دندان مصنوعی متحرک: برای چه کسانی ساخته می‌شود و عادت کردن به آن چقدر طول می‌کشد؟

دندان مصنوعی متحرک، که در دندان‌پزشکی پروتز متحرک نامیده می‌شود، دندان‌هایی ساختگی است که روی پایه‌ای به رنگ لثه چیده شده‌اند. پایه مستقیماً روی لثه می‌نشیند. برخلاف بریج یا دندان روی ایمپلنت، در جای خود ثابت نمی‌شود؛ برای تمیز کردن و شب‌ها بیرون آورده می‌شود. اگر همه دندان‌ها از دست رفته باشد دندان مصنوعی کامل (که عامه به آن دست دندان کامل می‌گویند) و اگر هنوز دندانی در دهان باشد پروتز پارسیل ساخته می‌شود.

آنچه دندان مصنوعی کامل را سر جایش نگه می‌دارد پیچ یا قلاب نیست. دندان مصنوعی هرچه بهتر با برآمدگی لثه روی استخوان فک تطابق داشته باشد، بهتر می‌ماند؛ لایه نازک بزاق در میان و اثر مکشی که در فک بالا زیر کام ایجاد می‌شود این گیر را کامل می‌کنند. به همین دلیل است که دندان مصنوعی کامل بالا معمولاً بهتر از پایینی می‌ماند: در فک پایین کام وسیعی برای تکیه وجود ندارد و زبان و گونه دندان مصنوعی را مدام حرکت می‌دهند.

اما پروتز پارسیل به دندان‌های باقی‌مانده گیر می‌کند. پروتز آکریلی قلاب‌دار سریع ساخته می‌شود و بعدها افزودن دندان به آن آسان است، اما ضخیم‌تر است؛ به همین دلیل اغلب به‌عنوان پروتز دوره انتقالی استفاده می‌شود. پروتز با اسکلت فلزی روی پایه فلزی نازکی ساخته می‌شود، سبک‌تر و کم‌حجم‌تر است، اما به دندان‌های سالمی برای گیر کردن نیاز دارد. پروتز انعطاف‌پذیر از پلاستیکی خم‌شونده ساخته می‌شود، با دربرگرفتن اطراف دندان‌های باقی‌مانده گیر می‌کند و اغلب کام را نمی‌پوشاند.

نوع دیگری هم هست: دندان مصنوعی فوری. اگر دندان‌ها باید کشیده شوند، قالب پیش از کشیدن گرفته می‌شود و دندان مصنوعی در روز کشیدن گذاشته می‌شود؛ به این ترتیب دوره‌ای بی‌دندان پیش نمی‌آید. اما چون لثه و استخوان زیر آن در ماه‌های پس از کشیدن به‌سرعت تغییر شکل می‌دهند، این دندان مصنوعی خیلی زود شل می‌شود. به همین دلیل ریلاین یا تعویض دندان مصنوعی فوری در سال اول اغلب از همان ابتدا بخشی از برنامه است.

دندان مصنوعی متحرکی که خوب ساخته شده و به‌طور منظم از آن مراقبت می‌شود، لبخند، حمایت از لب‌ها، صحبت کردن و جویدن را تا حد زیادی بازمی‌گرداند؛ بسیاری از افراد سال‌ها به‌راحتی از آن استفاده می‌کنند. دانستن محدودیت‌های آن از ابتدا هم عادت کردن را آسان‌تر می‌کند. نیروی جویدن به اندازه دندان‌های طبیعی نمی‌رسد و خوردن غذاهای خیلی سفت یا چسبناک ممکن است دشوار باشد. دندان مصنوعی بالا که کام را می‌پوشاند ممکن است درک مزه و دما را کمی کاهش دهد. دندان مصنوعی کوچک شدن آهسته استخوان زیرین را در طول سال‌ها هم متوقف نمی‌کند؛ به همین دلیل با گذشت زمان تنظیم و ریلاین لازم می‌شود.

برای دندان مصنوعی متحرک محدودیت سنی وجود ندارد. پاسخ پرسش «در چه سنی گذاشته می‌شود» سن نیست، بلکه این است که چند دندان و کدام دندان‌ها از دست رفته‌اند. برای بزرگسال جوانی که دندان‌هایش را در تصادف یا بر اثر بیماری از دست داده هم می‌توان پروتز پارسیل ساخت؛ در سنین بالا نیز سلامت عمومی و توانایی گذاشتن و درآوردن دندان مصنوعی بخشی از تصمیم می‌شود.

تصمیم بر اساس سن گرفته نمی‌شود؛ بر اساس دندان‌های باقی‌مانده، استخوان فک، سلامت عمومی و انتظار شما گرفته می‌شود. فهرست دوم به این معنا نیست که دندان مصنوعی متحرک ساختنی نیست؛ شرایطی را نشان می‌دهد که باید با دقت بیشتری برنامه‌ریزی شوند.

ترتیب زیر برای دندان مصنوعی کامل کلاسیک است؛ در پروتز پارسیل آماده‌سازی دندان‌های باقی‌مانده و امتحان اسکلت فلزی هم در میان می‌آید. تعداد نوبت‌ها و کل مدت بسته به اینکه کشیدن دندان لازم باشد یا نه تغییر می‌کند و اغلب در چند هفته انجام می‌شود.

1. 1

   معاینه و عکس رادیولوژی

   دندان‌های باقی‌مانده، سلامت لثه، ارتفاع برآمدگی استخوانی و زخم‌های دهان بررسی می‌شوند. دندان‌هایی که باید کشیده یا درمان شوند در این مرحله مشخص می‌شوند؛ اگر پروتز پارسیل ساخته می‌شود، دندان‌هایی که به آن‌ها گیر می‌کند باید سالم باشند.

