عفونت استخوان فک (استئومیلیت): نشانه‌ها و کی اورژانسی است؟

استئومیلیت یعنی عفونت استخوان. NHS آن را عفونت دردناک استخوان توصیف می‌کند و می‌نویسد با آنتی‌بیوتیک زودهنگام معمولاً برطرف می‌شود و اگر درمان نشود ممکن است به مشکلات جدی درازمدت مانند آسیب ماندگار استخوان منجر شود. در فک، باکتری‌ها بیشتر از راه دهان به استخوان می‌رسند: از دندانی که ریشه‌اش ملتهب است، از پاکت عمیق لثه، از زخم کشیدن دندان یا از یک شکستگی. نشانه‌ها شبیه توصیف کلی NHS است: درد شدید، تورم، احساس گرما در ناحیه، قرمزی پوست و تب بالا.

اینکه چه کسانی مستعدترند هم روشن است. NHS سابقه استئومیلیت، دیابت، شکستگی، زخم باز، عفونت و جراحی قبلی و وضعیت‌هایی را که ایمنی را ضعیف می‌کنند، مانند شیمی‌درمانی یا HIV، از عوامل خطر می‌شمارد. در فک نقطه آغاز اغلب عفونت دندانی درمان‌نشده یا زخم کشیدن دندان است.

در دردی که پس از کشیدن دندان برطرف نمی‌شود، وضعیتی که بیش از همه با آن اشتباه گرفته می‌شود حفره خشک (آلوئولیت) است. MSD Manuals می‌نویسد حفره خشک دردی است ناشی از استخوانی که پس از حل شدن لخته خون در محل کشیدن دندان بیرون می‌ماند و بیشتر پس از کشیدن دندان‌های آسیاب پایین و دندان عقل دیده می‌شود. همان منبع سیگار، ضعف ایمنی، سن بالا و مصرف قرص ضدبارداری را از عوامل خطر حفره خشک می‌شمارد. درد به‌طور نمونه‌وار در روز دوم یا سوم پس از کشیدن شروع می‌شود، به گوش می‌زند و ممکن است از چند روز تا چند هفته ادامه یابد. وضعیتی خودمحدود است اما بسیار دردناک و اغلب به مداخله موضعی پزشک نیاز دارد.

نشانه‌هایی که این دو را جدا می‌کنند روشن‌اند. MSD Manuals می‌نویسد استئومیلیت با تب، حساسیت موضعی و تورم از حفره خشک جدا می‌شود. در حفره خشک درد هست اما تب و تورم گسترده نیست؛ حفره خالی به نظر می‌رسد و ممکن است بوی بد وجود داشته باشد. همان منبع بیان می‌کند که اگر شکایت‌ها یک ماه ادامه یابد، باید تکه استخوان مرده (سکستر) که تشخیص استئومیلیت را قطعی می‌کند با عکس دندان یا سی‌تی اسکن جست‌وجو شود. کاری که در خانه می‌توانید بکنید نگه داشتن یک تقویم است: تاریخ کشیدن دندان، روز شروع درد، اندازه‌گیری‌های تب، روزهایی که تورم بیشتر یا کمتر شده. MSD Manuals در تورمی که پس از ۳ روز از کشیدن دندان ادامه یابد یا بیشتر شود، یا وقتی درد شدیدتر شود، بازگرداندن بیمار به دندان‌پزشک را توصیه می‌کند.

برخی داروهای پوکی استخوان یا درمان سرطان تصویر را تغییر می‌دهند. در کسانی که داروهای مهارکننده تخریب استخوان (بیس‌فسفونات‌ها، دنوزوماب) و برخی داروهای ضدسرطان مهارکننده رگ‌زایی مصرف می‌کنند، ممکن است استخوان فک بیرون بماند و خوب نشود؛ به این نکروز استخوان فک وابسته به دارو می‌گویند. MSD Manuals می‌نویسد تشخیص وقتی گذاشته می‌شود که در فردی که این داروها را مصرف می‌کند و به ناحیه سر و گردن پرتودرمانی نشده، استخوان مرده بیرون‌مانده در فک بالا یا پایین دست‌کم ۸ هفته باقی بماند؛ این وضعیت در حدود ۷۵٪ موارد در فک پایین دیده می‌شود که خون‌رسانی‌اش از فک بالا ضعیف‌تر است، و ممکن است خودبه‌خود یا پس از کشیدن دندان یا ضربه پدید آید. همان منبع بیان می‌کند که برخی موارد ممکن است بیشتر استئومیلیتی مقاوم و ترمیم‌نشدنی باشند تا نکروز واقعی.

