آیا دندان مصنوعی کاملی که به روش دیجیتال ساخته می‌شود از روش کلاسیک بهتر است؟

در دندان مصنوعی کامل کلاسیک کار در پنج گام پیش می‌رود: قالب اولیه، قالب اصلی که با قاشق اختصاصی گرفته می‌شود، ثبت موقعیت فک‌ها نسبت به هم، امتحان با دندان‌هایی که روی موم چیده شده‌اند و تحویل دندان مصنوعی. در مسیر دیجیتال نام گام‌ها همان می‌ماند، ابزارشان عوض می‌شود. قالب با اسکنر داخل دهانی گرفته می‌شود یا به روش کلاسیک گرفته و با اسکنر رومیزی به فایل دیجیتال تبدیل می‌شود؛ رابطه‌ی فک‌ها باز هم در دهان ثبت می‌شود؛ دندان مصنوعی آزمایشی با چاپگر سه‌بعدی چاپ می‌شود؛ بدنه‌ی دندان مصنوعی نهایی یا از یک بلوک رزینی تراشیده می‌شود یا با چاپگر چاپ می‌شود. دندان‌ها ممکن است جداگانه به بدنه چسبانده شوند یا در برخی سیستم‌ها همراه بدنه ساخته شوند.

بیشترین بحث درباره‌ی این مسیر، تعداد نوبت‌هاست. مرور نظام‌مندی که پانزده مطالعه را بررسی کرده و در مجله‌ی Journal of Prosthodontics منتشر شده، گزارش می‌کند که مسیر دیجیتال نوبت‌های کمتری از مسیر کلاسیک لازم دارد، اما مدت کل درمان در دو مسیر مشابه است. یعنی کمتر به کلینیک آمدن به معنای کوتاه‌تر شدن درمان نیست؛ بخشی از کار به زمانی منتقل می‌شود که بیمار حضور ندارد، به لابراتوار و نرم‌افزار. همین مرور می‌نویسد گیر دندان‌های مصنوعی دیجیتال به‌طور کلی رضایت‌بخش بوده و در برخی جنبه‌ها هم‌سطح یا بهتر از دندان مصنوعی کلاسیک است.

در بخش رضایت، تصویر یکنواخت‌تر است. به تعبیر مرور، بیشتر مطالعات در رضایت بیمار تفاوت معناداری میان دو روش پیدا نمی‌کنند؛ برخی نتیجه‌ای به نفع روش دیجیتال و برخی به نفع روش کلاسیک می‌دهند. در تعداد ساخت دوباره، تعمیر و تنظیم پس از تحویل هم تفاوتی دیده نمی‌شود. جمله‌ی خود نویسندگان این است: دشوار است نتیجه بگیریم که دندان مصنوعی کاملی که به روش دیجیتال ساخته شده، به‌طور پیوسته رضایت بیشتری از نمونه‌ی ساخته‌شده به روش کلاسیک ایجاد می‌کند. بهبودهایی که در جنبه‌ی فنی اندازه‌گیری می‌شوند، خودبه‌خود به چیزی که بیمار حس می‌کند تبدیل نمی‌شوند.

تنها گرایش روشنی که این مرور تشخیص می‌دهد به شیوه‌ی ساخت مربوط است. بیماران بیشتر دندان مصنوعی دیجیتال تراشیده را ترجیح می‌دهند، در حالی که در دندان مصنوعی چاپ‌شده با چاپگر سه‌بعدی گرایش به دندان مصنوعی کلاسیک دیده می‌شود. معادل این تمایز در جنبه‌ی مواد، در مرور نظام‌مند و متاآنالیزی آمده که در مجله‌ی Scientific Reports منتشر شده است. در داده‌هایی که از بیست‌ویک مطالعه گرد آمده، استحکام خمشی بدنه‌های چاپ‌شده هم از آکریل کلاسیکی که با حرارت سخت می‌شود و هم از بلوک‌های تراشیده از نظر آماری کمتر است؛ در سختی سطح هم همین جهت برقرار است. مقادیر مواد تراشیده در بازه‌ای باریک جمع می‌شوند، اما مقادیر نمونه‌های چاپ‌شده در بازه‌ای بسیار گسترده پخش می‌شوند؛ یعنی نتیجه از رزینی به رزین دیگر فرق می‌کند.

هشدار خود این متاآنالیز را هم باید نوشت. ناهمگونی میان مطالعات زیاد است، استانداردهای آزمون متغیرند و بیشتر پژوهش‌های واردشده در محیط آزمایشگاه انجام شده‌اند. نویسندگان صریحاً یادآوری می‌کنند که مطالعات بالینی طولانی‌مدتی که نتایج بیمار را اندازه بگیرند محدودند. یعنی اینکه دندان مصنوعی چاپ‌شده در آزمایشگاه استحکام کمتری نشان می‌دهد، لزوماً به این معنا نیست که در دهان زودتر می‌شکند؛ فقط امروز داده‌ی بالینی‌ای هم در دست نداریم که خلاف آن را نشان دهد.