2. 2

   قالب‌گیری

   ابتدا با یک قالب آماده، قالب اولیه گرفته می‌شود. از روی آن قالبی مخصوص دهان شما ساخته می‌شود و قالب دوم و دقیق‌تر، که تعیین می‌کند لبه‌ها تا کجا امتداد یابند، با آن گرفته می‌شود. خوب ماندن دندان مصنوعی تا حد زیادی به همین قالب بستگی دارد.

3. 3

   اکلوژن و انتخاب دندان‌ها

   موقعیت فک بالا و پایین نسبت به هم و ارتفاع بخش پایینی صورت ثبت می‌شود. شکل، اندازه و رنگ دندان‌ها متناسب با صورت شما انتخاب می‌شود؛ عکس‌های قدیمی که دندان‌های طبیعی‌تان در آن‌ها پیداست در این مرحله به کار می‌آیند.

4. 4

   امتحان

   دندان‌ها ابتدا روی پایه‌ای مومی چیده می‌شوند و در دهان شما امتحان می‌شوند. ظاهر، حمایت از لب‌ها، صحبت کردن و اکلوژن بررسی می‌شود. این آسان‌ترین زمان برای درخواست تغییر است؛ پس از تکمیل دندان مصنوعی، تغییر چیدمان دندان‌ها بسیار دشوارتر است.

5. 5

   تحویل

   دندان مصنوعی تکمیل‌شده گذاشته می‌شود؛ نقاطی که بیش از حد فشار می‌آورند و تماس دندان‌ها با یکدیگر بررسی می‌شود. توضیح داده می‌شود که دندان مصنوعی را چگونه بگذارید و دربیاورید، چگونه تمیز کنید و در روزهای اول به چه نکاتی توجه کنید.

6. 6

   نخستین معاینه‌های پیگیری

   معاینه‌ای در چند روز اول و در پایان هفته اول برنامه‌ریزی می‌شود. در دندان مصنوعی تازه، اصلاح جزئی چند نقطه عادی است؛ این نوبت‌ها نباید از دست بروند.

گزینه‌های زیر رقیب دندان مصنوعی متحرک نیستند. هر کدام برای دهانی متفاوت مناسب است؛ تصمیم را دندان‌های باقی‌مانده، وضعیت استخوان، سلامت عمومی و اولویت شما تعیین می‌کند.

این‌ها را برای بد جلوه دادن دندان مصنوعی متحرک نمی‌نویسیم، بلکه چون بیشترشان اگر زود تشخیص داده شوند به‌آسانی حل می‌شوند.

مدت‌ها از فردی به فرد دیگر فرق دارد. کسی که نخستین دندان مصنوعی‌اش را می‌گذارد و کسی که سال‌هاست دندان مصنوعی دارد با یک سرعت به دندان مصنوعی تازه عادت نمی‌کنند؛ دندان مصنوعی پایین هم معمولاً بیشتر از بالایی طول می‌کشد.

1. روزهای اول

   احساس پُری در دهان دارید، بزاق بیشتر می‌شود و برخی صداها، به‌ویژه س، ش و ز، متفاوت ادا می‌شوند. با غذاهای نرم شروع کنید، لقمه‌های کوچک بردارید و با هر دو طرف بجوید. بلند خواندن متن، صحبت کردن را به‌سرعت به حالت عادی برمی‌گرداند.

2. هفته اول

   ممکن است در چند نقطه حساسیت یا زخم‌های کوچک پیدا شود. این‌ها نشانه عادت کردن نیستند، بلکه نشانه نقاطی‌اند که باید اصلاح شوند؛ بدون منتظر ماندن برای معاینه پیگیری به دندان‌پزشک خود بگویید. اگر درد اجازه می‌دهد، دندان مصنوعی را چند ساعت پیش از نوبت بگذارید تا نقطه‌ای که فشار می‌آورد دیده شود.

3. هفته دوم تا چهارم

   بزاق به حالت عادی برمی‌گردد و صحبت کردن در بیشتر افراد به‌طور محسوسی بهتر می‌شود. کم‌کم یاد می‌گیرید دندان مصنوعی پایین را با عضلات زبان و گونه سر جایش نگه دارید. تنوع غذاها را آرام‌آرام بیشتر کنید؛ غذاهای خیلی سفت و چسبناک را برای آخر بگذارید.

4. ماه‌های اول و پس از آن

   در دندان مصنوعی فوری، با کوچک شدن لثه فاصله ایجاد می‌شود و ممکن است در سال اول ریلاین لازم باشد. پس از آن تطابق با معاینه‌های منظم پیگیری می‌شود. دندان‌های مصنوعی اغلب پس از پنج تا هشت سال به تعویض نیاز پیدا می‌کنند.

در این صفحه عددی ذکر نشده است. دندان مصنوعی متحرک محصولی یکسان برای همه نیست؛ دامنه کار را موارد زیر تعیین می‌کنند:

کامل یا پارسیل

دندان مصنوعی کامل در یک یا هر دو فک و پروتز پارسیلی که به دندان‌های باقی‌مانده گیر می‌کند، مراحل و کارهای لابراتواری متفاوتی لازم دارند.

نوع دندان مصنوعی

پروتزهای آکریلی، با اسکلت فلزی، انعطاف‌پذیر و با اتچمنت دقیق، هم از نظر مراحل ساخت و هم از نظر دوام با هم فرق دارند.

آماده‌سازی دهان

کشیدن دندان، پرکردگی، درمان لثه و آماده‌سازی دندان‌های باقی‌مانده برای پروتز پارسیل بخشی از برنامه است.

دوره انتقالی

اگر کار با دندان مصنوعی فوری شروع شود، باید از ابتدا دانست که ممکن است در سال اول ریلاین یا تعویض لازم شود.