احساس توده در گلو: چرا پیش می‌آید و کی خطرناک است؟

گلوبوس یعنی احساس توده، لقمه یا فشردگی در گلو در حالی که در واقع توده‌ای وجود ندارد. Cleveland Clinic آن را «احساس وجود توده در گلو در حالی که چیزی در گلوی شما نیست» تعریف می‌کند؛ در تعریف‌های پزشکی هم این حس بدون درد است. نام قدیمی آن، گلوبوس هیستریکوس، به دوره‌ای تعلق دارد که این حس را فقط به مشکلی روانی نسبت می‌دادند. نامی که امروز به کار می‌رود گلوبوس فارنژئوس (گلوبوس حلقی) است و گمان می‌رود علت نه در یک جا، بلکه میان عضلات گلو، مخاط گلو و شیوه درک پیام‌های این ناحیه توسط دستگاه عصبی باشد.

خود تعریف، تفکیکی به دست می‌دهد که در خانه می‌توانید به کار ببرید. معیارهایی که در منابع پزشکی برای گلوبوس به کار می‌رود این‌هاست: احساس توده یا جسم خارجی در گلو که دست‌کم ۱۲ هفته، پیوسته یا متناوب، ادامه داشته باشد؛ این حس میان وعده‌های غذا باشد؛ دشواری بلع (دیسفاژی) و درد هنگام بلع (ادینوفاژی) وجود نداشته باشد؛ و بیماری ریفلاکس یا بیماری عضلانی مری که این حس را توضیح دهد در کار نباشد. خلاصه اینکه گلوبوس حسی است که هنگام قورت دادن خالی حس می‌شود، نه گیر کردن واقعی لقمه.

می‌توانید این را روی خودتان این‌طور بیازمایید. ابتدا آب دهانتان را خالی قورت دهید و یادداشت کنید حس کجاست. سپس جرعه‌ای آب بنوشید و بعد لقمه نرمی را که خوب جویده‌اید قورت دهید. در گلوبوس، حس بیشتر در قورت دادن خالی آشکار می‌شود و هنگام عبور لقمه یا آب گیری در کار نیست. اگر لقمه واقعاً در گلو یا سینه‌تان می‌ماند، پس از غذا برمی‌گردد یا هنگام قورت دادن سرفه می‌کنید، وضعیت دیگر گلوبوس نیست، دشواری بلع است. این آزمایش تشخیص نمی‌گذارد؛ کمک می‌کند انتخاب کنید کدام راه را بروید.

Cleveland Clinic علت‌هایی را که زیاد همراه آن دیده می‌شوند این‌گونه برمی‌شمارد: برگشت اسید معده به مری یا حنجره (ریفلاکس)، گرفتگی عضلات گلو، آلرژی‌ها و عفونت‌ها، ترشحی که از بینی به پشت حلق می‌ریزد، التهاب لوزه و سینوس، تغییرات مهره‌های گردن، سیگار و سیگار الکترونیکی، فشار آوردن به صدا، استرس و اضطراب، بیماری‌های تیروئید یا ندول‌های تیروئید. هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی علت نیست؛ در بیشتر افراد چند مورد با هم نقش دارند.

جنبه استرس و اضطراب را نباید دست‌کم گرفت، اما نباید آن را تنها توضیح هم دانست. در نظرسنجی اینترنتی بنیاد رم با ۵۴٬۱۲۷ نفر در سراسر جهان، شیوع گلوبوسی که با معیارهای سخت‌گیرانه جور بود ۰٫۷۵٪ به دست آمد. در ۶۰٫۵٪ این افراد نشانه‌های اضطراب یا افسردگی وجود داشت؛ در مقابل، نسبت کسانی که چند روز در هفته سوزش سر دل داشتند ۱۷٫۴٪ بود. همین مطالعه نشان داد گلوبوس در زنان کمی شایع‌تر است و بزرگ‌ترین گروه مبتلایان ۴۰–۶۴ ساله‌اند. یعنی گلوبوسی که فقط با داروی ریفلاکس برطرف نشود، عجیب نیست.

این ۰٫۷۵٪ گمراهتان نکند: معیارهای سخت‌گیرانه فقط وضعیتی را می‌شمارند که سه ماه ادامه داشته و توضیح دیگری ندارد. شمار کسانی که در دوره‌ای از زندگی این حس را تجربه می‌کنند بسیار بیشتر است. مروری در مجله پزشکی خانواده استرالیا می‌نویسد گلوبوس در جامعه در طول عمر تا ۴۵٪ دیده می‌شود و حدود ۴٪ ارجاع‌های پزشکان خانواده به متخصص گوش و حلق و بینی را تشکیل می‌دهد. همان مرور بیان می‌کند که بیشتر علت‌ها بی‌خطرند، اما پزشکان باید احتمال سرطان را در نظر داشته باشند، چون نگرانی اصلی بیمار اغلب همین است.

