Czy ból skroni może pochodzić od zęba?

W okolicy skroni jest skóra, cienka warstwa mięśnia, a pod nią czaszka. Ten mięsień to mięsień skroniowy, który zaczyna się wachlarzowato na skroni i przyczepia do wyrostka na górnym przednim końcu gałęzi żuchwy (wyrostka dziobiastego). Jego zadaniem jest zamykanie ust i dociskanie zębów do siebie. Za każdym razem, gdy zaciskasz zęby, pracuje więc także twoja skroń. Ten mięsień jest w dużej mierze pomostem między bólem skroni a stomatologią.

Nocne zaciskanie i zgrzytanie zębami nazywa się bruksizmem. NHS wymienia wśród jego objawów bolesną żuchwę, starte lub ukruszone zęby, ból głowy, ból ucha i przerywany sen; pisze, że najczęstszą przyczyną są stres i lęk, a towarzyszyć mu mogą zaburzenia snu, takie jak chrapanie i bezdech senny, niektóre leki nasenne i przeciwdepresyjne, palenie, dużo alkoholu i kofeiny. Jeśli rano budzisz się z napiętymi, tkliwymi skroniami, które w ciągu dnia się rozluźniają, ten wzorzec zasługuje na uwagę.

Wspólna nazwa zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego i mięśni żucia to zaburzenia skroniowo-żuchwowe (TMD). NHS wymienia ich objawy: ból żuchwy, ucha i skroni, klikanie lub trzeszczenie przy ruchach żuchwy, bóle głowy w okolicy skroni, niemożność pełnego otwarcia ust i blokowanie się żuchwy. Dodaje, że ból nasila się przy żuciu i w okresach stresu. Trzaski i blokowanie stawu to temat na osobną stronę; tu ważne jest to, że ból skroni może być częścią tego obrazu.

Wynika z tego rozróżnienie, które da się sprawdzić w domu. Międzynarodowe kryteria diagnostyczne bólu głowy przypisywanego zaburzeniom skroniowo-żuchwowym szukają dwóch rzeczy: czy ból skroni zmienia się przy ruchach żuchwy, żuciu lub zaciskaniu zębów i czy ten sam ból pojawia się po ucisku mięśnia skroniowego lub przy ruchu żuchwy. W badaniu opublikowanym w Cephalalgia, obejmującym 373 pacjentów z bólem głowy i rozpoznanym zaburzeniem skroniowo-żuchwowym, te dwa kryteria, sprawdzane w badaniu lekarskim, odróżniały ból skroni pochodzenia żuchwowego z czułością 89% i swoistością 87%. Te wartości dotyczą badania przez lekarza; domowa próba daje tylko wskazówkę: przyciśnij opuszki palców do skroni na kilka sekund, a potem kilka razy szeroko otwórz i zamknij usta. Jeśli pojawia się znany ci ból, przemawia to za źródłem mięśniowym i stawowym; ostatecznie rozstrzyga badanie.

Jak bardzo te dwa rozpoznania się przenikają, pokazuje badanie z Danii. Po przejrzeniu dokumentacji 671 pacjentów, którzy zgłosili się do poradni bólu twarzy Uniwersytetu w Aarhus, okazało się, że 71 z 73 pacjentów z rozpoznanym bólem głowy przypisywanym zaburzeniom skroniowo-żuchwowym (97,3%) miało jednocześnie rozpoznany ból mięśnia skroniowego. Autorzy proponują traktować oba jako jeden obraz i dodają, że konsekwencje tego trzeba sprawdzić w nowych badaniach. W praktyce oznacza to tyle: jeśli ból skroni reaguje na ruchy żuchwy, celem leczenia jest nie twoja głowa, tylko mięsień.

