şişlik ve nadiren uyuşukluk görülebilir. Kendi kemik ayrıca diğer malzemelere göre daha hızlı yeniden şekillenir ve hacminin bir kısmı zamanla kaybedilebilir.

İkinci kaynak başka bir insandan alınan kemiktir (allogreft). Doku bankalarında bağışçı taraması ve bulaş riskini azaltan işlemlerden geçirilerek hazırlanır; dondurulmuş, kurutulmuş ya da minerallerinin bir kısmı uzaklaştırılmış biçimleri var. Üçüncü kaynak hayvansal kemiktir (ksenogreft). Diş hekimliğinde en yaygını sığır kemiği; domuz ve at kaynaklı ürünler de bulunuyor. Bu malzemelerde organik kısım yüksek ısı ve kimyasal işlemlerle uzaklaştırılır, geriye kemiğin mineral iskeleti kalır. Sığır kaynaklı granüller çok yavaş erir ve bir kısmı yıllar sonra bile yeni kemiğin içinde görülebilir; hacmi korumak açısından bu istenen bir özellik.

Dördüncü kaynak sentetik malzemelerdir (alloplast): hidroksiapatit, trikalsiyum fosfat ve biyoaktif cam gibi, kemiğin mineral yapısını taklit eden laboratuvar ürünleri. Canlı ya da hayvan kaynağı taşımazlar ve erime hızları türe göre değişir. Hangi greft kullanılırsa kullanılsın, çoğu uygulamada üzerine kolajen bir zar (membran) örtülür. Zar, hızlı büyüyen diş eti dokusunun greftin içine çökmesini engeller ve kemiğe zaman kazandırır. Kolajen zarların önemli bir bölümünün de domuz ya da sığır kaynaklı olduğunu bilmekte fayda var.

Hangi malzemenin seçileceği eksikliğin büyüklüğüne, şekline ve yerine bağlı. Dört duvarı sağlam kalmış bir çekim boşluğunda seçenek geniştir; kemiğin mevcut sınırlarının dışına doğru büyütülmesi gereken bölgelerde iş zorlaşır. Cochrane'in implant öncesi kemik büyütme yöntemlerini inceleyen derlemesi, tekniklerden hangisinin daha iyi olduğunun net olmadığını ve özellikle dikey yönde büyütmede komplikasyonların sık görüldüğünü bildiriyor. Aynı derleme, bazı kemik yerine geçen malzemelerin vücudun başka bir yerinden kemik almaya göre daha az komplikasyon ve ağrıyla ilişkili olabildiğini de not ediyor.

Kemik tozu ne zaman gerekir, ne zaman gerekmez

Aşağıdaki ayrım genel çerçeve. Sizde gerekip gerekmediğini muayene ve çoğu zaman üç boyutlu tomografi gösterir; aynı cümleyle gelen iki hastanın cevabı farklı çıkabilir.

Diş kurtarılabilir

  • Çekim boşluğunu korumakDiş çekildikten sonra boşluğun duvarları zamanla incelir. O bölgeye ileride implant planlanıyorsa ve bekleme uzayacaksa boşluk insan, hayvan ya da yapay kemikle doldurularak hacmin bir kısmı korunabilir. Bu işleme boşluk koruma (alveol koruma) deniyor.
  • İmplantın bir yüzü açıkta kalacaksaKlasik implant yerleştirilirken kemik duvarı ince kaldığında implant yüzeyinin bir bölümü açıkta kalabilir. Eksiklik küçükse greft aynı seansta implantın çevresine konur ve zarla örtülür; ayrı bir cerrahi gerekmeyebilir.
  • Üst çene arka bölgede sinüs tabanı alçaldıysaKlasik implant için yeterli yükseklik yoksa sinüs boşluğunun tabanı yukarı kaldırılır ve altına greft yerleştirilir. Bu işleme sinüs tabanı yükseltme (sinüs lift) deniyor; ne zaman gerçekten gerektiğini ayrı bir sayfada anlattık.
  • Diş eti hastalığının açtığı kemik çukurlarıDiş eti hastalığı bazı dişlerde kökün yanında dar ve derin bir kemik kaybı bırakır. Uygun vakalarda bu çukurlar greftle doldurulabilir. Burada amaç implant değil, dişin kendisini korumaktır.