خب، آیا این حس ممکن است سرطان باشد؟ بزرگ‌ترین مطالعه پیگیری از دو بیمارستان دانشگاهی در آمریکا آمده است. ۳۷۷ بیمار که در سال ۲۰۱۵ تشخیص تازه گلوبوس گرفته بودند و پیش‌تر سرطان سر و گردن نداشتند، دست‌کم ۴ سال پیگیری شدند؛ در این مدت در ۴ بیمار سرطان سر و گردن پدید آمد، یعنی ۱٪ در ۴ سال. نویسندگان این نسبت را پایین می‌دانند و می‌گویند بیماری که معاینه‌اش، دیدن گلو با دوربین انعطاف‌پذیر و آزمایش‌های هدفمندش طبیعی است، می‌تواند خیالش راحت شود. شرط در اینجا روشن است: اطمینان از انجام شدن معاینه می‌آید.

سیر گلوبوس کند است. در ایرلند، از ۷۹ بیمار گلوبوس که برایشان عکس بلع باریم و آندوسکوپی مری انجام شده بود، با ۵۵ نفر به‌طور میانگین ۵ سال و ۳ ماه بعد تماس گرفته شد. در ۳۱ نفر از آنان (۵۶٪) شکایت برطرف شده بود و بهبودی به‌طور میانگین ۱۳ ماه طول کشیده بود؛ اما ۲۴ نفر (۴۴٪) از ۵۵ بیماری که با آن‌ها تماس گرفته شد هنوز شکایت داشتند. در طول پیگیری در هیچ بیماری بیماری بدخیم پدید نیامد. Cleveland Clinic هم می‌نویسد گلوبوس اغلب خودبه‌خود برطرف می‌شود یا گاه‌به‌گاه برمی‌گردد و در برخی افراد ممکن است ماه‌ها و حتی سال‌ها ادامه یابد.

فهرست اول رفتار نمونه‌وار گلوبوس است؛ در این وضعیت پزشک خانواده یا متخصص گوش و حلق و بینی با نوبت قبلی آن را بررسی می‌کند. اگر حتی یک مورد از فهرست دوم وجود دارد، به گمان گلوبوس منتظر نمانید.

ترتیب آگاهانه از خطر شروع می‌شود. تشخیص گلوبوس تشخیصی است که پس از کنار گذاشتن علت‌های دیگر گذاشته می‌شود.

1. 1

   اول تنفس: اگر دشواری یا خس‌خس هست، اورژانس

   اگر در نفس کشیدن مشکل دارید، هنگام دم خس‌خس می‌شنوید، خفه می‌شوید یا نمی‌توانید حرف بزنید، بررسی نه در درمانگاه، بلکه در اورژانس انجام می‌شود. سازمان NHS در صفحه گواتر، هنگام دشواری تنفس یا خس‌خس هنگام دم، تماس با ۹۹۹ یا رفتن به اورژانس را توصیه می‌کند؛ در ترکیه این شماره ۱۱۲ است. با خودروی خودتان به اورژانس نروید و داروهایی را که مصرف می‌کنید همراه ببرید.

2. 2

   شرح حال: حس است یا گیر کردن؟

   پزشک می‌پرسد این حس از کی ادامه دارد، میان وعده‌هاست یا هنگام غذا، آیا لقمه گیر می‌کند یا نه، و درباره درد هنگام بلع، تغییر صدا، کاهش وزن، مصرف سیگار و الکل. پاسخ این پرسش‌ها گلوبوس را از دشواری بلع جدا می‌کند.

3. 3

   معاینه گردن و دهان

   غدد لنفاوی گردن و غده تیروئید با دست معاینه می‌شوند و درون دهان، ریشه زبان و لوزه‌ها بررسی می‌شوند. NHS می‌نویسد در گمان سرطان حنجره و تیروئید، پزشک درون دهان را نگاه می‌کند و گردن را با دست معاینه می‌کند.

