چرا بین دندان‌ها فاصله می‌افتد و دندان‌ها جابه‌جا می‌شوند؟

دندان میخی نیست که در استخوان کوبیده شده باشد. بین ریشه و استخوان بافت همبند نازکی هست و دندان به لطف همین بافت تا آخر عمر ساختاری است که می‌تواند حرکت کند. زبان از داخل هل می‌دهد، لب و گونه از بیرون فشار می‌آورند و نیروی جویدن از بالا وارد می‌شود. در دهان سالم این سه نیرو یکدیگر را خنثی می‌کنند و دندان‌ها ده‌ها سال سر جایشان می‌مانند. فاصله افتادن یعنی این تعادل به هم خورده است.

آنچه تعادل را به هم می‌زند اساساً تحلیل استخوان است. با پیشرفت بیماری لثه، استخوانی که ریشه را در بر گرفته آهسته تحلیل می‌رود و دندان سعی می‌کند با طول ریشه کوتاه‌تری سرپا بماند. نیروی زبان و لب تغییری نکرده است؛ آنچه تغییر کرده، مقدار تکیه‌گاهی است که در برابر آن نیرو مقاومت می‌کند. دندان‌های جلوی بالا مثل بادبزن به بیرون باز می‌شوند، بین دو دندان جلو فاصله‌ای پیدا می‌شود که سال‌ها نبوده، یک دندان از ردیف همسایه‌هایش بلندتر می‌شود و جلو می‌آید. به این وضعیت مهاجرت پاتولوژیک دندان می‌گویند و همین‌جاست که بیماران برای اولین بار متوجه بیماری لثه می‌شوند. تحلیل استخوان بی‌درد پیش می‌رود؛ اولین چیزی که در آینه دیده می‌شود درد نیست، فاصله‌ای است که باز شده است.

علت دوم، دندان از دست رفته در عقب دهان است. یک دندان آسیاب کشیده می‌شود، چون جای خالی پیدا نیست چیزی به جایش گذاشته نمی‌شود و گمان می‌رود کار تمام شده است. اما دندان‌ها در یک ردیف به هم تکیه داده‌اند: همسایه عقبی به جای خالی کج می‌شود، دندان جلویی به عقب می‌لغزد و نقاط تماس محکم بینشان باز می‌شود. هر نقطه تماسی که باز شود به جیبی تبدیل می‌شود که غذا در آن گیر می‌کند و پوسیدگی از همان‌جا شروع می‌شود. دندانی که در عقب از دست رفته، علت فاصله‌ای می‌شود که در جلو باز شده است.

همین جای خالی در فک مقابل هم پیامدی دارد. دندانی که دیگر دندانی روبه‌رویش نیست تا با آن بجود، آهسته از حفره‌اش بیرون می‌آید و از ردیف همسایه‌هایش جلو می‌زند؛ به این حالت بلند شدن دندان می‌گوییم. دندانی که بلند شده، بسته شدن دهان را قفل می‌کند و فاصله عمودی‌ای را که دندان آینده آن جای خالی لازم دارد از بین می‌برد. بهای یک دندان آسیاب از دست رفته را فقط ناحیه خودش نمی‌پردازد، فک مقابل هم می‌پردازد.

سهم دندان‌قروچه واقعی است، اما به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. دندان‌قروچه شبانه به‌تنهایی تکیه‌گاه دندانی را که در استخوان سالم قرار دارد تحلیل نمی‌برد. اما در تکیه‌گاهی ضعیف‌شده، همان نیرو کوچ دندان را سریع‌تر می‌کند: دندان‌های جلو هنگام گاز گرفتن آن‌قدر می‌لرزند که با انگشت حس می‌شود، صبح‌ها فک خسته است و لبه‌های برنده در یک ردیف صاف می‌شوند. در اینجا دندان‌قروچه عاملی نیست که بیماری را شروع کند، عاملی است که آن را سریع‌تر می‌کند. گذاشتن نایت گارد بدون حل کردن علت فقط زمان را کند می‌کند، جهت را تغییر نمی‌دهد.

