Damaklı protez mi, implant üstü sabit diş mi?

Üst çenenin tam protezi tutunmak için tek bir şeye güvenir: damağı kaplayan geniş akrilik plaka ile damak mukozası arasındaki ince tükürük tabakasının oluşturduğu emme kuvveti. Protezin dişleri değil, o plakadır asıl taşıyıcı. Bu yüzden üst protez küçültülemez; damak kapanmadan tutunma da olmaz. Alt çenede damak diye bir yüzey bulunmadığı için alt protez zaten baştan daha az tutunur ve dilin her hareketiyle yerinden oynar.

Damağın kapanması ilk olarak yemekte hissedilir. Tat yalnızca dilin işi değil: yumuşak damakta da tat tomurcukları vardır ve damak yüzeyi yemeğin sıcaklığını, dokusunu ve ağızdaki bütününü algılar. Üzerine akrilik bir plaka geldiğinde bu yüzey devreden çıkar. Hastalar bunu çoğu zaman "tat alamıyorum" diye anlatır; aslında olan şey, yemeğin ağızdaki tarifinin yarısının kaybolmasıdır. Sıcak bir çorbanın sıcaklığını damağınızla değil, artık sadece dilinizle ölçersiniz.

İkinci etki konuşmadadır. Türkçedeki s, ş, t, d, n ve l seslerinin hepsi dilin damağa değdiği noktayla üretilir. Damağın üzerine milimetrelerce kalınlıkta bir plaka bindiğinde dilin yıllardır ezberlediği o nokta yerinden kayar. Sonuç tanıdıktır: ıslıklı s'ler, peltekleşen ş'ler, kendi sesini yabancı bulan bir konuşma. Dil zamanla yeni yüzeye göre yeniden ayar yapar, ama bu ayarı her yeni protezde baştan yapmak gerekir.

Üçüncüsü öğürme refleksi. Üst protezin arka kenarı, tutunmayı sağlayan emme için sert damağın bittiği ve yumuşak damağın başladığı sınıra kadar uzanmak zorundadır. Öğürme refleksi hassas olan kişilerde refleksi tetikleyen yer tam da bu bölgedir. Bu hastalar protezi ağızda tutamaz, arka kenarı kısalttırır, kısalan protez tutunmaz ve döngü baştan başlar. Onlar için damaklı protez baştan işlemeyen bir çözümdür.

Yapıştırıcı bu üç sorunun hiçbirini çözmez; sadece tutunmayı bir süreliğine takviye eder. Krem ya da toz, protezle mukoza arasına giren ek bir tabakadır: gün içinde çözünür, akşam protezle birlikte damaktan da temizlenmesi gerekir, temizlenmediğinde altında mantar enfeksiyonu için uygun bir zemin oluşur. Asıl mesele şu: yapıştırıcı ihtiyacı sabit kalmaz. Başta ara sıra kullanılan bir ürün, yıllar içinde her sabah tekrarlanan bir zorunluluğa dönüşür. Miktarın artması protezin değil, altındaki kemiğin haberidir.

Kemik tarafında olan şey şu. Doğal diş, çiğneme kuvvetini kökü aracılığıyla kemiğin içine iletir ve kemik bu yükü aldığı sürece kendini yeniler. Diş çekildiğinde kök gider, yük gider ve o bölgedeki kemik azalmaya başlar. Protez bu döngüyü yerine koymaz: yükü kemiğin içine değil, diş etinin üstünden kemik sırtına bastırarak aktarır. Sırt yıllar içinde alçalır. Teslim edildiği gün damağa tam oturan protez bu yüzden her yıl biraz daha oynar.

Damaklı protez bu nedenle tek seferlik bir iş değil, süren bir döngüdür. Oynama başlar, protez beslenir yani altına malzeme eklenerek kemiğin yeni haline uydurulur, bir süre daha idare eder, sonra yeniden oynar. Belli bir noktadan sonra besleme yetmez ve protez tamamen yenilenir. Her yenilemede dil yeni yüzeye alışmayı, konuşma yeniden oturmayı bekler; kemik ise bu süre boyunca azalmaya devam eder.

İmplant üstü sabit dişte tablo tersine döner. Dişler damağa değil, çene kemiğine yerleştirilen implantlara vidalanır; taşıyıcı görevi plaka değil implantlar üstlenir ve üst damak açık kalır. Tat ve sıcaklık algısı yerinde durur, dil eski referans noktasını bulur, arka kenar diye bir şey olmadığı için öğürme refleksi devreye girmez. Yapıştırıcı gündemden çıkar. Çiğneme kuvveti kemiğin içine iner. Dişler ağızdan çıkarılmaz; gece bir bardak suda beklemez.