در بخش هزینه، مرور نظام‌مند و متاآنالیز دیگری که در Journal of Prosthodontics منتشر شده، پنج مطالعه، ۱۸۴ بیمار و ۲۰۲ دندان مصنوعی را گرد آورده است. در تعداد نوبت‌ها، هزینه‌ی لابراتوار، هزینه‌ی بالینی و هزینه‌ی کل، تفاوت آماری معناداری میان مسیر دیجیتال و کلاسیک پیدا نمی‌شود. ناهمگونی میان مطالعات در همه‌ی بخش‌ها زیاد است؛ از پنج مطالعه‌ی واردشده، چهار مورد خطر سوگیری متوسط و یکی خطر سوگیری بالا دارد و چهار مورد گذشته‌نگرند. نویسندگان همچنین یادآوری می‌کنند که سرمایه‌گذاری در دستگاه و نرم‌افزار محاسبه نشده و نتایج بیمارمحور اصلاً اندازه‌گیری نشده‌اند. نتیجه‌ای که به آن می‌رسند این است که دو مسیر از نظر به‌صرفه بودن مشابه‌اند.

مقیاس داده‌های تصادفی هم کوچک است. در کارآزمایی تصادفی متقاطعی که در Journal of Clinical Medicine منتشر شده، ده بیمار هم دندان مصنوعی دیجیتال و هم کلاسیک خود را به نوبت استفاده می‌کنند. تعداد نوبت‌ها در روش دیجیتال به‌طور میانگین ۵٫۳ و در روش کلاسیک ۵٫۹ است؛ در مقیاس کیفیت زندگی مرتبط با سلامت دهان تفاوت معناداری میان دو گروه نیست. ثبات دندان مصنوعی بالا در گروه دیجیتال به‌طور معناداری بهتر ارزیابی شده، اما کیفیت پرداخت در گروه کلاسیک بهتر بوده است. از مطالعه‌ای با ده بیمار قاعده‌ای درنمی‌آید؛ این نتیجه نشانه‌ای از یک گرایش است، نه شاهد.

دستاورد مسیر دیجیتال برای همه یکسان نیست. تفکیک زیر موقعیت‌هایی را که تفاوت حس می‌شود از موقعیت‌هایی که تفاوت از میان می‌رود جدا می‌کند.

روند زیر رایج‌ترین ترتیبی را نشان می‌دهد که در کلینیک‌ها به کار می‌رود. همان‌طور که مرورها اشاره می‌کنند، یک پروتکل واحد مورد توافق وجود ندارد؛ تعداد گام‌ها از کلینیکی به کلینیک دیگر فرق می‌کند.

1. 1

   قالب‌گیری و اسکن

   سطح لثه و کام با اسکنر داخل دهانی ثبت می‌شود. در برخی کلینیک‌ها قالب کلاسیک گرفته می‌شود و مدل با اسکنر رومیزی اسکن می‌شود؛ هر دو فایل دیجیتال تولید می‌کنند. اگر بافت شل و متحرک وجود داشته باشد، برخی پزشکان عمداً روش کلاسیک را ترجیح می‌دهند، چون آنجا مهم است بافت در چه وضعیتی ثبت شود.

2. 2

   ثبت رابطه‌ی فک‌ها

   موقعیت فک بالا و پایین نسبت به هم و ارتفاع دندان‌ها در دهان ثبت می‌شود. این بخشی است که دیجیتال نمی‌شود؛ کامپیوتر نمی‌تواند این اطلاعات را خودبه‌خود تولید کند و بخش بزرگی از موفقیت دندان مصنوعی به دقت این مرحله بستگی دارد.

3. 3

   طراحی و چاپ دندان مصنوعی آزمایشی

   در نرم‌افزار چیدمان دندان‌ها، حمایت لب و اکلوژن طراحی می‌شود. طرح با چاپگر سه‌بعدی به‌صورت یکپارچه چاپ و در دهان امتحان می‌شود. تفاوتش با امتحان کلاسیک روی موم این است که این نمونه‌ی آزمایشی حسی بسیار نزدیک‌تر به دندان مصنوعی واقعی دارد و می‌توان با آن در دهان حرف زد و امتحانش کرد.

4. 4

   وارد کردن تغییرات مرحله‌ی امتحان در فایل

   در مرحله‌ی امتحان روی طول دندان‌ها، خط وسط، حمایت لب و اکلوژن کار می‌شود. هر اصلاحی که انجام شود به فایل بازگردانده می‌شود. در مسیر کلاسیک این اصلاحات که روی موم انجام می‌شد در دست تکنسین می‌ماند؛ اینجا ثبت می‌شود.

5. 5

   ساخت و تحویل دندان مصنوعی نهایی

   بدنه از بلوک رزینی تراشیده یا با چاپگر چاپ می‌شود، دندان‌ها جاگذاری می‌شوند و دندان مصنوعی پرداخت می‌شود. هنگام تحویل اکلوژن کنترل و نقاطی که فشار می‌آورند برطرف می‌شوند. چند نوبت تنظیم پس از تحویل طبیعی است؛ در مرورها تعداد این نوبت‌ها میان دو روش تفاوتی ندارد.