Kurtarma beklentisi düşük

  • Kalan kemik zaten yeterliyseİmplant için gereken yükseklik ve genişlik mevcutsa greft eklemek planı uzatmaktan başka bir şey yapmaz. Bunun cevabı iki boyutlu röntgende değil, tomografide.
  • Bölgede kontrol altına alınmamış iltihap varsaEnfekte bir alana konan greft tutmaz ve çıkarılması gerekebilir. Önce iltihap temizlenir, sonra greft konuşulur. Bu bir ret değil, sıralama meselesi.
  • Farklı bir tutunma yolu mümkünseKısa ya da açılı implantlar ve çenenin dış sert tabakasına tutunan stratejik implant, bazı çenelerde greft ihtiyacını ortadan kaldırabiliyor. Hangisinin sizde mümkün olduğunu yine tomografi gösterir.
  • Yoğun sigara ya da kontrolsüz diyabet varsaGreftin canlı kemiğe dönüşmesi iyi bir kan dolaşımına bağlı. Sigara ve kontrol altında olmayan kan şekeri yara iyileşmesini bozar ve greftin tutmama ihtimalini artırır. Bu tabloda önce bu etkenler ele alınır.

Kemik tozu nasıl uygulanır

Aşağıdaki sıralama çekim boşluğuna ya da implant çevresine yapılan küçük ve orta ölçekli bir greft uygulamasını anlatıyor. Sinüs tabanı yükseltme ve blok greftler daha kapsamlı işlemler.

  1. 1

    Görüntüleme ve plan

    Eksikliğin boyutu ve şekli üç boyutlu tomografiyle ölçülür. Hangi malzemenin kullanılacağı, zar gerekip gerekmediği ve implantın aynı seansta mı sonra mı konacağı bu görüntüye göre belirlenir. Malzemenin kaynağını sormak için doğru an bu aşama.

  2. 2

    Uyuşturma

    İşlem çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır; kaygılı hastalarda sedasyon da konuşulabilir. İşlem sırasında ağrı değil, basınç ve titreşim hissedilir.

  3. 3

    Bölgenin açılması ve temizlenmesi

    Diş eti kaldırılarak kemik yüzeyi görünür hâle getirilir. Çekim boşluğunda kalan iltihaplı doku tamamen temizlenir; greftin tutması büyük ölçüde bu adıma bağlı.

  4. 4

    Greftin yerleştirilmesi

    Granüller eksik bölgeye yerleştirilir; kendi kemiğiniz kullanılacaksa önce komşu bir bölgeden alınır. Gerekirse greft sabitlenir ve üzeri kolajen zarla örtülür.

  5. 5

    Dikiş

    Diş eti greftin üzerini gerginlik olmadan kapatacak biçimde dikilir. Bu ayrıntı önemli: gergin kapatılan yara açılmaya meyillidir ve greft açığa çıkabilir.

  6. 6

    Bekleme ve kontrol görüntüsü

    Dikişler genellikle birinci ya da ikinci haftada alınır. Greftin olgunlaşması aylar sürer; implanta geçmeden önce yeni bir görüntüyle yeterli kemiğin oluşup oluşmadığına bakılır.

Kemik tozu dışında hangi yollar var

Kemik eksik denildiğinde greft tek seçenek değil. Hangisinin uygun olduğunu eksikliğin yeri ve büyüklüğü belirler; aşağıdakilerin hiçbiri her çenede işe yaramaz.

01

Kısa implant

Kalan kemik yüksekliği sınırlıysa daha kısa bir implantla greftten kaçınılabilir. Cochrane derlemesi, erimiş alt çenede kısa implantların, kalçadan alınan kemik ya da sığır kemiği bloklarıyla büyütülmüş çeneye konan standart implantlara göre daha etkili göründüğünü ve daha az komplikasyona yol açtığını bildiriyor.

02

Açılı yerleştirme

İmplantı eğik yerleştirerek kemiğin yeterli olduğu bölgeye ulaşmak, özellikle üst çenede sinüs boşluğunun önünde ve arkasında kullanılan bir yol. Tam ağız planlarında sık başvuruluyor.

03

Stratejik implant

İnce ve uzun gövdeli implant, çenenin içteki süngerimsi kemiğinde hacim aramak yerine dıştaki sert tabakaya, yani kortikal kemiğe tutunacak biçimde yerleştirilir. Bu tutunma biçiminde greft çoğu vakada gündeme gelmez ve sabit dişler üç klinik günde takılır. Alanı tam ağız ve çok sayıda diş eksikliği; tek diş için uygun değil. Bu yöntemle ilgili yayınların büyük bölümü vaka serilerinden oluşuyor ve klasik implantla doğrudan karşılaştıran uzun dönem çalışmalar sınırlı; bunu bilerek karar vermeniz gerekir.

04

Köprü ya da hareketli protez

Cerrahi istemiyorsanız ya da sağlık durumunuz uygun değilse köprü ve protez hâlâ geçerli seçenekler. İkisinin de boşluğun altındaki kemiğe çiğneme yükü vermediğini ve o bölgede erimenin sürdüğünü bilerek karar verin.

Kemik tozu zararlı mı: bilinen riskler

Kemik greftleri uzun yıllardır yaygın olarak kullanılıyor ve doğru durumda güvenli kabul ediliyor. Güvenli olması risksiz olduğu anlamına gelmiyor; aşağıdakiler işlemden önce sizinle konuşulması gereken başlıklar.