Bunu üç klinik günde yapabilmemizin sebebi kullandığımız implant tipi. Klasik implant çenenin içindeki daha yumuşak süngersi kemiğe tutunur ve o kemiğin implant yüzeyiyle kaynaşması aylarca beklenir; kemik yetersizse önce greftle hacim eklenir. Stratejik implant ise çenenin dışını saran sert tabakaya, kortikal kemiğe mekanik olarak kilitlenir. Tutunmayı sağlayan şey beklemek değil, ilk günden var olan bu kilitlenmedir. Kemik grefti ve aylarca bekleme bu yüzden gündeme gelmiyor, sabit dişler bu yüzden üç klinik günde takılıyor.

Aşağıdaki iki liste muayene ve tomografiden sonra netleşir. Sağdaki listede kendinizi görmeniz kapının kapandığı anlamına gelmez; bazı maddeler "olmaz" değil "önce şunu çözelim" demektir.

Bu sıralama tedavi değil, karar içindir. Sonunda elinizde sizin ağzınızda neyin mümkün olduğu ve bunun neye dayandığı bulunur.

1. 1

   Röntgeninizi gönderin

   Elinizde panoramik röntgen ya da tomografi varsa formdan iletin. Görüntüyü tedaviyi yapacak hekim okur; ilk yanıtı asistan değil hekim yazar. Gelmenize gerek yok, bir iş günü içinde dönüyoruz.

2. 2

   Mevcut protezinizi anlatın

   Kaç yıldır kullandığınız, kaç kez beslendiği ya da yenilendiği, günde ne kadar yapıştırıcı gerektirdiği bize kemik sırtınızın ne kadar alçaldığı hakkında doğrudan fikir verir. Muayeneye protezinizle gelin.

3. 3

   Üç boyutlu tomografi

   Panoramik röntgen iki boyutludur; kemiğin yüksekliği hakkında fikir verir, kalınlığı ve dış sert tabakanın durumu hakkında vermez. Bu yöntemin kararı doğrudan kortikal tabakanın nerede, ne kalınlıkta ve ne kadar sağlam olduğuna dayanır; tomografi görmeden söz vermiyoruz.

4. 4

   Genel sağlık ve ilaçlar

   Sistemik hastalıklarınızı, düzenli kullandığınız ilaçları ve son tahlillerinizi görmek istiyoruz. Kullandığınız ilaçların tam listesini ilk görüşmede istiyoruz; bu bilgiyi eksik vermek kendi aleyhinize olur.

5. 5

   Planı yazılı alırsınız

   Kaç implant, hangi çeneye, hangi üst yapıyla ve greft gerekip gerekmediği yazılı paylaşılır. Sizde uygun değilse bunu da aynı açıklıkla yazıyoruz.

6. 6

   Üç klinik gün

   Plan üzerinde anlaştıysanız cerrahi ve sabit dişlerin takılması üç klinik güne yayılır. Klinikten dişsiz ayrılmıyorsunuz. Hangi günde ne yapılacağını gelmeden önce biliyorsunuz.

Dört yol var ve aralarındaki fark konfor değil, dişlerin neye dayandığı. Hangisinin sizin için doğru olduğunu çenenizin kendi tablosu belirler.

Bunları sizi korkutmak için değil, hangi kliniğe giderseniz gidin doğru soruları sorabilmeniz için yazıyoruz.

Aşağıdaki akış stratejik implant uygulanan hastalar için geçerli. Greft yapılan bir planda iyileşme daha uzun sürer.

1. Üç klinik gün

   Muayene ve planlama tamamlandıktan sonra cerrahi ve sabit dişlerin takılması bu günlere yayılır. Klinikten sabit dişlerinizle ayrılıyorsunuz. Bu günlerde bir miktar şişlik ve hassasiyet olağan.

2. İlk hafta

   Şişlik geriler. Yumuşak beslenmenizi, sert ve sıcak yiyeceklerden uzak durmanızı ve bölgeyi yumuşak fırçalamanızı istiyoruz. Damağınız açık olduğu için sıcaklığı yeniden damağınızla algılarsınız; ilk günlerde sıcak içeceklerde bunu hesaba katın.

3. İlk haftalar

   Konuşma birkaç gün içinde oturur. Çiğneme yükünü kademeli artırıyoruz; sert kabuklu yiyecekler ve buz çiğneme gibi alışkanlıklar bu dönemde ertelenir. Diş eti bu haftalarda yeni biçimine oturur.

4. Kontroller ve uzun dönem

   Kontrol takvimini ve üst yapının bakımını yazılı veriyoruz. Ara yüz fırçası ve ağız duşu artık günlük rutininizin parçası; protez fırçası ve gece bardağı değil.