4. 4

   دیدن گلو با دوربین انعطاف‌پذیر

   متخصص گوش و حلق و بینی با عبور دادن دوربینی باریک و انعطاف‌پذیر (نازوفارنگولارنگوسکوپ) از بینی، ریشه زبان، حنجره و تارهای صوتی را می‌بیند. این کار در مطب انجام می‌شود. نویسندگان مطالعه پیگیری درازمدت می‌گویند بیمار اصولاً وقتی این معاینه‌اش طبیعی باشد می‌تواند خیالش راحت شود.

5. 5

   در صورت لزوم آزمایش هدفمند

   اگر در گردن تورم باشد سونوگرافی و آزمایش خون تیروئید، و اگر دشواری بلع یا کاهش وزن باشد آندوسکوپی مری یا عکس بلع باریم درخواست می‌شود. آزمایش‌ها بر اساس شکایت انتخاب می‌شوند؛ همه آن‌ها به‌طور معمول برای هر بیمار گلوبوس انجام نمی‌شود.

6. 6

   تشخیص گلوبوس و برنامه درمان

   اگر معاینه و آزمایش‌های لازم طبیعی باشد، تشخیص گلوبوس است. برنامه بر اساس علت همراه ریخته می‌شود: اگر نشانه‌های ریفلاکس آشکار باشد درمان ریفلاکس، در ترشح پشت حلق درمان بینی، در گرفتگی عضلات گفتاردرمانی و درمان بلع، و اگر اضطراب برجسته باشد حمایت روانی.

گلوبوس درمان واحدی ندارد. کاری که انجام می‌شود بسته به اینکه چه چیزی پشت این حس برجسته است تغییر می‌کند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی است که در این شکایت زیاد دیده می‌شود. آن‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر پزشکی که بروید بتوانید پرسش‌های درست را مطرح کنید.

گلوبوس اغلب وضعیتی است که نه سریع، بلکه آهسته برطرف می‌شود. روند زیر برای گلوبوسی است که معاینه‌اش طبیعی بوده؛ برنامه پزشکی که شما را پیگیری می‌کند اولویت دارد.

1. نخستین هفته‌ها پس از معاینه

   دانستن اینکه علت جدی‌ای در کار نیست، در بسیاری از افراد این حس را کمتر به چشم می‌آورد. کنار گذاشتن صاف کردن گلو، جرعه‌جرعه آب خوردن و کم کردن محرک‌هایی مانند سیگار کار این دوره است.

2. اگر درمان ریفلاکس شروع شده

   NHS می‌نویسد داروی کاهنده اسید معده معمولاً ۴–۸ هفته داده می‌شود. در پایان این مدت با پزشکتان بررسی می‌کنید که حس کمتر شده یا نه.

3. در طول ماه‌ها

   در مطالعه پیگیری درازمدت، بیمارانی که بهبود یافتند گزارش کردند شکایتشان به‌طور میانگین پس از ۱۳ ماه کمتر شده است. این حس ممکن است در دوره‌هایی برگردد؛ Cleveland Clinic می‌نویسد در برخی افراد ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها ادامه یابد.

4. سال‌ها بعد

   در پیگیری میانگین ۵ ساله، شکایت بیش از نیمی از بیماران برطرف شده بود، اما بخش درخورتوجهی هنوز شکایت داشتند. تا وقتی نشانه تازه‌ای به وضعیت اضافه نشود، این به معنای نادرست بودن تشخیص نیست.

در اینجا عدد واحدی نمی‌دهیم، چون پشت احساس توده در گلو ممکن است گلوبوسی باشد که فقط معاینه و اطمینان‌بخشی لازم دارد، یا مشکل بلع یا یافته تیروئیدی که آزمایش‌های مفصل لازم دارد. مواردی که دامنه کار را تعیین می‌کنند:

نشانه‌های همراه

حس به‌تنهایی با گرفتگی صدا، دشواری بلع یا تورم در گردن، یعنی فهرست‌های آزمایشی کاملاً متفاوت.

نیاز به تصویربرداری و آندوسکوپی

در بیشتر موارد گلوبوس، معاینه و دیدن گلو با دوربین انعطاف‌پذیر کافی است؛ سونوگرافی، آندوسکوپی مری یا عکس بلع باریم بر اساس شکایت اضافه می‌شود.

نوع درمان

داروی ریفلاکس، درمان بینی، گفتاردرمانی و درمان بلع یا حمایت روانی، مدت و تعداد جلسات متفاوتی لازم دارند.

مدت پیگیری

چون گلوبوس در طول ماه‌ها آهسته برطرف می‌شود، تعداد معاینه‌های پیگیری از فردی به فرد دیگر فرق دارد.