Enfeksiyon

Her ağız içi cerrahide olduğu gibi greft bölgesi de enfekte olabilir. Üçüncü günden sonra artan şişlik, kötü tat, akıntı ve ateş bunun işaretleri. Enfekte olan greftin bir bölümünün ya da tamamının çıkarılması gerekebilir.

Yaranın açılması ve granül dökülmesi

İlk günlerde birkaç granülün ağızda kum gibi hissedilmesi sık görülür ve tek başına sorun değildir. Yara kenarlarının belirgin biçimde ayrılması ya da zarın görünür hâle gelmesi ise hekiminizin bölgeyi görmesini gerektirir.

Greftin tutmaması

Malzemenin bir kısmı kemiğe dönüşmeden erir ya da bağ dokusuyla sarılır; beklenen hacim oluşmaz. Bu durumda işlem tekrarlanabilir ya da plan değiştirilir. Sigara, enfeksiyon ve yaranın erken açılması bu ihtimali artıran başlıca etkenler.

Kendi kemiğinizin alındığı bölge

Kendi kemiğiniz kullanılıyorsa ikinci bir cerrahi alan açılır: orada da ağrı ve şişlik olur, alt çeneden alınan kemikte nadiren dudak ya da çenede uyuşukluk görülebilir. Bazı kemik yerine geçen malzemelerin daha az ağrıyla ilişkilendirilmesinin sebebi bu.

Sığır kaynaklı malzeme ve prion tartışması

Sığır kaynaklı greftler üretimde yüksek ısı ve kimyasal işlemlerden geçiyor. Buna rağmen deli dana hastalığının etkeni olan prionların bu yolla bulaşma ihtimali literatürde tartışılıyor; konuyu inceleyen bir sistematik derleme bu riskin dışlanamayacağı sonucuna varıyor. Bu yolla bir bulaş kanıtlanmış değil, ama riskin sıfır olduğu da kanıtlanabilmiş değil. Endişeniz varsa kendi kemiğiniz ya da sentetik malzeme seçeneğini sorabilirsiniz.

Kemik tozu sonrası iyileşme

Aşağıdaki akış çekim boşluğuna ya da implant çevresine yapılan greft için genel bir çerçeve. Sinüs tabanı yükseltmede ve büyük greftlerde süreler uzar.

  1. İlk üç gün

    Şişlik ve hassasiyet genellikle ikinci ya da üçüncü gün en yüksek noktasına ulaşır, sonra geriler. Soğuk uygulama, verilen ilaçların düzenli kullanımı ve yumuşak, ılık beslenme bu dönemin temeli. Bölgeyi dille yoklamayın, sert gargara yapmayın.

  2. İlk iki hafta

    Dikişler bu dönemde alınır. O tarafla çiğnemekten kaçının. Greft üst çenenin arka bölgesine ya da sinüs tabanına yapıldıysa burnunuzu sert sümkürmemeniz ve pipet kullanmamanız istenir. Sigara bu dönemde iyileşmeyi en çok bozan etkenlerden biri.

  3. 3–6 ay arası

    Greft bu sürede olgunlaşır. Klasik implant ayrı bir aşamada konacaksa bu süre sonunda yeni bir görüntüyle kemik kontrol edilir. Büyük hacimli büyütmelerde ve sinüs tabanı yükseltmede bekleme daha uzun olabilir.

  4. İmplanttan sonra

    Greftle oluşturulan kemik, implant yerleştirildikten sonra da diğer kemikler gibi bakım ister. İmplant çevresindeki diş eti iltihaplanırsa bu kemik de kaybedilebilir; düzenli temizlik ve kontrol belirleyici.

Bu durumlarda hemen bize yazın

  • Şişlik üçüncü günden sonra artıyorsa. Beklenen seyir azalma yönünde. Artan şişlik, kötü tat ya da akıntı enfeksiyon işareti olabilir; aynı gün hekiminizi arayın.
  • Ateşiniz varsa. Ateş, greft bölgesinde enfeksiyon başladığını gösterebilir. Beklemeden arayın.
  • Yara açıldı ya da zar görünüyorsa. Birkaç granülün dökülmesi olağan, yara kenarlarının ayrılması değil. Hekiminiz bölgeyi görmek isteyecektir.
  • Dudakta ya da çenede uyuşukluk geçmiyorsa. İlk saatlerdeki uyuşukluk anestezinin etkisidir. Ertesi gün de sürüyorsa bekletmeden bildirin.

Sık sorulanlar

Kemik tozu hangi hayvandan yapılır?