Sam ząb również może promieniować bólem do skroni. Zęby i okolica skroni otrzymują gałęzie z tego samego nerwu czuciowego twarzy (nerwu trójdzielnego), dlatego ból zęba trzonowego górnego lub dolnego objętego zapaleniem bywa odczuwany nie w zębie, tylko z boku twarzy, przed uchem albo w skroni. Rozstrzyga wtedy to, czy jeden ząb odtwarza ból pod wpływem zimna, ciepła lub nagryzania. Jeśli ucisk skroni nie zmienia bólu, a dotknięcie zęba go zmienia, źródło najpewniej leży w zębie; ostatecznie rozstrzygają testy zęba i zdjęcie RTG.

Dwie najczęstsze przyczyny bólu skroni niezwiązane z zębami to napięciowy ból głowy i migrena. NHS opisuje napięciowy ból głowy jako ściskający lub uciskający ból po obu stronach głowy, twarzy lub szyi; trwa co najmniej 30 minut i nie nasila się przy codziennych czynnościach. Migrena to z kolei pulsujący ból, zwykle po jednej stronie głowy, nasilający się przy ruchu; NHS pisze, że napady trwają zwykle od 4 godzin do 3 dni, a u części osób poprzedzają je objawy wzrokowe (aura). Próby powiązania któregokolwiek z nich z zębami mogą prowadzić do niepotrzebnego leczenia stomatologicznego.

Jeden obraz trzeba jednak traktować osobno: olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, potocznie zapalenie tętnicy skroniowej. To zapalenie tętnic w okolicy skroni. MSD Manuals pisze, że choroba dotyka typowo osób po 50. roku życia, najczęściej około 70. roku; typowe są silny, czasem pulsujący ból głowy w skroni lub z tyłu głowy, skóra głowy bolesna nawet przy czesaniu i mięśnie żucia, które męczą się i bolą wkrótce po rozpoczęciu jedzenia. Z powodu zmęczenia żuchwy pacjent może trafić do dentysty. Według MSD największym zagrożeniem jest trwała ślepota, która może rozwinąć się nagle, gdy ustanie ukrwienie nerwu wzrokowego; dlatego leczenie często rozpoczyna się bez biopsji.

Pierwsza lista opisuje zachowanie bólu mięśniowego, stawowego i częstych rodzajów bólu głowy; zwykle łagodzą je proste sposoby. Jeśli pasuje do ciebie choćby jeden punkt z drugiej listy, nie czekaj.

Kolejność celowo zaczyna się od zagrożeń. Zanim w ogóle pomyśli się o zębie lub mięśniu, trzeba mieć pewność, że nie chodzi o stan nagły.

1. 1

   Najpierw objawy alarmowe: przerwij i jedź na SOR

   Jeśli bólowi głowy towarzyszy utrata wzroku, nagły i bardzo silny początek, drętwienie lub osłabienie twarzy albo ciała, trudności z mówieniem, senność lub splątanie, drgawki, bardzo wysoka gorączka ze sztywnością karku albo uraz głowy w ciągu ostatnich 3 miesięcy, ocena odbywa się nie na fotelu dentystycznym, tylko na SOR. Zadzwoń pod numer 112 albo poproś kogoś, żeby cię zawiózł; NHS radzi nie jechać na SOR własnym samochodem i zabrać ze sobą przyjmowane leki.

2. 2

   Pytania o wiek i objawy towarzyszące

   Przy nowym bólu skroni po 50. roku życia lekarz pyta dodatkowo o tkliwość skóry głowy, szybkie męczenie się żuchwy przy żuciu, osłabienie jak przy grypie, niezamierzoną utratę masy ciała oraz sztywność barków i bioder. Jeśli taki obraz występuje, pacjenta kieruje się do lekarza bez czekania na badanie stomatologiczne; NHS wymaga, by osoby z zaburzeniami widzenia zostały zbadane przez okulistę tego samego dnia.

3. 3

   Sprawdzenie związku bólu z żuchwą

   Lekarz uciska palcami mięsień skroniowy i staw skroniowo-żuchwowy, mierzy rozwarcie ust, porusza żuchwą na boki. Jeśli te ruchy wywołują znany ból skroni, obraz wyraźnie wskazuje na ból głowy pochodzenia żuchwowego i ból mięśnia skroniowego.

