Kendi dişinizden kemik grefti: çekilen diş greft olarak kullanılabilir mi?

Dişin büyük kısmı dentinden oluşur. Dentin, kemik gibi mineral kristallerle kolajenden yapılmış bir dokudur ve içinde büyüme faktörleri barındırır. Diş kaynaklı greft malzemelerini derleyen Koreli ve Japon araştırmacılardan oluşan bir ekibin makalesi, memeli dişlerinden kemik oluşumunu uyaran proteinlerin elde edildiğini ve bu gözlemin dişten kemik yerine geçen malzeme üretme fikrine kaynak olduğunu anlatıyor. Aynı ekip, çekilen dişlerin işlenerek greft malzemesine dönüştürülmesinin Kore'de 2008'den beri klinikte kullanıldığını ve bu malzemenin zamanla emilip yerini yeni kemiğe bıraktığını yazıyor.

Dişin greft olarak hazırlanmasının iki ana yolu var. Birincisinde diş bir laboratuvara, 'diş bankası' denen merkezlere gönderilir; orada kurutma, yağdan arındırma, dondurarak kurutma ve sterilizasyon adımlarından geçer ve günler sonra greft olarak geri gelir. İkincisinde her şey aynı seansta, muayenehanede olur: diş frezle temizlenir, diş eti lifleri ve mine kazınır, özel bir öğütücüde parçacıklara ayrılır, arındırıcı bir solüsyonda bekletilir ve yıkanır. Bir çalışmada bu son iki adım 7 ve 3 dakika sürmüş; öğütücünün yumuşak dokuyu öğütemediği için diş özünün atıldığı da not edilmiş.

En çok çalışılan kullanım, çekim boşluğunun korunması. Diş çekildikten sonra boşluğun duvarları erir; boşluğa greft koymak bu kaybı azaltmayı amaçlar. 14 çalışmayı birleştiren yakın tarihli meta analizde diş grefti, boş bırakılan boşluğa göre kemik genişliğini anlamlı biçimde daha iyi korumuş; diğer greft malzemeleriyle arasında genişlik bakımından fark çıkmamış. Kemik yüksekliğinde ise ne boş boşluğa ne de diğer greftlere göre anlamlı fark var. Biyopsilerde yeni kemik oranı diğer greftlere göre daha yüksek, boş boşluğa göre farksız bulunmuş. Yazarlar genişlik ve kemik oluşumu sonuçları için kanıtı orta, yükseklik için düşük düzeyde değerlendiriyor ve çalışmaların çoğunun küçük ve yanlılık riski taşıdığını belirtiyor.

Yalnız randomize çalışmalara bakan başka bir meta analiz daha olumlu bir tablo çiziyor: 10 çalışmada, 182 katılımcıda, öğütülmüş diş grefti kullanılan boşluklarda yatay kemik kaybı kendi pıhtısıyla iyileşen boşluklara göre ortalama 1,61 milimetre, diğer greftlere göre 1,28 milimetre daha az. Yazarlar yine de diğer malzemelere üstünlüğü göstermek için daha büyük ve daha uzun takipli çalışmalar gerektiğini yazıyor. İki derlemenin 'diğer greftlerle karşılaştırma' sonucu farklı çıkıyor; bu, kanıtın henüz oturmadığını gösteren bir işaret.

Doku düzeyinde sonuçlar da toplanmış. Altı çalışmanın biyopsi verisini birleştiren meta analizde yeni oluşan kemik oranı ortalama %40,23, geride kalan greft oranı %11,61. Aynı çalışma dişin yalnız kökünden değil kökünden ve tacından birlikte hazırlanan greftlerde yeni kemik oranının daha yüksek olduğunu, dişin mineralinin tamamen uzaklaştırılmasının ise yeni kemik oranını düşürme eğiliminde olduğunu bildiriyor. On kişilik küçük bir seride yeni kemik oranı üçüncü ayda %16,3, altıncı ayda %41,1, on ikinci ayda %54,5 ve yirmi dördüncü ayda %59,4 ölçülmüş. Bu tür takip, greftin zamanla emilip kemiğe dönüştüğünü gösteriyor, ama on kişilik bir seri genelleme yapmaya yetmez.

İmplant tarafında veriler olumlu ama kısa. Muayenehanede hazırlanan diş greftini inceleyen 20 makalelik derlemede implant sağkalımı greft iyileştikten sonra konanlarda %98,8, aynı seansta konanlarda %97,4. Daha eski bir derlemede 182 implantta sağkalım %97,7, ama aynı derlemede en sık komplikasyon yara kenarlarının açılması ve oranı %29,1. Bu derlemenin yazarları kesin sonuç çıkarmaya yetecek kanıt olmadığını açıkça yazıyor. Muayenehanede hazırlanan greftle ilgili derleme de çalışmaların küçük, takiplerin kısa ve çoğunda kontrol grubu olmadığını belirtiyor.

Daha büyük kemik eksikliklerinde dişin kökü öğütülmeden, blok hâlinde de kullanılmış. Çenenin yan duvarını genişletmek için diş bloğunu çeneden alınan kemik bloğuyla karşılaştıran dört kontrollü çalışmanın meta analizinde diş bloğu ortalama 1,31 milimetre daha fazla genişlik kazandırmış ve daha az erimiş; komplikasyonlarda fark çıkmamış. Kendi kemik bloğunu almak ikinci bir cerrahi alan demek olduğu için bu sonuç ilgi çekici. Ama toplam 77 katılımcılık bir veri; yazarlar daha uzun takip gerektiğini yazıyor.