این خطر در همه یکسان نیست. MSD Manuals می‌نویسد بیشتر موارد در بیماران سرطانی دیده می‌شود که بیس‌فسفونات با دوز بالا از راه رگ دریافت می‌کنند، خطر کلی در کسانی که برای پوکی استخوان بیس‌فسفونات خوراکی مصرف می‌کنند بسیار پایین است و به همین دلیل نباید آنان را از مصرف مناسب بیس‌فسفونات منصرف کرد. یعنی اگر داروی پوکی استخوان مصرف می‌کنید، خودتان دارو را قطع نکنید؛ اگر کاری مانند کشیدن دندان یا ایمپلنت برنامه‌ریزی شده، نام دارو، راه مصرف و مدت آن را به پزشکتان بگویید. MSD Manuals توصیه می‌کند جراحی دهانی لازم در صورت امکان پیش از شروع دارو انجام شود و در طول مصرف دارو مراقبت منظم دندان ادامه یابد.

در کسانی که به ناحیه سر و گردن پرتودرمانی شده‌اند، وضعیت جداگانه‌ای هست: مرگ استخوان ناشی از پرتو (استئورادیونکروز). پرتو خون‌رسانی استخوان را برای همیشه کم می‌کند و حتی سال‌ها بعد، پس از آسیبی کوچک مانند کشیدن دندان، ممکن است استخوان بیرون بماند و خوب نشود. در مروری که مطالعات بیمارانی را که به دلیل سرطان حفره دهان پرتودرمانی مدرن با شدت تنظیم‌شده گرفته بودند ترکیب کرد، شیوع حدود ۸٪ به دست آمد؛ نویسندگان بیان می‌کنند که قطعیت شواهد بسیار پایین است و دوزهای بالاتر از ۵۰ Gy و درگیری فک پایین با خطر مرتبط بودند. در کسی که سابقه پرتودرمانی دارد، پیش از هر درمان دندانی باید این اطلاعات به پزشک داده شود.

نقطه مشترک هر چهار وضعیت این است که اگر به حال خود رها شوند بهتر نمی‌شوند. NHS می‌نویسد درمان استئومیلیت با آنتی‌بیوتیک انجام می‌شود، معمولاً ۴ تا ۶ هفته و در عفونت شدید تا ۱۲ هفته طول می‌کشد و اگر ظرف ۳ تا ۵ روز پس از شروع عفونت درمان شود، اغلب کاملاً برطرف می‌شود. اگر در استخوان آبسه تشکیل شده یا عفونت طولانی شده و به استخوان آسیب زده باشد، استخوان آسیب‌دیده باید با جراحی پاک‌سازی شود. نتیجه ملموس مراجعه زودهنگام همین است: درمان کوتاه‌تر و از دست رفتن استخوان کمتر.

موارد فهرست اول سیر مورد انتظار پس از کشیدن دندان یا وضعیت‌هایی است که زیر نظر پزشک می‌توان پیگیری کرد. اگر حتی یک مورد از فهرست دوم با وضع شما جور است، منتظر نمانید.

عفونت استخوان فک در حوزه جراحی دهان، فک و صورت است. نخستین مراجعه اغلب به دندان‌پزشکی است که دندان را کشیده است.

1. 1

   اول نشانه‌های اورژانسی

   اگر دشواری تنفس، صحبت و بلع، تورمی که به چشم یا گردن گسترش یافته یا ناتوانی در باز کردن دهان وجود دارد، بررسی در اورژانس انجام می‌شود.

2. 2

   شرح حال و فهرست داروها

   تاریخ کشیدن دندان یا عفونت دندان، روز شروع درد، تب، دیابت، سیگار و درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی پرسیده می‌شود. نام، راه مصرف و مدت داروهای پوکی استخوان و سرطان و سابقه پرتودرمانی سر و گردن حتماً ثبت می‌شود؛ این اطلاعات تشخیص را تغییر می‌دهند.