6. 6

   اینکه وضعیت شما با دندان مصنوعی حل می‌شود یا با دندان ثابت

   این تمایز را استخوان فک شما تعیین می‌کند و بدون تصویر نمی‌توان درباره‌اش چیزی گفت. اگر رادیوگرافی پانورامیک یا سی‌تی اسکن در دست دارید، آن را از طریق فرم بفرستید؛ پزشکی که درمان را انجام می‌دهد تصویر را می‌خواند و ظرف ۲۴ ساعت کتبی پاسخ می‌دهیم که دندان مصنوعی مطرح است یا دندان‌های ثابت روی ایمپلنت. این یک ارزیابی اولیه است؛ تصمیم قطعی پس از معاینه و سی‌تی اسکن گرفته می‌شود.

روش ساخت، پرسش اصلی درباره‌ی خود دندان مصنوعی کامل را تغییر نمی‌دهد: آیا دندان مصنوعی روی لثه تکیه می‌کند یا تکیه‌گاهش از استخوان گرفته می‌شود.

انتقال ساخت به کامپیوتر برخی خطاها را از میان برمی‌دارد و خطاهای تازه‌ای اضافه می‌کند. موارد زیر عناوینی‌اند که در مقالات از آن‌ها نام برده شده و در کار بالینی نمود دارند.

دندان مصنوعی کامل تازه، با هر روشی ساخته شود، دوره‌ی عادت کردن لازم دارد. روند زیر مسیر کلی مورد انتظار را نشان می‌دهد.

1. روزهای اول

   گفتار تغییر می‌کند، بزاق بیشتر می‌شود و در چند نقطه فشار حس می‌شود. در این دوره شروع با غذاهای نرم و لقمه‌های کوچک کار را آسان‌تر می‌کند. نقاط دردناک با سوهان زدن دندان مصنوعی در خانه برطرف نمی‌شوند، با آمدن به کلینیک برطرف می‌شوند.

2. هفته‌ی اول و دوم

   نقاطی که فشار می‌آورند در چند نوبت کوتاه برطرف می‌شوند. در مرورها تعداد تنظیم و تعمیر پس از تحویل میان دندان مصنوعی دیجیتال و کلاسیک تفاوتی ندارد؛ یعنی لازم شدن چند نوبت خطای ساخت نیست، روند مورد انتظار است.

3. ماه اول تا سوم

   جویدن نظم پیدا می‌کند و گفتار به حالت عادی برمی‌گردد. عادت درآوردن دندان مصنوعی در شب را در همین دوره جا بیندازید؛ گذاشتن آن در شب یکی از عوامل خطر اصلی التهاب زیر دندان مصنوعی گزارش شده است.

4. سال اول و پس از آن

   چون استخوان زیر آن همچنان تحلیل می‌رود، دندان مصنوعی با گذشت زمان شل می‌شود. در کارآزمایی تصادفی‌ای که روی بیماران دارای بافت شل کام انجام شد، گیر در شش ماه در هر دو روش نزدیک به یک‌چهارم کم می‌شود. تعداد دفعات کنترل بر اساس برنامه‌ی پیگیری کلینیک تعیین می‌شود.

هیچ‌کدام از دو تعمیمی که مسیر دیجیتال را ارزان‌تر یا گران‌تر می‌دانند، با داده‌های امروز پشتیبانی نمی‌شود. اینجا عددی پیدا نخواهید کرد؛ هنگام ارزیابی پیشنهاد درمان باید به این موارد نگاه کنید:

تراشیده یا چاپ‌شده بودن بدنه

این تمایز هم استحکام ماده و هم هزینه را تغییر می‌دهد. در متاآنالیز، بدنه‌های تراشیده بالاترین مقادیر استحکام خمشی و سختی سطح را دارند و نمونه‌های چاپ‌شده در بازه‌ای بسیار گسترده پخش می‌شوند. بپرسید در پیشنهاد کدام نوشته شده است.

دندان‌ها چگونه ساخته می‌شوند

برداشتن دندان‌ها از مجموعه‌ی آماده و چسباندن آن‌ها به بدنه، با ساختن آن‌ها همراه بدنه، دو کار متفاوت است. ظاهر نتیجه و رفتار آن در برابر ساییدگی به این انتخاب بستگی دارد.

تعداد نوبت‌ها و اینکه تنظیم‌ها شامل هزینه هستند یا نه

از اول بپرسید نوبت‌های تنظیم پس از تحویل جزو هزینه هستند یا نه. در مرورها تعداد این نوبت‌ها میان دو روش فرقی ندارد، یعنی دیجیتال بودن به این معنا نیست که تنظیم لازم نمی‌شود.

فایل نگه‌داری می‌شود یا نه

ملموس‌ترین فایده‌ی عملی مسیر دیجیتال، ساخت دوباره است. به‌صورت کتبی بپرسید که آیا فایل طراحی در کلینیک نگه‌داری می‌شود و اگر بعدها ساخت دوباره بخواهید چه مسیری طی می‌شود.