هر فاصله‌ای که باز می‌شود کوچ دندان نیست. وقتی لثه تحلیل می‌رود، لثه مثلثی‌شکلی که فاصله بین دو دندان را پر می‌کند از بین می‌رود و مثلثی سیاه به جا می‌ماند؛ دندان‌ها سر جایشان‌اند، نقاط تماس بسته است و فقط زیرشان خالی شده است. نامرتبی خفیفی که با افزایش سن در دندان‌های جلوی پایین پیدا می‌شود هم موضوع جداگانه‌ای است؛ دندان‌ها در تمام عمر میلی‌متری به سمت جلو حرکت می‌کنند و این را در دهان‌های سالم هم می‌بینیم. وضعیتی که باید نگرانش بود، جابه‌جا شدن دندان‌ها در جهت‌هایی است که قبلاً نبوده و در همین چند ماه اخیر.

تنها چیزی که این دو را از هم جدا می‌کند سرعت است: فاصله کی شروع شده و از آن روز تا امروز بزرگ‌تر شده است یا نه. دو فهرست زیر برای این است که پیش از رفتن نزد دندان‌پزشک بفهمید خودتان را در کدام طرف می‌بینید.

هدف این ترتیب درمان نیست، روشن کردن علت و سرعت فاصله افتادن است. در پایان می‌دانید چرا دندان‌ها جابه‌جا شده‌اند، آیا روند هنوز فعال است و چه کاری با چه ترتیبی انجام می‌شود.

1. 1

   عکس رادیولوژی خود را بفرستید

   اگر رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا CBCT دارید، آن را از طریق فرم بفرستید؛ سطح استخوان را بررسی می‌کنیم و ظرف ۲۴ ساعت کتبی پاسخ می‌دهیم که با چه وضعیتی روبه‌رو هستید. این ارزیابی اولیه است؛ تصمیم قطعی بعد از معاینه و اندازه‌گیری پاکت لثه گرفته می‌شود.

2. 2

   درباره زمان شروع صحبت می‌کنیم

   فاصله‌ای که ظرف یک سال باز شده با فاصله‌ای که ده سال است همان است یکی نیست. عکس‌های قدیمی لبخندتان در گوشی در اینجا به اندازه عکس رادیولوژی کمک می‌کنند؛ تفاوت دو عکس سرعت روند را مستقیماً نشان می‌دهد.

3. 3

   اندازه‌گیری عمق پاکت و خونریزی

   دور هر دندان عمق پاکت بین لثه و ریشه را اندازه می‌گیریم و نقاطی را که با تماس سوند خون می‌آیند علامت می‌زنیم. پیدا شدن پاکت‌های عمیق دور دندان‌هایی که فاصله گرفته‌اند، به‌تنهایی علت کوچ را توضیح می‌دهد.

4. 4

   نحوه جفت شدن دندان‌ها و آثار دندان‌قروچه

   بررسی می‌کنیم هنگام گاز گرفتن کدام دندان اول تماس پیدا می‌کند، آیا دندان‌های جلو در لحظه گاز گرفتن می‌لرزند، لبه‌های برنده صاف شده‌اند و لبه پرکردگی‌ها شکسته است یا نه. این آثار می‌گویند نیرویی که به دندان وارد می‌شود از کجا می‌آید.

5. 5

   عکس رادیولوژی و در صورت نیاز CBCT

   عکس ساده سطح استخوان و زاویه کج شدن دندان‌های مجاور را نشان می‌دهد. در نواحی بی‌دندان، برای دیدن اینکه دندان مقابل چقدر بلند شده و ارتفاع واقعی استخوان باقی‌مانده چقدر است، از تصویربرداری سه‌بعدی استفاده می‌کنیم؛ اینکه در آینده در آن جای خالی چه کاری انجام شود به همین اندازه بستگی دارد.

این‌ها رقیب یکدیگر نیستند، قدم‌هایی‌اند که به ترتیب انجام می‌شوند. وقتی ترتیب به هم بخورد، کار انجام‌شده هدر می‌رود؛ به همین دلیل می‌نویسیم کدام و چرا اول می‌آید.

گمراه‌کننده‌ترین جنبه فاصله افتادن این است که درد ندارد. موارد زیر را نه برای ترساندن شما، بلکه برای این می‌نویسیم که پیش هر دندان‌پزشکی بروید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید.

روند زیر برای مسیری است که با درمان لثه شروع می‌شود. اگر ارتودنسی یا کامل کردن دندان‌های از دست رفته هم وارد کار شود، مدت طولانی‌تر می‌شود؛ ترتیب تغییر نمی‌کند.