3. 3

   معاینه درون دهان

   بررسی می‌شود که محل کشیدن دندان بسته شده یا نه، استخوان بیرون‌مانده هست یا نه، در لثه سوراخ ترشح‌دار (فیستول) هست یا نه، دندان‌های اطراف لق شده‌اند یا نه و مرزهای تورم کجاست.

4. 4

   تصویربرداری

   با عکس دندان، رادیوگرافی پانورامیک یا سی‌تی اسکن، نواحی تحلیل در استخوان و تکه استخوان مرده جست‌وجو می‌شود. MSD Manuals توصیه می‌کند وقتی شکایت یک ماه ادامه یابد، این تکه به‌طور ویژه جست‌وجو شود.

5. 5

   در صورت لزوم آزمایش خون و نمونه

   NHS می‌نویسد در استئومیلیت ممکن است آزمایش خون، تصویربرداری و نمونه‌برداری از استخوان انجام شود. نمونه نشان می‌دهد کدام باکتری مسئول است و کدام آنتی‌بیوتیک اثر می‌کند.

6. 6

   برنامه درمان و پیگیری

   مدت آنتی‌بیوتیک، در صورت لزوم پاک‌سازی استخوان مرده و فواصل معاینه تعیین می‌شود. اگر منشأ یک دندان باشد، درمان یا کشیدن آن دندان بخشی از برنامه است.

حفره خشک، استئومیلیت، نکروز وابسته به دارو و مرگ استخوان ناشی از پرتو از راه‌های متفاوتی درمان می‌شوند.

موارد زیر تصمیم‌هایی است که بیش از همه زمان و استخوان را هدر می‌دهد. آن‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر پزشکی که بروید بتوانید پرسش‌های درست را مطرح کنید.

مدت بسته به وضعیت بسیار فرق می‌کند. روند زیر چارچوبی است که در منابع آمده؛ برنامه جراحی که شما را درمان می‌کند اولویت دارد.

1. ۳ روز اول پس از کشیدن دندان

   تورم و درد سیر مورد انتظار است. اگر پس از روز سوم بیشتر شود یا درد شدیدتر شود، MSD Manuals بازگشت به دندان‌پزشک را توصیه می‌کند.

2. ۳–۵ روز پس از شروع عفونت

   NHS می‌نویسد اگر استئومیلیت در این مدت درمان شود، اغلب کاملاً برطرف می‌شود. بزرگ‌ترین سود مراجعه زودهنگام همین بازه است.

3. ۴–۶ هفته

   به گفته NHS مدت معمول درمان آنتی‌بیوتیکی است؛ در عفونت شدید ممکن است تا ۱۲ هفته طول بکشد.

4. یک ماه

   MSD Manuals توصیه می‌کند وقتی شکایت‌ها به این مدت برسد، تکه استخوان مرده با عکس رادیولوژی یا سی‌تی اسکن جست‌وجو شود.

5. ۸ هفته

   اگر در فردی که دارو مصرف می‌کند استخوان بیرون‌مانده از این مدت بگذرد، تشخیص نکروز وابسته به دارو گذاشته می‌شود و درمان بر همین اساس برنامه‌ریزی می‌شود.

در اینجا عدد واحدی نمی‌دهیم، چون پشت دردی که پس از کشیدن دندان برطرف نمی‌شود ممکن است حفره خشکی باشد که با یکی دو پانسمان خوب می‌شود، یا عفونت استخوانی که هفته‌ها آنتی‌بیوتیک و جراحی لازم دارد. مواردی که دامنه کار را تعیین می‌کنند:

تشخیص

حفره خشک، استئومیلیت، نکروز وابسته به دارو و مرگ استخوان ناشی از پرتو درمان‌هایی کاملاً متفاوت دارند.

تصویربرداری و آزمایش‌ها

رادیوگرافی پانورامیک، سی‌تی اسکن، آزمایش خون و نمونه‌برداری از استخوان موارد جداگانه‌ای هستند.

مدت و محل درمان

آنتی‌بیوتیک خوراکی در خانه با درمان تزریقی در بیمارستان و پاک‌سازی جراحی در یک دامنه نیستند.

برنامه دندان پس از بهبودی

جایگزین کردن دندان‌های از دست رفته بر اساس وضعیت استخوان و سابقه دارو و پرتودرمانی جداگانه برنامه‌ریزی می‌شود.