4. 4

   Zęby bada się po kolei

   Testem na zimno, lekkim opukiwaniem i testem nagryzania szuka się zęba, który odtwarza ból. Bada się nie tylko zęby po bolącej stronie, ale też w przeciwnym łuku; przy bólu promieniującym źródło często jest odczuwane w niewłaściwym miejscu.

5. 5

   Szukanie w jamie ustnej śladów zaciskania zębów

   Spłaszczone powierzchnie żujące, pękające wypełnienia i korony, pęknięcia zębów, odciski zębów na wewnętrznej stronie policzków i na brzegach języka to ślady, które nocne zaciskanie zostawia w jamie ustnej. Jeśli potrzebny jest pantomogram, wykonuje się go na tym etapie.

6. 6

   Skierowanie zależnie od źródła

   Przy źródle mięśniowym i stawowym szyna relaksacyjna i zmniejszenie obciążenia, przy źródle zębowym leczenie zęba, przy podejrzeniu napięciowego bólu głowy lub migreny lekarz rodzinny albo neurolog, przy podejrzeniu olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic ocena lekarska tego samego dnia.

Nie ma jednego leczenia bólu skroni; postępowanie zależy od tego, skąd pochodzi ból.

Poniżej zebraliśmy błędne decyzje, które często zdarzają się przy tej dolegliwości. Piszemy o nich, bo niezależnie od wybranego lekarza warto umieć zadać właściwe pytania.

Czas zależy od źródła. Poniższy przebieg dotyczy bólu skroni pochodzenia mięśniowego i stawowego; pierwszeństwo ma plan lekarza, który cię zbadał.

1. Pierwsze dni

   Ból łagodzą miękka dieta, rezygnacja z gumy do żucia, pilnowanie w ciągu dnia, by zęby się nie stykały, oraz ciepłe lub zimne okłady. NHS zaznacza, że zaburzenia skroniowo-żuchwowe często ustępują bez leczenia.

2. Po wykonaniu szyny relaksacyjnej

   Szyna chroni zęby przed nocnym obciążeniem. Poranne zmęczenie skroni i żuchwy zwykle stopniowo słabnie; jeśli stres i sen się nie poprawią, ból może nie ustąpić całkowicie.

3. Jeśli źródłem jest ząb

   Po leczeniu zęba powinien ustąpić także ból promieniujący do skroni. Jeśli nie ustępuje, rozpoznanie trzeba ponownie przemyśleć.

4. Jeśli po kilku tygodniach ból wciąż trwa

   Jeśli ból utrzymuje się mimo prostych sposobów, zgłoś się do lekarza, żeby sprawdził przyczyny inne niż mięśniowe i stawowe. NHS pisze, że gdy proste sposoby nie działają, możliwe jest skierowanie do specjalisty.

Nie podajemy tu jednej kwoty, bo za bólem skroni może stać zarówno napięciowy ból głowy, który nie wymaga żadnego leczenia stomatologicznego, jak i nawyk zaciskania zębów wymagający szyny albo ząb do leczenia kanałowego. Po stronie stomatologicznej zakres wyznaczają następujące elementy:

Źródło bólu

Mięśnie i staw, ząb albo ból głowy niezwiązany z zębami to zupełnie różne drogi i dziedziny różnych lekarzy.

Rodzaj szyny relaksacyjnej

Szyna wykonana indywidualnie na podstawie wycisku i szyna gotowa różnią się dopasowaniem i czasem użytkowania.

Szkody, jakie zaciskanie wyrządziło zębom

Pęknięte wypełnienia i korony, pęknięte zęby i starte powierzchnie trafiają do planu jako osobne pozycje.

Potrzeba diagnostyki obrazowej

Przy obrazie mięśniowym często wystarcza badanie; przy podejrzeniu zęba zdjęcie RTG, a przy problemach wewnątrz stawu może być potrzebna zaawansowana diagnostyka obrazowa.