1. دو هفته اول

   حساسیت لثه و حساسیت موقت به سرما طبیعی است. خونریزی در روزهای اول بیشتر به نظر می‌رسد و بعد به‌سرعت کم می‌شود. مسواک زدن را قطع نکنید؛ بسته شدن پاکت‌ها به تمیز کردن در خانه بستگی دارد. لازم نیست کارتان را تعطیل کنید.

2. شش تا هشت هفته

   لثه سفت می‌شود، خونریزی بند می‌آید و عمق پاکت‌ها را دوباره اندازه می‌گیریم. در همان جلسه حرکت دندان‌ها را هم دوباره ارزیابی می‌کنیم. اگر کوچ دندان‌ها متوقف شده باشد، از همین‌جا گفت‌وگو درباره ارتودنسی و زیبایی را شروع می‌کنیم.

3. اگر اصلاح ارتودنسی انتخاب شده باشد

   بسته شدن فاصله‌ها و صاف کردن دندان‌های کج‌شده کاری است که ماه‌ها طول می‌کشد. در این مدت کنترل‌های لثه نزدیک‌تر می‌شوند، چون باید استخوانی را که زیر نیروست از نزدیک پیگیری کرد. وقتی سیم برداشته شود، نگهدارنده وارد کار می‌شود و برای همیشه استفاده می‌شود.

4. اگر دندان‌های از دست رفته با ایمپلنت کامل شوند: سه روز کاری در کلینیک

   در پروتکلی که به کار می‌بریم، ایمپلنت‌ها به‌طور مکانیکی در لایه سخت کورتیکال بازال در عمق فک قفل می‌شوند. ایمپلنت کلاسیک اما در ناحیه بالایی، یعنی استخوان آلوئولار، قرار می‌گیرد که همراه با دندان تحلیل می‌رود؛ چون در بیماری لثه بیشترین استخوانی که از دست می‌رود همان‌جاست، باید اول با پیوند استخوان حجم را کامل کرد و بعد ماه‌ها منتظر جوش خوردن ماند. تفاوت از همین‌جا می‌آید. افزودن استخوان و ماه‌ها انتظار به میان نمی‌آید و در پایان سه روز کاری در کلینیک، با دندان‌های ثابت نهایی‌تان بیرون می‌روید. حوزه این پروتکل کل دهان یا کمبود تعداد زیادی دندان است.

5. هر شش ماه یک کنترل

   روندی که فاصله افتادن را شروع کرده کنترل می‌شود، نه اینکه بسته و تمام شود. کنترل منظم زود نشان می‌دهد که آیا عمق پاکت دوباره بیشتر شده است یا نه؛ وقتی مراقبت کوتاهی شود، اولین هشدار را لثه می‌دهد.

در این صفحه رقم واحدی نمی‌دهیم، چون در دندان‌هایی که فاصله گرفته‌اند مسیر ممکن است با یک درمان لثه تمام شود یا به ارتودنسی و کامل کردن دندان‌های از دست رفته هم کشیده شود؛ تفاوت این دو زیاد است. رقم درست را بعد از دیدن عکس رادیولوژی و اندازه‌گیری‌های معاینه می‌گوییم. عکس رادیولوژی خود را بفرستید تا دامنه کار را به‌صورت مکتوب اعلام کنیم. عواملی که قیمت را تعیین می‌کنند:

علت کوچ دندان‌ها

درمان لثه، اسپلینت کردن، ارتودنسی و کامل کردن دندان از دست رفته کارهای متفاوتی‌اند؛ مدت و تعداد جلساتشان هم فرق دارد. رقمی که پیش از روشن شدن علت داده شود، ناگزیر در کلینیک تغییر می‌کند.

چند دندان درگیر است

بیماری پیشرفته لثه در یک ناحیه نمی‌ماند. طرحی که بر اساس چهار دندان جلو چیده شود با طرحی که کل دهان را در بر بگیرد جداگانه حساب می‌شود.

چند دندان کم است و از کی

در ناحیه‌ای که مدت طولانی خالی مانده، کج شدن دندان‌های مجاور و بلند شدن دندان مقابل یعنی کار اضافه. وقتی جای خالی زود پر شود، هیچ‌یک از این اقلام به میان نمی‌آید.

روکش و پروتز روی ایمپلنت

جنس دندان‌های ثابتی که ساخته می‌شوند و کار لابراتوار مستقیماً روی مجموع اثر می‌گذارند. برند ماده‌ای را که به کار می‌بریم از ابتدا به‌صورت مکتوب اعلام می‌کنیم.