Diş greftini ve diğer kemik tozlarını konuşmadan önce sorulması gereken bir soru daha var: greft gerçekten gerekli mi? Çekim boşluğunu korumak, implantın aylar sonra klasik yöntemle konacağı planlarda anlamlı. Aynı seansta implant konacaksa ya da implantın tutunmayı çenenin derin kemiğinden alacağı bir plan varsa ihtiyaç değişir. Greftin kendisinden önce planın ne olduğu sorulmalı.

Diş greftinde iki şey birlikte değerlendirilir: çekilen dişin kendisi ve greftin konacağı yer. Aşağıdaki ayrım çalışmalarda kullanılan ölçütlere ve genel cerrahi ilkelere dayanıyor.

Aşağıdaki sıra muayenehanede aynı seansta hazırlanan diş greftinin genel akışı. Cihaza ve yönteme göre süre ve solüsyonlar değişir.

1. 1

   Planlama ve dişin seçilmesi

   Greftin gerekip gerekmediği, nereye konacağı ve çekilecek dişin kaynak olarak uygun olup olmadığı önceden değerlendirilir. Kanal tedavili ya da dolgulu dişlerde temizliğin mümkün olup olmadığı bu aşamada konuşulur.

2. 2

   Dişin çekilmesi

   Diş, boşluğun duvarları korunarak çekilir. Çekilen diş kurumaya bırakılmadan hazırlığa alınır.

3. 3

   Temizlik

   Diş frezle temizlenir: kökü saran diş eti lifleri, varsa çürük, dolgu ve kanal dolgusu uzaklaştırılır. Bir çalışmada mine de kazınarak geriye çoğunlukla dentin bırakılmış.

4. 4

   Öğütme

   Kurutulan diş özel bir öğütücüde parçacıklara ayrılır ve boyuta göre elenir. Bir çalışmada parçacıklar 300 ile 1.200 mikrometre arasında. Diş özü öğütülemediği için atılır.

5. 5

   Arındırma ve yıkama

   Parçacıklar arındırıcı bir solüsyonda bekletilip yıkanır. Bir yöntemde bu adımlar 7 ve 3 dakika sürmüş; başka bir cihaz 25 dakikalık otomatik bir mineral uzaklaştırma işlemi kullanıyor.

6. 6

   Greftin yerleştirilmesi ve kapatılması

   Hazırlanan greft çekim boşluğuna ya da kemik eksikliğine konur, çoğu zaman üzerine emilebilen bir zar yerleştirilir ve diş eti kapatılır. Yara kenarlarının açılması derlemede en sık bildirilen komplikasyon olduğu için kapatma özen ister.

7. 7

   Bekleme ve implant

   Çalışmalarda biyopsiler çoğunlukla üçüncü ile altıncı ay arasında alınmış; greftin kemiğe dönüşmesi sonraki aylarda da sürüyor. İmplantın ne zaman konacağı bölgenin kontrol görüntüsüne göre belirlenir.

Diş grefti, kemik tozu ailesinin yeni bir üyesi. Diğer kaynakların artısını ve eksisini kemik tozu sayfasında ayrıntılı anlattık; burada kısaca karşılaştırıyoruz.

Kendi dokunuz olması bağışıklık açısından avantaj, ama greftin cerrahi riskleri ve kanıtın sınırları ortadan kalkmıyor.

İyileşme, greftli bir diş çekimi gibi seyreder. Asıl dikkat edilmesi gereken, yara kenarlarının ilk haftalarda kapalı kalması.

1. İlk günler

   Çekim sonrasına benzer ağrı ve şişlik beklenir. Bölgeye dil ya da parmakla dokunmamak, ilk gün kuvvetle çalkalamamak ve sigara içmemek yaranın kapalı kalmasına yardım eder.

2. İlk iki hafta

   Ağızda küçük, kum tanesi gibi parçacıklar görmek seyrek değildir; yüzeydeki birkaç parçacığın atılması genellikle sorun değildir. Belirgin bir açıklık ya da sürekli parçacık çıkışı kontrol gerektirir.

3. Üçüncü ile altıncı ay

   Greft emilip yerini kemiğe bırakır. Çalışmalarda yeni kemik oranı altıncı ayda yaklaşık %40 civarında ölçülmüş ve sonraki aylarda artmaya devam etmiş.

4. İmplant aşaması

   Kontrol görüntüsünde bölgenin genişliği ve yüksekliği değerlendirilir, implant planı buna göre kesinleşir.

Burada rakam bulamayacaksınız. Diş greftinde teklifi değiştiren kalemler şunlar:

Hazırlama yöntemi

Muayenehanede aynı seansta öğütme ile dişin bir merkeze gönderilip işlenmesi farklı maliyet ve süre demektir. Cihazların kullandığı solüsyonlar ve tek kullanımlık parçalar da maliyete girer.

Zar ve ek malzemeler

Greftin üzerine konan zar ya da greftin karıştırıldığı kan ürünleri ayrı kalemlerdir.

Greftin gerçekten gerekip gerekmediği

En büyük fark burada. İmplantın aynı seansta konduğu ya da greft gerektirmeyen bir planla yapıldığı durumlarda boşluk koruma işlemi hiç gündeme gelmeyebilir.