Diş hekimliğinde kullanılan hayvansal greftlerin en yaygını sığır kemiğinden elde ediliyor; domuz ve at kaynaklı ürünler de var. Greftin üzerine örtülen kolajen zarların önemli bir bölümü de domuz ya da sığır kaynaklı. Hayvansal malzeme tek seçenek değil: kendi kemiğiniz, doku bankasından insan kemiği ve sentetik malzemeler de kullanılıyor. Hangi ürünün kullanılacağını işlemden önce sorabilirsiniz.

Kemik tozu helal mi, dinen sakıncalı mı?

Bu sorunun dinî hükmünü vermek bir diş hekiminin ya da bu sayfanın işi değil. Söyleyebileceğimiz şu: kullanılacak greftin ve zarın kaynağı işlemden önce sorulup öğrenilebilir ve inanç ya da kişisel tercih nedeniyle hayvansal ürün istemeyen hastalar için kendi kemik ve sentetik malzeme seçenekleri var. Bu tercihinizi planlama aşamasında açıkça belirtin; hem greft hem zar için ayrı ayrı sorun.

Kemik tozu zamanla erir mi?

Malzemeye göre değişiyor. Kendi kemiğiniz en hızlı yeniden şekillenen malzeme ve hacminin bir kısmı zamanla kaybedilebiliyor. Sığır kaynaklı granüller çok yavaş eriyor, bir kısmı yıllar sonra bile yeni kemiğin içinde kalabiliyor. Sentetik malzemelerde erime hızı türüne göre farklı. Greftle kazanılan kemik, üzerine implant konmadan uzun süre yük almazsa zamanla yeniden incelebilir.

Kemik tozu ve implant aynı anda yapılabilir mi?

Eksiklik küçükse evet: implant yerleştirilir, açıkta kalan yüzeyin çevresine greft konur ve zarla örtülür. İmplantın yeterli tutunmayı bulamayacağı kadar büyük eksikliklerde önce greft yapılır, olgunlaşması beklenir ve implant ayrı bir seansta konur. Hangisinin mümkün olduğunu işlem öncesindeki tomografi ve işlem sırasında görülen kemik belirler.

Kemik tozu kaç ayda kaynar, implant ne zaman yapılır?

Çekim boşluğu ve küçük eksikliklerde implanta geçiş çoğunlukla 3–6 ay sonra planlanıyor; büyük hacimli büyütmelerde ve sinüs tabanı yükseltmede süre uzayabiliyor. Takvimi belirleyen şey takvimdeki ay sayısı değil, kontrol görüntüsünde yeterli kemiğin oluşup oluşmadığı.

Kemik tozu tutmazsa ne olur?

Tutmayan greftin bir kısmı ya da tamamı temizlenir, bölgenin iyileşmesi beklenir ve plan yeniden kurulur. Seçenekler işlemi tekrarlamak, farklı bir malzeme ya da teknik denemek veya greft gerektirmeyen bir implant planına geçmek. Yeniden denemeden önce tutmamanın sebebini, özellikle enfeksiyon ve sigara gibi değiştirilebilir etkenleri, ele almak gerekiyor.

Kemik tozu kemik erimesine (osteoporoza) iyi gelir mi?

Hayır, bunlar ayrı konular. Diş hekimliğindeki greft, çenedeki yerel bir eksikliği doldurmak için cerrahiyle yerleştirilir; ağızdan alınan bir takviye değildir. Osteoporoz bütün iskeleti etkileyen bir hastalık ve tedavisini onu takip eden hekim planlar. Diş kaybından sonra çene kemiğinin erimesi de osteoporozdan farklı bir süreç.

Kemik tozu olmadan implant yapılabilir mi?

Birçok çenede evet. Kalan kemik yeterliyse klasik implant greftsiz yerleştirilir. Yeterli değilse kısa ya da açılı implantlar ve çenenin dış sert tabakasına tutunan stratejik implant greft ihtiyacını ortadan kaldırabiliyor. Dış sert tabaka da kaybedilmişse greft doğru yol olabilir. Ayrımı üç boyutlu tomografi yapıyor.

Kemik tozu işleminden sonra sigara içebilir miyim?

İçmemeniz en doğrusu. Sigara ağız içi yaraların iyileşmesini yavaşlatıyor ve greftin canlı kemiğe dönüşmesi için gereken kan dolaşımını bozuyor. Tamamen bırakamıyorsanız işlemden önceki ve sonraki haftalarda ara vermek ya da en azından belirgin biçimde azaltmak tabloyu iyileştirir. Ne kadar içtiğinizi hekiminize açıkça söyleyin; plan buna göre kurulur.

Kaynaklar

İlgili sayfalar

Sonraki adım

Röntgeninizi gönderin, seçenekleri birlikte konuşalım.

Tomografinizi ya da panoramik röntgeninizi paylaşın; hangi seçeneğin sizin dişiniz için gerçekçi olduğunu 24 saat içinde yazalım.

Değerlendirme iste
Başvur